Όταν ράγισε το «τίποτα δεν αλλάζει»
Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη *
Σε μια χώρα όπου η παραίτηση είχε σχεδόν γίνει κανονικότητα και η φράση «τίποτα δεν αλλάζει» ακουγόταν σαν αυτονόητη αλήθεια, εμφανίστηκε μια φωνή που δεν ζήτησε την άδεια κανενός. Ήταν μια φωνή που δεν στηρίχθηκε σε μηχανισμούς, αλλά στη δύναμη της μνήμης και σε ό,τι της όριζε η αξιοπρέπεια και η αδιανόητη οδύνη της απώλειας της. Και αυτό από μόνο του ήταν πολιτικό γεγονός.
Αυτό είναι που το κυρίαρχο σύστημα δεν θα της συγχωρέσει ποτέ. Ότι, με όλη αυτή την αγωνιστικότητα της, έκανε κάτι απλό και ταυτόχρονα ασυγχώρητο: σήκωσε τον κόσμο από τον καναπέ.
Το κυρίαρχο σύστημα δεν θα της συγχωρέσει ότι δεν μίλησε σαν “ειδικός”, ούτε σαν κομματικό στέλεχος, αλλά σαν άνθρωπος που πενθεί και απαιτεί. Ότι δεν δέχτηκε τον ρόλο της σιωπηλής θλίψης, αλλά μετέτρεψε τον πόνο σε δημόσιο λόγο.
Δεν θα της συγχωρέσει ποτέ ότι έσπασε την πιο βολική πεποίθηση της σύγχρονης Ελλάδας, ότι δηλαδή «τίποτα δεν αλλάζει». Για χρόνια αυτή η φράση λειτουργούσε σαν μηχανισμός παραίτησης. Σαν άδεια για απραξία. Σαν άλλοθι για συμβιβασμό. Και όμως, μια καθαρή και σταθερή επιμονή της μητέρας που μιλούσε “από” τον πόνο της -και όχι “για” τον πόνο της- αρκούσε για να ραγίσει το αφήγημα.
Τίποτα δεν είναι πιο ενοχλητικό για μια τακτοποιημένη εξουσία από το να της θυμίζουν ότι οι άνθρωποι μπορούν να σταθούν όρθιοι. Τίποτα δεν είναι πιο επικίνδυνο από το να επιστρέφει στην κοινωνία το βάρος της ευθύνης της. Όταν κάποιος υπενθυμίζει ότι η συμμετοχή έχει νόημα, ότι η φωνή μετράει, ότι η μνήμη μπορεί να γίνει πράξη, τότε αποκαλύπτεται πως η αδυναμία δεν ήταν φυσικός νόμος αλλά συνήθεια.
Γι’ αυτό το κυρίαρχο σύστημα δεν θα της συγχωρέσει ότι έκανε τη μνήμη ανυποχώρητη. Ότι δεν άφησε την τραγωδία να μετατραπεί σε στατιστικό στοιχείο ή σε μια ακόμη “δύσκολη στιγμή” που ξεχνιέται. Ότι άντεξε την πίεση, τη συκοφαντία, την απαξίωση.
Ποτέ δεν συγχωρείται αυτός που θυμίζει στους ανθρώπους ότι είναι ελεύθεροι. Δεν συγχωρείται αυτός που διαταράσσει μια «τάξη» που έχει στηριχθεί στη συνήθεια, στον φόβο και στην ανάθεση. Ποτέ δεν συγχωρείτε από τα συστήματα αυτός που φέρει ξανά στο επίκεντρο το βάρος της ελευθερίας.
Η κυρία Καρυστιανού θύμισε σε μια κουρασμένη κοινωνία πως η ελευθερία δεν είναι βάρος που πρέπει να παραδοθεί, αλλά ευθύνη που πρέπει να αναληφθεί. Ότι η κοινωνία μπορεί να σταθεί ξανά όρθια.
Και αυτό είναι επικίνδυνο για κάθε σύστημα που έχει μάθει να κυβερνά μέσω της κόπωσης και της παραίτησης, που έχει κάνει το Φόβο μέθοδο διακυβέρνησης.
Γιατί αν ραγίσει οριστικά η πεποίθηση ότι «τίποτα δεν αλλάζει», τότε αλλάζουν όλα.
Και αυτό, θα το οφείλει η ελληνική κοινωνία στην κυρία Καρυστιανού-παρά τα όποια λάθη και ελλείμματα της.
* Αναπτυξιακός & Κοινωνικός Ψυχολόγος, Διδάσκων Ψυχολογίας Πανεπιστημίου Neapolis.
