Του Γιώργου Κ. Στράτου
Ο ακριβέστερος προσδιορισμός της ιερής μνήμης της Μικρασίας σε βάθος χρόνου που έχω συναντήσει ανήκει στον αείμνηστο Ηλία Βενέζη, όταν απευθυνόμενος προς το ζεύγος των αείμνηστων Οκταβίου και Μέλπως Μερλιέ, προς υποστήριξή τους για την ίδρυση του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, τους γράφει: «Αυτή η καθ’ ημάς Ανατολή, όσο περνά ο καιρός και τα μαλλιά μας ασπρίζουν, δεν είναι πια μόνο ιστορία, παραμύθι και θρύλος. Γίνεται ολοένα ένας κόσμος μυστικός, μία λειτουργία ψυχική, κάτι απροσδιόριστο και φευγαλέο και συγκινητικό: σαν την ποίηση και τον θάνατο». Και στον ίδιο χρόνο, το 1963, να τους παροτρύνει διά ζώσης: «Πρέπει να κάμετε όλοι ό,τι σας περνά από το χέρι για να περισωθούν ο πολιτισμός του, η Ιστορία του, ο μύθος του. Κι αν αυτό είναι δύσκολο, να περισωθεί τουλάχιστον η ανάμνησής του». Ευτυχώς, ο ίδιος μας άφησε τη μαρτυρία του στο βιβλίο του «Μικρασία, χαίρε», που βρέθηκε μετά τον θάνατό του, το 1973, και εκδόθηκε από την ΕΣΤΙΑ. Η Μικρασία περιλαμβάνει αυτονοήτως τον Πόντο.
Αν έτσι είχαν για τον αείμνηστο Αϊβαλιώτη συγγραφέα τα πράγματα τότε, φανταστείτε πού είμαστε σήμερα… Για να εξακολουθήσει να χαίρεται ο Ελληνι-σμός, πρέπει να χαίρεται η Μικρασία. Και για να συμβεί αυτό, θα πρέπει η σκυτάλη όλων όσων συνθέτουν τη μνήμη της να μεταφέρεται από γενιά σε γενιά παιδιών με όλους τους τρόπους. Ενδεικτικά αναφέρω μερικές άμεσες ενέργειες, αρμοδιότητας των υπουργείων Παιδείας και Πολιτισμού, τα οποία οφείλουν να αναζητήσουν ή να δημιουργήσουν: ένα λεξικό με τις προσωπικότητες που κατάγονται και έδρασαν εκεί από την αρχαιότητα μέχρι το 1922, έναν χάρτη με τις εκεί εγκαταστάσεις των Ελλήνων και τους αρχαιολογικούς τόπους, έναν χάρτη με σήμανση του τόπου καταγωγής και του τόπου εγκατάστασης των προσφύγων μετά την Καταστροφή, εκπαιδευτικές εκδρομές των σχολείων, παραγωγή και προβολή ταινιών και ντοκιμαντέρ, ανάδειξη όσων μουσείων λειτουργούν, προσθήκη στα οδόσημα των προσφυγικών δήμων σύντομης αναφοράς σ’ αυτόν που έδωσε το όνομα στο δρόμο, προβολή και εμπλουτισμός των πολιτιστικών και αθλητικών εκδηλώσεων που διοργανώνονται από μικρασιατικούς συλλόγους μεμονωμένα και ένταξή τους σε ετήσιο πρόγραμμα με κεντρικό συντονισμό, σε συνεργασία με την Ομοσπονδία Προσφυγικών Σωματείων Ελλάδος και το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών.
Πλειάδα άξιων ανθρώπων, συλλόγων, κέντρων, ιδρυμάτων φρόντισε και φροντίζει μέχρι σήμερα με τα έργα της να σώσει αυτόν τον ανεκτίμητο πολιτισμό. Η σημασία του για την ταυτότητα και την επιβίωσή μας επιβάλλει τη δημιουργία μιας Εθνικής Κιβωτού που θα τον διαφυλάξει. Γι’ αυτό και επείγει να αναζητηθούν και να συντονιστούν όσοι μπορούν να συμβάλουν. Έχω την ευτυχία να γνωρίζω έναν από αυτούς, τον φιλόλογο Θοδωρή Κοντάρα από το Σιβρισάρι, την αρχαία Τέω, της Ερυθραίας. Όσοι τον έχουν ακούσει έχουν ταξιδέψει μαζί του, έχουν ξεναγηθεί από αυτόν, θα συμφωνήσουν ότι πρόκειται για μια ζώσα μνήμη του Μικρασιατικού Ελληνισμού, παλλόμενη από συναίσθημα. Αυτό ακριβώς που τον κάνει ξεχωριστό είναι που χρειάζεται να διαπνέει το εγχείρημα αυτό. Το μεράκι, πέρα από την ακαδημαϊκή προσέγγιση, κάνει τη διαφορά. Γιατί εκτός από καημό, ο μερακλής έχει και ευγένεια και χάρη. Αυτά οφείλουμε να κρατήσουμε για πάντα.
