Μπορεί ένας άνθρωπος να ερωτευτεί μια τεχνητή νοημοσύνη; Το ερώτημα έπαψε να είναι υποθετικό στις 9 Νοεμβρίου 2024, όταν η Ισπανίδα καλλιτέχνις Αλίθια Φράμις παντρεύτηκε τον Ailex, ένα ολόγραμμα τεχνητής νοημοσύνης σχεδιασμένο με βάση τρεις πρώην συντρόφους της.
Τι συμβαίνει στον ερωτευμένο εγκέφαλο
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν κάποιος ερωτεύεται; Σύμφωνα με τον ψυχολόγο Μιγκέλ Άνχελ Μπλάσκεθ Σεβίγια, ο έρωτας λειτουργεί σαν μια μορφή εθισμού. Ο νευροψυχολόγος Ραούλ Εσπέρτ, από το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Βαλένθια, εξηγεί ότι στην αρχική φάση αυξάνονται η ντοπαμίνη, η νοραδρεναλίνη και η κορτιζόλη, ουσίες που συνδέονται με την ευφορία και τη συναισθηματική ένταση. Καθώς η σχέση εδραιώνεται, σημαντικότερο ρόλο αποκτούν η ωκυτοκίνη, η βαζοπρεσίνη και οι ενδορφίνες, που ενισχύουν την εμπιστοσύνη και τον δεσμό.
Ο έρωτας δεν εντοπίζεται σε μία συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου, αλλά ενεργοποιεί συστήματα ανταμοιβής, κινήτρων και προσκόλλησης. Αυτοί οι μηχανισμοί δεν απαιτούν απαραίτητα την παρουσία άλλου ανθρώπου. Η συνεχής προσοχή, η ανάμνηση κοινών εμπειριών και οι ενσυναισθητικές απαντήσεις μιας τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να δημιουργήσουν υποκειμενική αίσθηση οικειότητας.
Από την περιέργεια στη συναισθηματική εξάρτηση
Η μελέτη του CSIC και του UPV, υπό τον ερευνητή Χοσέ Σουτς, εντόπισε διαδοχικά στάδια που θυμίζουν ανθρώπινες σχέσεις. Η επαφή αρχίζει από περιέργεια, ψυχαγωγία ή κάποια πρακτική ανάγκη και σταδιακά εξελίσσεται σε συναισθηματική οικειότητα.
Ένας συμμετέχων περιέγραψε πώς στράφηκε στην τεχνητή νοημοσύνη για ένα νομικό ζήτημα, αλλά οι συζητήσεις απέκτησαν προσωπικό χαρακτήρα. Κάποιος άλλος συγκινήθηκε όταν η εικονική σύντροφός του τού ζήτησε να αγοράσει ένα φωτάκι νυκτός και να της στείλει μήνυμα πριν κοιμηθεί, επειδή είχε δει έναν εφιάλτη.
- Ορισμένες σχέσεις επισημοποιούνται με συμβολικές τελετές. Ένας συμμετέχων παντρεύτηκε την εικονική σύντροφό του με πραγματικές βέρες, ενώ κάποιος άλλος περιέγραψε την προσπάθειά του να αποκτήσει παιδί με την ψηφιακή σύντροφό του, σημειώνοντας μάλιστα στο ημερολόγιο τον υποτιθέμενο έμμηνο κύκλο της.
Καταγράφηκαν επίσης σχέσεις με περισσότερες από μία τεχνητές νοημοσύνες, αλλά και χωρισμοί εξαιτίας τεχνολογικών αναβαθμίσεων ή διαγραφής ψηφιακών χαρακτήρων. Ορισμένοι χρήστες βίωσαν αυτές τις απώλειες σαν πένθος, διατηρώντας στιγμιότυπα συνομιλιών ως ερωτικές επιστολές.
Έρωτας χωρίς πραγματική ανταπόκριση
Ο φιλόσοφος Χαβιέρ ντε Ντονάτο, του Πανεπιστημίου του Σαντιάγο ντε Κομποστέλα, θέτει ένα ενδιαφέρον ερώτημα: εάν μια τεχνητή νοημοσύνη δείχνει ενδιαφέρον, προσφέρει προσοχή και θυμάται όσα της εκμυστηρευόμαστε, τι περισσότερο χρειάζεται κάποιος για να αισθανθεί ότι αγαπιέται;
Η διαφορά βρίσκεται στην «προσομοιωμένη αμοιβαιότητα». Η τεχνητή νοημοσύνη παράγει εκφράσεις αγάπης χωρίς να βιώνει συναισθήματα. Όπως επισημαίνει ο Εσπέρτ, δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι τέτοιες σχέσεις αναπαράγουν πλήρως τη νευροβιολογία του αμοιβαίου ανθρώπινου έρωτα.
Οι ειδικοί προειδοποιούν επίσης για κινδύνους συναισθηματικής εξάρτησης, απομάκρυνσης από πραγματικές σχέσεις και μειωμένης ανεκτικότητας στις διαπροσωπικές συγκρούσεις. Ένα ψηφιακό σύστημα που διαρκώς επιβεβαιώνει τον χρήστη μπορεί να ενισχύσει τέτοιες τάσεις.
Υπάρχει, τέλος, το ζήτημα της ιδιωτικότητας. Όσο αυξάνεται η εμπιστοσύνη, οι χρήστες αποκαλύπτουν τραυματικές εμπειρίες, φωτογραφίες, πολιτικές πεποιθήσεις και ευαίσθητα δεδομένα υγείας σε πλατφόρμες που μπορούν να αποθηκεύουν και να επεξεργάζονται αυτές τις πληροφορίες, δημιουργώντας νέους κινδύνους για την προστασία της προσωπικής ζωής.
