Του Α.Π. Δημόπουλου
Ο διεθνής Τύπος αφιέρωσε εκατοντάδες πρωτοσέλιδα και όχι άδικα, γιατί με αφορμή τον πόλεμο στο Ιράν η αντιπαράθεση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ με τον Πάπα Λέοντα άνοιξε ένα νέο κεφάλαιο πολιτικής περίσκεψης για τους Ρεπουμπλικάνους. Λογικό! Με 75 εκατ. καθολικούς στις ΗΠΑ, για τους οποίους το πρόσωπο του εκάστοτε Ποντίφικα αποτελεί στοιχείο ιδιοπροσωπίας και ταυτότητας, η όποια αντιπαράθεση με τον Λέοντα αποτελεί πολιτικό ναρκοπέδιο, πολύ περισσότερο μάλιστα που οι Ισπανόφωνοι ψηφοφόροι, που στήριξαν πλειοψηφικά τον κ. Τραμπ, είναι εξ ολοκλήρου καθολικοί – και, άλλωστε, η εποχή που οι καθολικοί (όπως και οι Εβραίοι) ψήφιζαν μαζικά «Δημοκρατικούς» στις ΗΠΑ δεν είναι και τόσο μακρινή και γιατί να διακινδυνεύσει κανείς ένα πισωγύρισμα;
Εντούτοις, παρά τους πολιτικούς κινδύνους, ούτε ο κ. Τραμπ ούτε ο καθολικός αντιπρόεδρος J.D. Vance έδειξαν να πτοούνται στην αντιπαράθεση με την Αγία Έδρα και ο λόγος, βέβαια, είναι ότι, αντιπαρατιθέμενοι με τον Πάπα, με άξονα την εκ μέρους του κριτική για τον πόλεμο στο Ιράν, είχαν μαζί τους το πλεονέκτημα του «κοινού νου». Ή, όπως το διατύπωσε ο κ. Τραμπ, ο Λέων «πρέπει να επιστρέψει στην κοινή λογική». Πώς, όμως, παραβιάζει την «κοινή λογική» με όσα λέει για τον πόλεμο ο Ποντίφικας; Γιατί, βέβαια, σε πρώτη ανάγνωση, σε τίποτε δεν ξενίζει το να στρέφεται κατά του πολέμου ο εκκλησιαστικός ηγέτης μιας θρησκείας που πρεσβεύει την ειρήνη και τη συμφιλίωση. Όμως, στην πραγματικότητα η κριτική του Λέοντα είναι κόλουρη – έχει θεμέλια αλλά όχι κορυφή.
Γιατί μπορεί ο χριστιανισμός να πρεσβεύει την ειρήνη, δεν λειτουργεί ως τυφλός ειρηνισμός όμως – ο πόλεμος είναι το ύστατο μέσο προάσπισης υπέρτερων αγαθών, όπως της συλλογικής ελευθερίας από την τυραννία. Και αναγνωρίζοντας αυτή την πραγματικότητα η Καθολική Εκκλησία ειδικά (ήδη από την εποχή του Αυγουστίνου και του Ακινάτη) έχει εκπονήσει ένα εντυπωσιακό θεωρητικό corpus για το «δίκαιο» του πολέμου, που επιμερίζεται μεν (για λόγους πληρότητας) σε κανόνες για το πώς κηρύσσεται (jus ad bellum), πώς διεξάγεται (jus in bello) και πώς τελειώνει (jus post bellum) ένας πόλεμος (κανόνες, μάλιστα, που στην πορεία αποτέλεσαν προοίμιο του Διεθνούς Δικαίου), με κεντρικό υπόβαθρο όμως μια πρωθύστερη πρόσληψη συνολικής «δικαιότητας» ενός πολέμου, ως «ultimum remedium», χάριν προστασίας των «υπέρτερων». Και η κριτική του πολέμου στο Ιράν από τον Λέοντα ακούγεται, ακριβώς, κόλουρη, για δύο λόγους. Πρώτον, γιατί προτάσσει τη διαδικαστική (έναντι της ουσιαστικής) δικαιότητα, θεωρώντας ότι ο κ. Τραμπ επιτέθηκε απρόκλητα, αντιπαρερχόμενος, όμως, ότι το έπραξε εναντίον ενός καθεστώτος που δολοφονεί συστηματικά τον ίδιο του τον πληθυσμό και αποβλέπει σε πυρηνικά όπλα για να διαιωνίσει και να εξαγάγει τη βία του. Και, δεύτερον, γιατί με τη ρητορική εμμονή στις δυσμενείς συνέπειες του πολέμου χωρίς συνάρτηση με τη δικαιότητα του σκοπού του συσκοτίζει την ουσία.
Ατυχώς για τον Λέοντα, η όλη συζήτηση ξυπνά οδυνηρές μνήμες από το παρελθόν και την κριτική που είχε δεχτεί η Καθολική Εκκλησία για τη στάση της στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν έκανε χρήση μιας ανάλογης ξύλινης «γλώσσας ειρήνης», σε μια εποχή που δινόταν ο υπέρτατος αγώνας για την ελευθερία. Πράγμα ακόμα σοβαρότερο σήμερα, γιατί την εποχή εκείνη τουλάχιστον (μετά την άφρονα πολιτική του κατευνασμού, που οδήγησε τον κόσμο στα πρόθυρα της καταστροφής, γιατί προπολεμικά κυριαρχούσε το είδος της ειρηνο-καπηλείας, που υπάρχει και σήμερα και αποθράσυνε τότε τον Χίτλερ), ο κόσμος είχε επιτέλους καταλάβει ότι έπρεπε να διεξαγάγει, έναντι του ναζισμού, «απόλυτο πόλεμο». Έτσι, όχι απλώς οι Σοβιετικοί εφάρμοσαν πολιτική «καμένης γης» στην Ανατολή, αλλά στη Δύση η κάμψη της Γερμανίας επιτεύχθηκε μέσα από μια σειρά αποκαλυπτικών διαστάσεων «στρατηγικών βομβαρδισμών τρόμου», που εξαφάνισαν ολόκληρες γερμανικές πόλεις (μεταξύ των οποίων και τη μοναδική Δρέσδη), στις οποίες εκτός της καταστροφής μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς υπήρξαν εκατόμβες αμάχων. Όσο για την Ιαπωνία, όλοι γνωρίζουν τι έγινε στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι. Ήταν διαδικαστικά «δίκαιος πόλεμος» αυτός; Δεν το νομίζω και ευτυχώς που δεν ήταν – γιατί ο πόλεμος ήταν ουσιαστικά δίκαιος. Τι κρίμα που σήμερα, όμως, έχει χαθεί αυτός ο «κοινός νους» και σε κάθε πολεμική αναμέτρηση, που είναι ουσιαστικά δίκαιη (όπως Ισραήλ κατά Χαμάς ή ΗΠΑ κατά Ιράν), παρεμβαίνουν στρατιές «προθύμων» ειρηνο-κάπηλων, που ολοφύρονται ότι χάνονται (ή κινδυνεύουν, να χαθούν) ζωές – μόνο που χάνονται για κάποιον λόγο που αξίζει.
Και είναι αυτός ο κοινός νους στον οποίο στόχευσε τελικά και ο κ. Tραμπ και ο κ. Vance στην αντιπαράθεση με τον Λέοντα. Γιατί, ακριβώς, η κριτική του Πάπα στον πόλεμο στο Ιράν ακούστηκε και αυτή μονοσήμαντα αντι-πολεμική και σε κάποιους αναλόγως ειρηνο-κάπηλη. Και αυτό ακριβώς, εννοούσε, ο κ. Vance όταν έλεγε στον Λέοντα ότι κάνει λάθος ότι «οι μαθητές του Ιησού δεν είναι ποτέ με το μέρος όσων κάποτε κρατούσαν το σπαθί και σήμερα ρίχνουν βόμβες». Γιατί τα δεκάδες εκατομμύρια των καλών ανθρώπων που έδωσαν τη ζωή τους στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο (και σε κάθε πόλεμο χάριν της ελευθερίας) δεν θα συμφωνούσαν με αυτό. Και πόσα δεινά θα είχε αποφύγει ο κόσμος εάν είχε επιτεθεί πρώτος στον Χίτλερ, όταν αυτός ακόμα μπορούσε να τιθασευτεί; Σύμφωνα με τη λογική, που υιοθετεί ο Λέων όμως, αυτός θα ήταν επίσης «άδικος πόλεμος» και δεν οδηγούμαστε έτσι στον ιστορικό παραλογισμό;
