Η απόκτηση τέκνου είτε μέσω της φυσικής αναπαραγωγής είτε μέσω της ιατρικώς υποβοηθούμενης αποτελεί ένα μείζον κοινωνικό ζήτημα που αφορά ολόκληρη την πολιτεία.
Οι προγεννητικές εξετάσεις και όλες οι μέθοδοι υποβοήθησης της αναπαραγωγής σε περιβάλλον υπογεννητικότητας αποτελούν αναμφισβήτητα μία σημαντική προσφορά της ιατρικής επιστήμης. Ωστόσο, πρέπει να μην εγκαταλείπουν το δόγμα ότι η κύηση είναι μία φυσική κατάσταση η οποία συντελείται με την ύπαρξη του εμβρύου στην κοιλιά της μητέρας του. Στον άξονα αυτό έχουν κατατείνει και όλες οι νομοθετικές ρυθμίσεις στην χώρα μας ως προς την Ιατρικώς Υποβοηθούμενη αναπαραγωγή με σκοπό την διαφύλαξη της ισότητας και της συνταγματικά θεμελιωμένης αρχής της αναλογικότητας στις χρησιμοποιούμενες μεθόδους υποβοήθησης της αναπαραγωγής. Η ελληνική νομοθεσία προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην επιθυμία ενός ανθρώπου να αποκτήσει παιδί και στον σεβασμό των δικαιωμάτων όλων των εμπλεκομένων, χρησιμοποιώντας μόνο τα απαραίτητα ιατρικά μέσα. Αυτό που τονίζεται δηλαδή είναι η διαφύλαξη της ανθρώπινης αξίας στο πλαίσιο της αναπαραγωγής και η χρήση των ανεπτυγμένων τεχνολογικών εργαλείων στην αναπαραγωγή με στόχο την υποστήριξη και όχι την ¨μεταμόρφωση¨ της τελευταίας σε ¨καθόλα προκαθορισμένη διαδικασία¨.
Στο πλαίσιο της Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής έχει εισαχθεί ένα τεχνολογικό εργαλείο προερχόμενο από την τέχνη της φωτογραφίας, το οποίο ονομάζεται Time-lapse monitoring. Πρόκειται για εφαρμογή Τεχνητής νοημοσύνης όπου μέσω της χρήσης αλγορίθμων και συγκριτικής απεικονιστικής πληροφορίας που διαθέτει, υποδεικνύει το καταλληλότερο έμβρυο που θα εμφυτευθεί στην υποψήφια μητέρα. Το εργαλείο Time-lapse monitoring αποτελεί στην ουσία μία πλήρη εφαρμογή Τεχνητής νοημοσύνης όπου ο εμβρυολόγος μέσω του συστήματος συγκριτικής παρατήρησης, αυτοματοποιημένης αξιολόγησης των εμβρύων και με την χρήση αλγοριθμικών μοντέλων ανάλυσης, αποφασίζει για το ποιο έμβρυο θα επιλέξει και θα μεταφέρει στην εκάστοτε γυναίκα.
Να ληφθεί υπόψιν ότι τα συστήματα Τεχνητής νοημοσύνης στην υγεία προϋποθέτουν πρόσβαση σε μεγάλα σύνολα δεδομένων τα οποία πολλά από αυτά χαρακτηρίζονται ευαίσθητα αφού περιέχουν γενετικές πληροφορίες με αυξημένο κίνδυνο μη επιτρεπτής χρήσης ή και παράνομης αποθήκευσης τους. Αυτό που πρέπει να λεχθεί είναι ότι τα δεδομένα που χρησιμοποιούνται από το time-lapse monitoring είναι από την σύσταση τους ευαίσθητα και κρίσιμα καθότι βασίζονται σε μία μετέωρη κατάσταση επιτυχούς έκβασης της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Ο ακατάλληλος χειρισμός των δεδομένων τους θα μπορούσε να οδηγήσει σε παραβιάσεις της ιδιωτικής ζωής, σε δυσμενείς διακρίσεις ή άλλη βλάβη από την άλογη χρήση των γενετικών αυτών πληροφοριών των εμβρυακών σχηματισμών.
Εδώ γεννάται το ερώτημα για το εάν η εξειδικευμένη βιοιατρική αυτή τεχνική της ιεράρχησης των εμβρύων μέσω της υπολογιστικής παρατήρησης που προσφέρει ο μηχανισμός του Time-lapse monitoring, εξασφαλίζει την προστασία των δεδομένων κυρίως από κυβερνοεπιθέσεις και γενικότερες παραβιάσεις όπου εγκυμονεί η ψηφιοποίηση των δεδομένων υγείας. Επομένως η κυβερνοασφάλεια και οι ειδικές ρήτρες θωράκισης των ψηφιακών δεδομένων αποτελούν παραμέτρους που πρέπει να ληφθούν υπόψιν στην ενσωμάτωση των ανεπτυγμένων εργαλείων Τεχνητής νοημοσύνης στον κλάδο της υγείας.
Τα ιατρικά δεδομένα που χρησιμοποιούνται στην διαδικασία του Time-lapse monitoring και αξιολογούνται με τον μηχανισμό της συγκριτικής απεικονιστικής πληροφορίας, παρουσιάζουν μία ευαισθησία απέναντι στους αόρατους ψηφιακούς κινδύνους. Επομένως, οι εγγυήσεις προστασίας των προσωπικών δεδομένων που συλλέγονται και η επιμελής χρήση του συστήματος αυτού από τον τελικό χρήστη δηλαδή τον θεράποντα ιατρό δεν είναι επαρκής. Η συζήτηση μετατοπίζεται αναπόδραστα στην ευθύνη και στην λογοδοσία του θεράποντος ιατρού από τις αποφάσεις των συστημάτων της Τεχνητής Νοημοσύνης και έτσι σε περίπτωση μίας λανθασμένης διάγνωσης ενός τεχνικού εργαλείου ΤΝ εγείρεται το ζήτημα για το ποιος φέρει την ευθύνη του λάθους. Απαιτείται επομένως η υιοθέτηση προστατευτικών δικλείδων μέσω νομοθετικών παρεμβάσεων είτε εξειδικευμένων ιατρικών πρωτοκόλλων για τον τελικό χρήστη των ιατρικών εργαλείων που ενσωματώνουν μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης ώστε να διαφυλαχθεί ο ανθρωποκεντρικός χαρακτήρας της σχέσης ιατρού και ασθενούς και βεβαίως η απαραίτητη πρόβλεψη της συμπληρωματικότητας των τεχνικών αυτών εργαλείων όταν εμπλέκεται μάλιστα η Τεχνητή νοημοσύνη με δυναμικό ρόλο.
Πάγιο αίτημα είναι η κριτική αξιολόγηση των πορισμάτων που δημιουργούνται από την Τεχνητή νοημοσύνη από τους επαγγελματίες της υγείας με σκοπό να μην απολεσθεί ο ανθρωποκεντρικός χαρακτήρας της ιατρικής πρακτικής και γενικότερα της διαγνωστικής-θεραπευτικής διαδικασίας. Απαρέγκλιτος κανόνας για την έλλογη χρήση όλων των υπολογιστικών και τεχνικών εργαλείων που χρησιμοποιούνται στην προγεννητική διαδικασία είναι η ηθική εκτίμηση και ο βιο-ηθικός προσανατολισμός της επεξεργασίας όλων αυτών των δεδομένων υγείας με γνώμονα την εναρμόνιση της Τεχνητής νοημοσύνης με το κοινωνικό συμφέρον της πολιτεία μας.
* Δούμας Α. Παναγιώτης-Χαράλαμπος, Yπ. Δρ. Δημοσίου Δικαίου Πάντειο Πανεπιστήμιο, Δικηγόρος Αθηνών – Πολιτικός Επιστήμων ΜSc Public Law & Public policy
