Ένα γυάλινο κύπελλο ηλικίας 1.600 ετών, που φυλάσσεται στο Βρετανικό Μουσείο, έχει μια εντυπωσιακή ιδιότητα: φαίνεται πράσινο όταν φωτίζεται από μπροστά, αλλά αποκτά βαθύ κόκκινο χρώμα όταν το φως περνά μέσα από το γυαλί του. Πρόκειται για το περίφημο Κύπελλο του Λυκούργου, ένα αριστούργημα της ρωμαϊκής υαλουργίας του 4ου αιώνα μ.Χ., του οποίου την ιδιαίτερη οπτική συμπεριφορά κατάφεραν τώρα να αναπαραγάγουν με μεγάλη ακρίβεια επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Σέφιλντ.
Η εξήγηση βρίσκεται σε μικροσκοπικά σωματίδια χρυσού και αργύρου που είναι ενσωματωμένα στο γυαλί. Το μέγεθός τους είναι τόσο μικρό ώστε επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο το υλικό απορροφά και διαχέει το φως. Όταν το κύπελλο φωτίζεται από πίσω, τα σωματίδια εμποδίζουν τη διέλευση του μπλε και του πράσινου φωτός, αφήνοντας να περάσουν κυρίως οι κόκκινες και πορτοκαλί αποχρώσεις. Όταν το φως πέφτει στην επιφάνειά του, η διάχυσή του δημιουργεί το χαρακτηριστικό αδιαφανές πράσινο.
Η επιστημονική ομάδα, με επικεφαλής τη Λίσα Χόλαντς και τη συμμετοχή ειδικών στην ιστορία της ρωμαϊκής υαλουργίας, βασίστηκε στη σύσταση αρχαίου διχρωικού γυαλιού για να αναπαραγάγει το αποτέλεσμα. Οι ερευνητές θέρμαναν τα υλικά σε θερμοκρασίες άνω των 1.000 βαθμών Κελσίου και, καθώς το λιωμένο γυαλί ψυχόταν, σχηματίστηκαν νανοκρύσταλλοι χρυσού και αργύρου. Το αποτέλεσμα πλησιάζει περισσότερο από προηγούμενες προσπάθειες τις πραγματικές αποχρώσεις του αρχαίου κυπέλλου.
«Για μένα είναι μαγεία», δήλωσε η Χόλαντς, η οποία αφιέρωσε μεγάλο διάστημα στις δοκιμές για να πετύχει το αποτέλεσμα. Όπως εξήγησε, η διαδικασία αποδείχθηκε εξαιρετικά απαιτητική, παρά το γεγονός ότι οι Ρωμαίοι τεχνίτες είχαν καταφέρει να δημιουργήσουν το ίδιο αποτέλεσμα πριν από περίπου δεκαέξι αιώνες.
Παρόμοια γυαλιά είχαν κατασκευαστεί πειραματικά ήδη από τη δεκαετία του 1960. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Ίαν Φρίστοουν, ομότιμο καθηγητή αρχαιολογικών υλικών στο University College London, η νέα προσπάθεια αποδίδει με μεγαλύτερη πιστότητα τις πράσινες και κόκκινες αποχρώσεις του πρωτοτύπου. Η έρευνα αποκάλυψε επίσης πόσο δύσκολο ήταν να ελεγχθεί το τελικό αποτέλεσμα: ακόμη και η θέση του γυαλιού μέσα στον κλίβανο μπορούσε να επηρεάσει το χρώμα του.
Το Κύπελλο του Λυκούργου είναι εξίσου εντυπωσιακό για τη διακόσμησή του. Στην ανάγλυφη επιφάνειά του απεικονίζεται ο μυθικός βασιλιάς της Θράκης Λυκούργος, ο οποίος τιμωρείται επειδή στράφηκε εναντίον του Διονύσου. Κλήματα αμπέλου τυλίγονται γύρω από το σώμα του βασιλιά, σε μια παράσταση που παραπέμπει στον αρχαίο ελληνικό μύθο. Σύμφωνα με μία ερμηνεία, το πράσινο και το κόκκινο χρώμα μπορεί να συμβόλιζαν την ωρίμανση των σταφυλιών, ενώ το κύπελλο ενδέχεται να χρησιμοποιούνταν σε συμπόσια ή τελετές.
Η αναπαραγωγή της αρχαίας τεχνικής οδήγησε και στη δημιουργία ενός σύγχρονου έργου τέχνης. Ο καλλιτέχνης γυαλιού Έλιοτ Γουόκερ φιλοτέχνησε ένα γλυπτό που αξιοποιεί το ίδιο φαινόμενο και συνδυάζει τον μύθο του Λυκούργου με τη μορφή του Άτλαντα των Φαρνέζε. Το έργο θα παρουσιαστεί από τις 6 έως τις 15 Νοεμβρίου στη Millennium Gallery του Σέφιλντ, προτού ενταχθεί στη μόνιμη έκθεση του Turner Museum of Glass.
Με στοιχεία από The Guardian
