Ήταν Κυριακή, 3 Σεπτεμβρίου 1967. Λίγο πριν από τις 5 το πρωί, στους δρόμους της Σουηδίας συνέβαινε κάτι πρωτοφανές. Στις 04:50 όσα οχήματα είχαν άδεια να κυκλοφορούν ακινητοποιήθηκαν.
Οι οδηγοί περίμεναν. Ύστερα, πολύ αργά και προσεκτικά, πέρασαν από την αριστερή στη δεξιά πλευρά του δρόμου και σταμάτησαν ξανά.
Δέκα λεπτά αργότερα, στις 05:00 ακριβώς, δόθηκε το σήμα. Η Σουηδία είχε μόλις… αλλάξει πλευρά. Η επιχείρηση έμεινε στην ιστορία ως Dagen H – «Ημέρα Η», από τη σουηδική λέξη Högertrafik, δηλαδή δεξιά κυκλοφορία.
Και ήταν μία αλλαγή που η πλειονότητα των Σουηδών δεν ήθελε καθόλου.
Το 82,9% είχε πει «όχι»
Η συζήτηση είχε αρχίσει δεκαετίες νωρίτερα. Η Σουηδία οδηγούσε αριστερά, ενώ οι γειτονικές ηπειρωτικές χώρες οδηγούσαν δεξιά. Καθώς η διεθνής οδική κυκλοφορία αυξανόταν, η ιδιαιτερότητα γινόταν όλο και πιο προβληματική.
Υπήρχε και ένα παράδοξο: πολλά σουηδικά αυτοκίνητα είχαν ήδη το τιμόνι αριστερά, παρότι κινούνταν στην αριστερή πλευρά του δρόμου. Αυτό περιόριζε την ορατότητα των οδηγών, ιδιαίτερα στις προσπεράσεις.
Το 1955 η κυβέρνηση έθεσε το ζήτημα σε συμβουλευτικό δημοψήφισμα. Η απάντηση ήταν εκκωφαντική. Το 82,9% ψήφισε εναντίον της δεξιάς κυκλοφορίας. Μόλις το 15,5% τάχθηκε υπέρ.
Οκτώ χρόνια αργότερα, όμως, το σουηδικό Κοινοβούλιο αποφάσισε ότι η αλλαγή θα γινόταν ούτως ή άλλως. Και τότε άρχισε μια τεράστια επιχείρηση προετοιμασίας.
Εσώρουχα, γραμματόσημα και ένα τραγούδι για τη… δεξιά
Το δύσκολο δεν ήταν απλώς να αλλάξουν οι δρόμοι. Έπρεπε να αλλάξει μια κίνηση που εκατομμύρια άνθρωποι έκαναν σχεδόν μηχανικά.
Η Σουηδία εξαπέλυσε γι’ αυτό μία εντυπωσιακή ενημερωτική εκστρατεία. Το γράμμα Η εμφανίστηκε παντού: σε αυτοκόλλητα, φυλλάδια, κούπες, γραμματόσημα, γραβάτες, γάντια, κάλτσες, επιτραπέζια παιχνίδια.
Ακόμη και σε ανδρικά και γυναικεία εσώρουχα. Διοργανώθηκε μάλιστα διαγωνισμός τραγουδιού για τη δεξιά κυκλοφορία. Νικητές αναδείχθηκαν οι Telstars με το Håll dej till höger, Svensson – σε ελεύθερη απόδοση, «Μείνε δεξιά, Σβένσον».
Η αλλαγή του δρόμου είχε μετατραπεί σε εθνική εμμονή.
Η αντίστροφη μέτρηση
Και έφτασε η 3η Σεπτεμβρίου. Από τη 01:00 τα ξημερώματα επιβλήθηκε γενική απαγόρευση κυκλοφορίας. Εξαιρέθηκαν μεταξύ άλλων λεωφορεία, ταξί και οχήματα έκτακτης ανάγκης.
Στις 04:50 ακόμη κι αυτά σταμάτησαν. Πέρασαν προσεκτικά στη δεξιά πλευρά. Και περίμεναν. Το ραδιόφωνο μετέδιδε ειδικό πρόγραμμα για την ιστορική αλλαγή και στις 05:00 ήρθε η στιγμή που είχε προετοιμαστεί επί χρόνια. Τα οχήματα ξεκίνησαν.
Η αριστερή κυκλοφορία στη Σουηδία είχε τελειώσει. Για τους απλούς οδηγούς, οι δρόμοι άνοιξαν στις 06:00, αν και σε ορισμένες μεγάλες πόλεις οι περιορισμοί κράτησαν περισσότερο ώστε να ολοκληρωθούν οι απαραίτητες παρεμβάσεις.
Το χάος που δεν ήρθε ποτέ
Οι εικόνες από εκείνο το πρωινό στη Στοκχόλμη μοιάζουν σήμερα σχεδόν σουρεαλιστικές: αυτοκίνητα αλλάζουν πλευρά μέσα σε δρόμους γεμάτους κόσμο, ενώ αστυνομικοί και υπεύθυνοι κυκλοφορίας προσπαθούν να κρατήσουν την τάξη.
Θα περίμενε κανείς ότι το αποτέλεσμα θα ήταν χάος. Συνέβη σχεδόν το αντίθετο. Σύμφωνα με την ιστορική αναδρομή του σουηδικού κρατικού μουσείου μεταφορών, η μετάβαση πραγματοποιήθηκε χωρίς τον πανικό και τα σοβαρά δυστυχήματα που πολλοί φοβούνταν. Μάλιστα, κατά το υπόλοιπο του 1967 οι θανατηφόρες συγκρούσεις μειώθηκαν σημαντικά και συνολικά καταγράφηκαν 236 λιγότεροι νεκροί στους δρόμους σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά.
Μια πιθανή εξήγηση ήταν πολύ ανθρώπινη: ξαφνικά όλοι φοβούνταν. Οι οδηγοί γνώριζαν ότι κάθε αυτοματοποιημένη κίνησή τους μπορούσε να είναι λάθος. Έτσι οδηγούσαν πιο αργά και πολύ πιο προσεκτικά.
Με τον καιρό, καθώς συνήθισαν τη νέα πραγματικότητα, ένα μέρος αυτού του αρχικού οφέλους χάθηκε. Όμως εκείνο το ξημέρωμα η Σουηδία είχε καταφέρει κάτι εξαιρετικά δύσκολο.
Να αλλάξει, σχεδόν με το πάτημα ενός διακόπτη, μία από τις πιο βαθιά ριζωμένες καθημερινές συνήθειες ενός ολόκληρου πληθυσμού. Στις 04:50 οι Σουηδοί οδηγούσαν αριστερά. Δέκα λεπτά αργότερα, η χώρα είχε στρίψει δεξιά.
