Ενημερωτικό Portal του Ράδιο Γάμμα 94 FM, Πάτρα
RadioGamma Live

 

Όταν Ρίγκαν και Γκορμπατσόφ κάθισαν στο ίδιο τραπέζι — Το μάθημα για Τραμπ, Πούτιν και Σι

Στη Βίλα Φλερ ντ’ Ε στο Κολινί, έξω από τη Γενεύη, τίποτα δεν είναι απλό. Οι δύο ηγέτες δεν συναντιούνται ως συνομιλητές που αναζητούν κοινό έδαφος, αλλά ως αντίπαλοι που επί χρόνια προετοιμάζονται για το χειρότερο.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σοβιετική Ένωση διαθέτουν τεράστια πυρηνικά οπλοστάσια, ανταγωνίζονται σε κάθε γωνιά του πλανήτη και διαφωνούν ακόμη και για το ποιος έχει την ευθύνη να κάνει το πρώτο βήμα.

 

Ο Ρίγκαν έχει αποκαλέσει τη Σοβιετική Ένωση «αυτοκρατορία του κακού». Ο Γκορμπατσόφ έχει μόλις αναλάβει την ηγεσία της, με στόχο να αναμορφώσει μια οικονομία που ασφυκτιά και να περιορίσει το βάρος της στρατιωτικής αντιπαράθεσης.

Η πρώτη τους συνάντηση έχει σχεδιαστεί ως αυστηρά ελεγχόμενη διαδικασία: κατ’ ιδίαν συνομιλίες, ολομέλειες και κοινά γεύματα, με τις δύο πλευρές να συμφωνούν εξαρχής ότι δεν θα αποκαλύπτουν λεπτομέρειες όσο οι συνομιλίες βρίσκονται σε εξέλιξη.

Wikimedia Commons

Μια συνάντηση χωρίς συμφωνία

Η 19η Νοεμβρίου δεν φέρνει την ιστορική υπογραφή που περιμένουν οι αγορές ή οι κυβερνήσεις. Το πρόγραμμα περιορισμού των πυρηνικών όπλων παραμένει ανοιχτό, ενώ η Πρωτοβουλία Στρατηγικής Άμυνας του Ρίγκαν —το σχέδιο αντιπυραυλικής προστασίας που είναι γνωστό ως «Πόλεμος των Άστρων»— εξακολουθεί να δηλητηριάζει τις διαπραγματεύσεις.

Η Μόσχα θεωρεί ότι απειλεί την ισορροπία της αποτροπής· η Ουάσιγκτον δεν δέχεται να εγκαταλείψει την έρευνα.

Οι συνομιλίες είναι δύσκολες και οι διαφωνίες δεν κρύβονται. Το ουσιαστικό αποτέλεσμα βρίσκεται αλλού: οι δύο ηγέτες μιλούν απευθείας, αναγνωρίζουν τη σοβαρότητα της πυρηνικής απειλής και συμφωνούν να επιταχύνουν τις διαπραγματεύσεις για τον έλεγχο των εξοπλισμών. Στην κοινή δήλωση που εκδίδουν στο τέλος της συνόδου διατυπώνουν τη φράση που θα μείνει στην Ιστορία: «Ένας πυρηνικός πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί και δεν πρέπει ποτέ να διεξαχθεί».

Δεν πρόκειται για συνθήκη αφοπλισμού. Δεν αλλάζει μέσα σε μια νύχτα τη στρατηγική ούτε εξαφανίζει την καχυποψία. Η Γενεύη κάνει, όμως, κάτι αναγκαίο πριν από κάθε συμφωνία: δίνει στους δύο ηγέτες τη δυνατότητα να μετρήσουν ο ένας τον άλλον χωρίς να μεσολαβούν μόνο ανακοινώσεις, στρατιωτικές κινήσεις και ψυχροπολεμικά αντανακλαστικά.

Wikimedia Commons

Το οικονομικό βάρος πίσω από τη διπλωματία

Η συνάντηση δεν γίνεται σε οικονομικό κενό. Ο Γκορμπατσόφ γνωρίζει ότι η Σοβιετική Ένωση χρειάζεται μεταρρυθμίσεις και ότι η στρατιωτική δαπάνη περιορίζει τα περιθώρια ανάκαμψης. Η επιδίωξη αποκλιμάκωσης έχει, επομένως, και οικονομική διάσταση: λιγότερη ένταση με τις ΗΠΑ σημαίνει περισσότερο χώρο για να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα στο εσωτερικό.

Στον αντίποδα, οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν ισχυρότερη οικονομία και τεχνολογική βάση, ενώ η στρατιωτική πίεση της κυβέρνησης Ρίγκαν αποτελεί μέρος της στρατηγικής της. Η αντιπαράθεση δεν διεξάγεται μόνο με πυραύλους. Κρίνεται στην παραγωγική ικανότητα, στην τεχνολογία και στην αντοχή των δύο συστημάτων να χρηματοδοτούν έναν ανταγωνισμό χωρίς ορατό τέλος.

Η Γενεύη δεν τερματίζει τον Ψυχρό Πόλεμο. Ανοίγει, όμως, τον δρόμο για νέες συναντήσεις, με κορύφωση τη σύνοδο του Ρέικιαβικ το 1986 και τη συμφωνία για τους πυρηνικούς πυραύλους μέσου βεληνεκούς το 1987. Η αποκλιμάκωση δεν προκύπτει από μία φωτογραφία ή μια θερμή χειραψία· χτίζεται μέσα από διαπραγματεύσεις που συνεχίζονται και μετά την αναχώρηση των ηγετών.

Wikimedia Commons

Η Γενεύη και το σημερινό τραπέζι

Σήμερα, η συνάντηση Τραμπ–Πούτιν–Σι στη Σενζέν συγκεντρώνει τρεις ηγέτες με τεράστια στρατιωτική, οικονομική και πολιτική ισχύ. Η τριμερής συνάντηση είναι πρωτοφανής και η ατζέντα της αγγίζει πυρηνικά όπλα, το Ιράν και τις σχέσεις των τριών χωρών. Η σκηνή θυμίζει τις συνόδους του Ψυχρού Πολέμου, αλλά οι συσχετισμοί είναι διαφορετικοί: σήμερα η Κίνα δεν είναι θεατής μιας αντιπαράθεσης δύο πόλων· είναι ο τρίτος πόλος, με δική της οικονομική και τεχνολογική ισχύ.

Iori Sagisawa/Pool via REUTERS

Η σύγκριση με τη Γενεύη δεν προδικάζει το αποτέλεσμα της Σενζέν ούτε σημαίνει ότι οι τρεις ηγέτες μπορούν να χαράξουν μόνοι τους τη νέα παγκόσμια τάξη. Υπενθυμίζει, όμως, ότι μια σύνοδος αποκτά ιστορικό βάρος όταν δεν περιορίζεται στην εικόνα της κοινής παρουσίας. Χρειάζεται δίαυλο επικοινωνίας, συγκεκριμένη συνέχεια και συμφωνία ότι ορισμένοι κίνδυνοι είναι πολύ μεγάλοι για να αφεθούν στην τύχη.

Το 1985, δύο αντίπαλοι δεν έλυσαν τις διαφορές τους στη Γενεύη. Συμφώνησαν, όμως, να συνεχίσουν να μιλούν. Το ερώτημα που αφήνει εκείνη η συνάντηση στη Σενζέν είναι αν το σημερινό τραπέζι θα γίνει η αρχή μιας ανάλογης διαδικασίας — ή θα μείνει μια φωτογραφία που θα θυμόμαστε περισσότερο για όσα δεν κατάφερε να αλλάξει.

Μοιραστείτε το άρθρο
Χωρίς σχόλια

Αφήστε ένα σχόλιο

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.