Η Πανσέληνος έχει συνδεθεί εδώ και αιώνες με αλλαγές στη συμπεριφορά και τη διάθεσή μας, αλλά τι λέει πραγματικά η επιστήμη για την επίδρασή της στον ύπνο, την ψυχολογία και την καθημερινότητά μας;
Κάθε φορά που πλησιάζει η Πανσέληνος, επανέρχεται η ίδια συζήτηση: κοιμόμαστε χειρότερα; Είμαστε πιο ευερέθιστοι; Αλλάζει η διάθεσή μας; Και τελικά, έχει πράγματι το φεγγάρι κάποια επίδραση πάνω μας ή πρόκειται απλώς για έναν πολύ καλά ριζωμένο μύθο;
Η επιστήμη δεν δίνει μια τόσο απλή απάντηση. Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχουν πειστικά στοιχεία ότι η Πανσέληνος μας κάνει πιο επιθετικούς, πιο «τρελούς» ή ότι αυξάνει τα ψυχιατρικά επεισόδια. Υπάρχουν όμως κάποιες ενδείξεις ότι ο σεληνιακός κύκλος μπορεί να συνδέεται, έστω και ήπια, με τον ύπνο.
Ο ύπνος φαίνεται να είναι το πιο ενδιαφέρον κομμάτι
Μία από τις πιο γνωστές μελέτες, που δημοσιεύθηκε στο Current Biology, εξέτασε τον ύπνο ανθρώπων σε αυστηρά ελεγχόμενες εργαστηριακές συνθήκες. Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι κοντά στην Πανσέληνο οι συμμετέχοντες χρειάζονταν περίπου 5 λεπτά περισσότερο για να αποκοιμηθούν, κοιμούνταν περίπου 20 λεπτά λιγότερο και είχαν μικρότερη διάρκεια βαθύ ύπνου. Παράλληλα, καταγράφηκαν χαμηλότερα επίπεδα μελατονίνης. Το εύρημα είναι ενδιαφέρον, αλλά δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος θα κοιμηθεί χειρότερα στην Πανσέληνο. Άλλες μελέτες έχουν βρει μικρές διαφοροποιήσεις στον ύπνο, ενώ άλλες δεν εντόπισαν καμία σημαντική σχέση. Σε μια μεγάλη πληθυσμιακή μελέτη με περισσότερους από 2.000 ανθρώπους, για παράδειγμα, δεν βρέθηκε σημαντική διαφορά στην υποκειμενική ή αντικειμενική ποιότητα του ύπνου ανάλογα με τη φάση της Σελήνης. Άρα, το πιθανότερο συμπέρασμα σήμερα είναι ότι αν υπάρχει επίδραση, είναι μικρή και δεν αφορά όλους με τον ίδιο τρόπο.
Και η διάθεση; Μας κάνει η Πανσέληνος πιο νευρικούς;
Εδώ ο μύθος συναντά πολύ πιο δύσκολα την επιστήμη. Η ιδέα ότι η Πανσέληνος συνδέεται με περισσότερη επιθετικότητα, παράξενη συμπεριφορά ή ψυχιατρικές κρίσεις είναι πανάρχαια, ωστόσο, μεγάλες αναλύσεις δεδομένων δεν επιβεβαιώνουν μια τέτοια σχέση. Σε μελέτη που εξέτασε 17.966 ψυχιατρικές νοσηλείες, οι ερευνητές δεν βρήκαν σύνδεση ανάμεσα στις φάσεις της Σελήνης και στις εισαγωγές ή εξόδους από ψυχιατρικά νοσοκομεία, ούτε στη διάρκεια νοσηλείας. Αυτό έχει σημασία, γιατί πολλές φορές αποδίδουμε στην Πανσέληνο συμπεριφορές που στην πραγματικότητα μπορεί να σχετίζονται με πολύ πιο γήινους παράγοντες: στρες, έλλειψη ύπνου, κατανάλωση αλκοόλ, ζέστη, κοινωνική ένταση ή απλώς μια δύσκολη ημέρα.
Γιατί λοιπόν νιώθουμε ότι «κάτι συμβαίνει με την Πανσέληνο»;
Υπάρχει και η δύναμη της προσδοκίας. Αν πιστεύουμε ότι η Πανσέληνος θα μας επηρεάσει, είναι πιο εύκολο να παρατηρήσουμε μια νύχτα κακού ύπνου ή μια περίεργη διάθεση και να την αποδώσουμε στο φεγγάρι. Υπάρχει όμως και κάτι απολύτως πραγματικό: η Πανσέληνος είναι πολύ πιο φωτεινή από τις άλλες φάσεις της Σελήνης. Αν περνά περισσότερο φυσικό φως στο υπνοδωμάτιο, ειδικά πριν από την πλήρη συσκότιση, θεωρητικά μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο κάποιων ανθρώπων.
Τελικά, να κατηγορήσουμε το φεγγάρι;
Η Πανσέληνος δεν φαίνεται να μας «τρελαίνει», ούτε υπάρχουν ισχυρές επιστημονικές αποδείξεις ότι αλλάζει τη συμπεριφορά ή την ψυχική μας υγεία. Υπάρχουν όμως ενδείξεις για μια πιθανή, μικρή επίδραση στον ύπνο και στον κιρκάδιο ρυθμό, αν και τα αποτελέσματα των μελετών δεν είναι απολύτως συνεπή. Αυτό να είναι και το πιο ενδιαφέρον: η Πανσέληνος πιθανότατα δεν έχει τη δύναμη που της αποδίδουμε, αλλά ούτε και η επιστήμη έχει κλείσει εντελώς την υπόθεση. Μέχρι τότε, μπορείτε απλώς να απολαύσετε το φως της και αν εκείνο το βράδυ κοιμηθείτε λίγο λιγότερο, μην βιαστείτε να την… κατηγορήσετε.
Πηγές
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23891110/
https://www.researchgate.net/publication/332597421_Is_it_the_moon_Effects_of_the_lunar_cycle_on_psychiatric_admissions_discharges_and_length_of_stay
