Οι Ηνωμένες Πολιτείες μετρούν σχεδόν 50 εκατομμύρια κατοίκους — και η καταμέτρηση κινείται πιο αργά από τον πληθυσμό.
Οι πίνακες με τα στοιχεία των πολιτών στοιβάζονται, οι υπάλληλοι δουλεύουν με το χέρι και οι προβλέψεις δείχνουν ότι η επεξεργασία των αποτελεσμάτων μπορεί να κρατήσει χρόνια. Είμαστε στο 1880. Και όταν η διαδικασία ολοκληρωθεί, η χώρα θα έχει ήδη αλλάξει ξανά.
Ένας νεαρός στατιστικολόγος βλέπει το πρόβλημα και αναζητά έναν τρόπο να βάλει τις μηχανές στη δουλειά. Το όνομά του είναι Χέρμαν Χόλεριθ και η λύση που σχεδιάζει χωρά σε μια διάτρητη κάρτα. Κάθε τρύπα καταγράφει μια απάντηση.
Ένα ηλεκτρικό κύκλωμα τη διαβάζει και μετατρέπει τις απαντήσεις σε αριθμούς, πολύ ταχύτερα από οποιονδήποτε υπάλληλο με μολύβι και χαρτί.
Η εφεύρεσή του επιταχύνει την απογραφή του 1890 και βάζει τις βάσεις για μια εταιρεία που, δεκαετίες αργότερα, θα γίνει συνώνυμη με την πληροφορική: την IBM.
Η απογραφή που δεν προλάβαινε τη χώρα
Κάθε δέκα χρόνια, η αμερικανική κυβέρνηση επιχειρεί να καταγράψει ποιοι ζουν στις Ηνωμένες Πολιτείες και πώς είναι οργανωμένη η κοινωνία. Η απογραφή δεν είναι απλώς ένας αριθμός. Από τα στοιχεία της εξαρτώνται η εκπροσώπηση των πολιτειών στο Κογκρέσο, η χάραξη πολιτικών και η κατανομή πόρων.
Όσο όμως μεγαλώνει ο πληθυσμός, τόσο δυσκολότερη γίνεται η επεξεργασία. Το 1880, οι απαντήσεις καταγράφονται και ταξινομούνται χειροκίνητα. Χρειάζονται χρόνια για να περάσουν από τα ερωτηματολόγια στους πίνακες. Η επόμενη απογραφή πλησιάζει προτού ολοκληρωθεί η προηγούμενη.
Ο Χόλεριθ, που έχει εργαστεί στο Γραφείο Απογραφής, γνωρίζει από κοντά το αδιέξοδο. Αντί να αναζητήσει περισσότερους υπαλλήλους, σκέφτεται να αναθέσει την επαναλαμβανόμενη δουλειά σε μια μηχανή.

Μια κάρτα με τρύπες γίνεται δεδομένο
Η ιδέα του είναι απλή στη σύλληψη και επαναστατική στην εφαρμογή. Κάθε ερωτηματολόγιο μεταφέρεται σε μια χάρτινη κάρτα.
Οι θέσεις των οπών αντιστοιχούν σε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά — για παράδειγμα, ηλικία, φύλο, οικογενειακή κατάσταση ή τόπο κατοικίας. Η κάρτα περνά από μια συσκευή ανάγνωσης: μικρές ακίδες αγγίζουν το χαρτί και, όπου υπάρχει τρύπα, κλείνει ένα ηλεκτρικό κύκλωμα. Οι μετρητές καταγράφουν το αποτέλεσμα.
Έτσι, η μηχανή δεν χρειάζεται να «καταλάβει» τις απαντήσεις. Χρειάζεται μόνο να τις διαβάσει, να τις ταξινομήσει και να τις μετρήσει. Η πληροφορία αποκτά τυποποιημένη μορφή και μπορεί να υποβληθεί ξανά και ξανά σε διαφορετικούς υπολογισμούς.
Στην απογραφή του 1890, το σύστημα του Χόλεριθ αποδεικνύεται πολύ ταχύτερο από την προηγούμενη χειροκίνητη μέθοδο. Η επεξεργασία των στοιχείων ολοκληρώνεται σε περίπου δύο χρόνια, ενώ η κυβέρνηση υπολογίζει ότι εξοικονομεί σημαντικό χρόνο και χρήμα. Η μηχανή έχει λύσει ένα επείγον κρατικό πρόβλημα — και έχει ταυτόχρονα δείξει ότι οι πληροφορίες μπορούν να γίνουν πρώτη ύλη μιας νέας βιομηχανίας.

Από τις διάτρητες κάρτες στην IBM
Ο Χόλεριθ δεν μένει μόνο εφευρέτης. Το 1896 ιδρύει την εταιρεία Tabulating Machine Company, για να κατασκευάζει και να διαθέτει τις μηχανές του. Η επιχείρηση μεγαλώνει, καθώς κυβερνήσεις και εταιρείες αναζητούν τρόπους να διαχειριστούν όλο και περισσότερα στοιχεία.
Το 1911, η εταιρεία του συγχωνεύεται με άλλες επιχειρήσεις και εντάσσεται σε έναν νέο όμιλο, την Computing-Tabulating-Recording Company. Το 1924, ο όμιλος παίρνει το όνομα International Business Machines — IBM.
Η διαδρομή από τις κάρτες του Χόλεριθ ως την IBM δεν είναι ευθεία ούτε μοναχική. Μεσολαβούν συγχωνεύσεις, αλλαγές στη διοίκηση και νέες τεχνολογίες. Όμως η ιδέα που κάνει δυνατή την απογραφή του 1890 παραμένει στον πυρήνα της: όταν οι πληροφορίες αυξάνονται τόσο ώστε να ξεπερνούν τις ανθρώπινες δυνατότητες, η λύση μπορεί να είναι να οργανωθούν έτσι ώστε να τις επεξεργάζεται μια μηχανή.
Ο Χόλεριθ πεθαίνει στις 17 Νοεμβρίου 1929, έχοντας δει την επιχείρησή του να αλλάζει και να μεγαλώνει. Δεν προλαβαίνει να γνωρίσει τους υπολογιστές όπως τους ξέρουμε σήμερα. Το σύστημα που έστησε, όμως, έχει ήδη κάνει το κρίσιμο βήμα: έχει μετατρέψει τις ανθρώπινες απαντήσεις σε δεδομένα που μια μηχανή μπορεί να διαβάσει.
Και κάπως έτσι, μια απογραφή που δεν προλάβαινε να μετρήσει τη χώρα γίνεται η αφετηρία μιας εταιρείας που θα μετρήσει τον κόσμο με άλλον τρόπο.