Πριν από μία δεκαετία, ο ήλιος κάλυπτε μόλις το 1% της παγκόσμιας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Φέτος, το μερίδιό του αναμένεται να φθάσει περίπου στο 10%. Στο μεταξύ, η ηλιακή ενέργεια περνά μπροστά από τα πυρηνικά, κατακτώντας μια θέση που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε μακρινή.
Σύμφωνα με στοιχεία της ενεργειακής δεξαμενής σκέψης Ember, τα οποία παρουσιάζει το BBC, η παγκόσμια ηλεκτροπαραγωγή από φωτοβολταϊκά ξεπέρασε οριακά την πυρηνική το 2025.
Ανάλυση του βρετανικού δικτύου για το δωδεκάμηνο έως τον Σεπτέμβριο του 2026 δείχνει ότι η διαφορά έχει διευρυνθεί: ο ήλιος παρήγαγε 13% περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από όλους τους πυρηνικούς σταθμούς του κόσμου.
Η σύγκριση αφορά την ποσότητα ηλεκτρισμού που παράγεται. Οι δύο τεχνολογίες έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά λειτουργίας, με τα φωτοβολταϊκά να εξαρτώνται από την ηλιοφάνεια. Ωστόσο, το μέγεθος της μεταβολής αποτυπώνει πόσο γρήγορα αλλάζει το ενεργειακό σύστημα.
Η τεχνολογία που ξεπερνούσε διαρκώς τις προβλέψεις
«Η ηλιακή ενέργεια είναι πλέον η κινητήρια δύναμη της ηλεκτρικής μετάβασης», λέει στο BBC ο Γιαν Ρόζενοου, καθηγητής Ενεργειακής και Κλιματικής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.
Το 2025 κάλυψε τα 3/4 της αύξησης της παγκόσμιας ζήτησης ηλεκτρισμού, ενώ η παραγωγή της ξεπέρασε και την αιολική. Η πυρηνική ηλεκτροπαραγωγή έχει παραμείνει περίπου σταθερή από το 2000. Η ηλιακή, ξεκινώντας από εξαιρετικά χαμηλή βάση, αυξήθηκε περίπου 2.700 φορές.
Κατά τον Ρόζενοου, οι κυρίαρχες προβλέψεις υποτιμούσαν επανειλημμένα τόσο την ταχύτητα ανάπτυξης όσο και την πτώση του κόστους. Υπέθεταν πιο αργή επέκταση και μικρότερη υποχώρηση τιμών από αυτήν που τελικά σημειώθηκε.
Ένα πάνελ κάτω από 100 δολάρια
Ο συνιδρυτής της Ember, Ντέιβ Τζόουνς, περιγράφει τη σημερινή ηλιακή τεχνολογία ως «προκλητικά φθηνή». Όπως εξηγεί, ένα πάνελ μπορεί πλέον να κοστίζει πολύ λιγότερο από 100 δολάρια και να παράγει ηλεκτρισμό για 30 ή 40 χρόνια χωρίς να χρειάζεται καύσιμο. Η τιμή αυτή αφορά το ίδιο το πάνελ, όχι το σύνολο μιας εγκατάστασης, που περιλαμβάνει πρόσθετο εξοπλισμό, εργασίες και ενδεχομένως αποθήκευση.
Η υποχώρηση του κόστους στηρίζεται σε διαδοχικές βελτιώσεις: μεγαλύτερη απόδοση, μικρότερη χρήση πυριτίου και αργύρου και παραγωγή σε τεράστια κλίμακα. Η κινεζική βιομηχανία, μαζί με την πλεονάζουσα παραγωγική δυναμικότητά της, έχει πιέσει τις τιμές των πάνελ σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.
Η εξέλιξη αυτή αλλάζει τους υπολογισμούς κυβερνήσεων, επιχειρήσεων και νοικοκυριών. Σε πολλές αγορές, η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών γίνεται ολοένα πιο ελκυστική με καθαρά οικονομικά κριτήρια.
Η επανάσταση απλώνεται πέρα από την Κίνα
Η Κίνα παραμένει μακράν η μεγαλύτερη αγορά ηλιακής ενέργειας, αλλά η ανάπτυξη έχει αποκτήσει παγκόσμια δυναμική.
Στις ΗΠΑ, οι εγκαταστάσεις συνεχίζουν να αυξάνονται παρά τους δασμούς και τις ομοσπονδιακές πολιτικές που δυσχεραίνουν την επέκτασή τους. Σύμφωνα με το BBC, η χώρα παραμένει δεύτερη σε εγκαταστάσεις, με ισχυρή δραστηριότητα και σε πολιτείες που ψήφισαν τον Ντόναλντ Τραμπ το 2024.
Στην Ινδία, η νέα ηλιακή παραγωγή κάλυψε το 60% της αύξησης της ζήτησης ηλεκτρισμού την τελευταία διετία. Στην Αυστραλία, περισσότερα από τέσσερα εκατομμύρια σπίτια διαθέτουν φωτοβολταϊκά στις στέγες τους — πάνω από το ένα τρίτο των νοικοκυριών.
Η εξάπλωση δείχνει ότι η οικονομική ανταγωνιστικότητα της τεχνολογίας μπορεί να δημιουργεί ισχυρή ζήτηση ακόμη και σε διαφορετικά πολιτικά περιβάλλοντα.
Όταν η γεννήτρια και το δίκτυο γίνονται ακριβότερα
Σε χώρες με αναξιόπιστα δίκτυα, η ηλιακή ενέργεια προσφέρει και μεγαλύτερο έλεγχο στον χρήστη.
Η άνοδος των τιμών του ντίζελ επιβαρύνει όσους εξαρτώνται από γεννήτριες. Παράλληλα, οι διακοπές ρεύματος και οι υψηλοί λογαριασμοί ενισχύουν το κίνητρο για εγκατάσταση φωτοβολταϊκών.
Χαρακτηριστικό είναι το Πακιστάν: από λιγότερο του 2% το 2019, η ηλιακή ενέργεια καλύπτει πλέον, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει το BBC, περίπου το 24% της ηλεκτροπαραγωγής. Μεγάλο μέρος της επέκτασης χρηματοδοτήθηκε απευθείας από τους ίδιους τους χρήστες.
Ανάλογη δυναμική εμφανίζεται από τον Λίβανο έως τη Νιγηρία. Η δυνατότητα ενός νοικοκυριού ή μιας επιχείρησης να προχωρήσει σε δική του εγκατάσταση επιταχύνει αλλαγές που διαφορετικά θα απαιτούσαν πολυετή αναμονή για δημόσιες υποδομές.
Οι μπαταρίες αλλάζουν τη βραδινή εξίσωση
Η ηλιακή παραγωγή συγκεντρώνεται στις ώρες της ημέρας. Η πτώση του κόστους των μπαταριών διευκολύνει πλέον τη μεταφορά μέρους αυτής της ενέργειας στο απόγευμα και το βράδυ.
Σύμφωνα με τον Ρόζενοου, ο συνδυασμός φωτοβολταϊκών και αποθήκευσης είναι ήδη συχνά φθηνότερος από νέες μονάδες ορυκτών καυσίμων σε ηλιόλουστες περιοχές.
Στην Καλιφόρνια, ηλιακή ενέργεια και μπαταρίες κάλυψαν κατά μέσο όρο πάνω από το ένα τέταρτο της ζήτησης μεταξύ 19:00 και 21:00 στο πρώτο εξάμηνο του 2026.
Η πρόοδος αφορά κυρίως τη μετατόπιση ενέργειας μέσα στην ίδια ημέρα. Η κάλυψη παρατεταμένης συννεφιάς, εποχικών διαφορών και περιόδων μουσώνων εξακολουθεί να αποτελεί δυσκολότερη πρόκληση.
Το νέο όριο είναι τα δίκτυα
Όσο φθηναίνουν τα πάνελ, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτούν οι υποδομές που επιτρέπουν την αξιοποίησή τους: δίκτυα, αποθήκευση και δυνατότητα προσαρμογής της κατανάλωσης στις ώρες παραγωγής.
Η ηλεκτροκίνηση, οι νέες ηλεκτρικές χρήσεις και τα κέντρα δεδομένων αυξάνουν τη ζήτηση. Για να καλυφθεί αποτελεσματικά, απαιτούνται επενδύσεις και σχεδιασμός, ώστε η ταχεία προσθήκη παραγωγής να συνοδεύεται από δυνατότητα μεταφοράς και διαχείρισής της.
Παράλληλα, νέες εφαρμογές διευρύνουν τους διαθέσιμους χώρους εγκατάστασης: μικρά συστήματα σε μπαλκόνια, αγροβολταϊκά που συνδυάζουν καλλιέργειες και παραγωγή ρεύματος, καθώς και πλωτά φωτοβολταϊκά.
Τι αλλάζει έως το 2030
Η ανάπτυξη ενδέχεται να επιβραδυνθεί φέτος λόγω αλλαγών στο καθεστώς στήριξης της Κίνας, οι οποίες είχαν επισπεύσει εγκαταστάσεις το 2025. Εκτός Κίνας, όμως, σύμφωνα με τον Τζόουνς, εγκαθίστανται φέτος περισσότερα πάνελ από πέρυσι.
Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προβλέπει ότι έως το 2030 η ηλιακή ηλεκτροπαραγωγή θα έχει διπλασιαστεί έναντι του 2025, ξεπερνώντας την υδροηλεκτρική και καταλαμβάνοντας την τρίτη θέση παγκοσμίως.
Η ταχύτητα αυτής της μετάβασης θα εξαρτηθεί όλο και περισσότερο από την ικανότητα των δικτύων και των θεσμών να ακολουθήσουν. Τα φθηνά πάνελ έχουν ήδη αλλάξει την οικονομική εξίσωση. Η αξιοποίηση της ενέργειας που παράγουν είναι το επόμενο μεγάλο στοίχημα.
