Του Κώστα Ράπτη
Το “τείχος προστασίας” απέναντι στη γερμανική ακροδεξιά προοριζόταν να πέσει – και εντέλει έπεσε. Το ότι αυτό συνέβη στο ανατολικό τμήμα της Γερμανίας, και μάλιστα στο φτωχότερο και περισσότερο γερασμένο κρατίδιο, δεν είναι τυχαίο. Είναι δε και εξόχως συμβολικό το ότι αυτό συμβαίνει εκεί όπου η τοπική οργάνωση του ακροδεξιού κόμματος έχει τα πιο ακραία χαρακτηριστικά.
Όμως το μέγεθος της νίκης της “Εναλλακτικής για τη Γερμανία” (AfD) στις χθεσινές εκλογές της Σαξονίας-Άνχαλτ ήταν μεγαλύτερο και αυτού για το οποίο προϊδέαζαν οι δημοσκοπήσεις. Μικρή παρηγοριά προσφέρει το γεγονός ότι η AfD βρέθηκε ένα βήμα πριν από την εξασφάλιση αυτοδυναμίας, αλλά δεν τα κατάφερε. Η ισχυρότερη του αναμενόμενου επίδοση των Πρασίνων και η είσοδος στην τοπική Βουλή του ιδιόμορφα “αριστεροδέξιου” κόμματος της Ζάρα Βάγκενκνεχτ, δημιουργούν μια τόσο περίπλοκη κοινοβουλευτική αριθμητική που καθιστά αδύνατη όχι μόνο την αυτοδύναμη διακυβέρνηση του κρατιδίου από την ακροδεξιά, αλλά και την εναλλακτική του σχηματισμού ενός (εξ ορισμού πολύ αδύναμου πολιτικά) τετρακομματικού συνασπισμού των mainstream πολιτικών δυνάμεων, στις οποίες για την περίσταση θα πρέπει να συμπεριληφθεί και το κόμμα της Αριστεράς. Η δύσκολη επιλογή για τα εκτός AfD κοινοβουλευτικά κόμματα είναι συνεπώς είτε να προσφέρει κάποιο από αυτά την στήριξη ή την ανοχή του στους νικητές των εκλογών, είτε να αναλάβουν την ευθύνη να προκαλέσουν νέες εκλογές, τις οποίες η ακροδεξιά κάθε άλλο παρά φοβάται.
Προτού ανοίξουν οι κάλπες στη Σαξονία-Άνχαλτ, το Politico εκτιμούσε ότι ο καγκελάριος Μερτς θα είναι χαμένος όποιο και αν είναι το αποτέλεσμα. Η κυριότερη επαγγελία του όταν αναλάμβανε την ηγεσία της Χριστιανοδημοκρατίας ήταν ότι θα ανέκοπτε την άνοδο της ακροδεξιάς, απαντώντας στις ανησυχίες που την καθιστούν θελκτική σε τμήμα των ψηφοφόρων. Στην Σαξονία-Άνχαλτ, όπου οι τοπικοί ιθύνοντες φρόντισαν να τον κρατήσουν, ως ιδιαιτέρως αντιδημοφιλή, μακριά από την καμπάνια, είδε τα ποσοστά του κόμματός του να υποδιπλασιάζονται. Σε πανεθνικό επίπεδο, οι δημοσκοπήσεις θέλουν το ένα τρίτο των ψηφοφόρων της Χριστιανοδημοκρατίας να έχει αποσκιρτήσει μετά την ανάρρηση του Μερτς στην εξουσία.
Όμως η αποδοκιμασία δεν αφορά στενά ένα κόμμα και έναν καγκελάριο: απλώνεται προς οτιδήποτε χαρακτηρίζεται “κατεστημένο”, όχι μόνο κομματικό, αλλά και θεσμικό – εξ ού και λύσεις δεν προβάλλουν στον ορίζοντα. Στα 16 κρατίδια της Γερμανίας έχουν δοκιμασθεί τα τελευταία χρόνια κάθε είδους κυβερνητικές συνεργασίες όλων με όλους, συμπεριλαμβανομένης ακόμη και της Αριστεράς, αλλά εξαιρουμένης πάντοτε της AfD. Πλέον οι ψηφοφόροι παίζουν το στοίχημα της μόνης δύναμης που βρισκόταν “εκτός κάδρου”.
Βεβαίως, οι “λύσεις” που επαγγέλλεται η AfD απέναντι σε ό,τι προκαλεί την δυσφορία της κοινωνίας και τον κλυδωνισμό της οικονομίας είναι πρωτίστως “ταυτοτικές” (λ.χ. να φύγουν οι σημαίες του ουράνιου τόξου από τα δημόσια κτήρια και να συρρικνωθούν οι αναφορές των σχολικών βιβλίων στο Τρίτο Ράιχ), δηλ. εκτός θέματος, αλλά ικανές να συνεγείρουν πάθη, όπερ σπανίζει πλέον στην πολιτική ζωή. Είναι επίσης ευφάνταστα πλαστές, όταν λ.χ. ο επικεφαλής της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ υπόσχεται μαζικές εκδιώξεις αλλοδαπών, σε ένα κρατίδιο υπό δημογραφική συρρίκνωση, όπου τομείς όπως λ.χ. η περίθαλψη στηρίζονται σχεδόν εξολοκλήρου στην μεταναστευτική εργασία.
Η ειρωνεία της Ιστορίας θέλησε, ωστόσο, να λειτουργεί η AfD ως “φωνή της λογικής” σε ό,τι αφορά τον νεοψυχροπολεμικό πυρετό που έχει κυριεύσει τη χώρα του Μερτς. Όχι βεβαίως διότι η ακροδεξιά κυριεύθηκε από κάποια απαρέσκεια για τον επανεξοπλισμό και την “ισχυρή Γερμανία”, αλλά γιατί στην ανάκτηση της φθηνής ενεργειακής τροφοδοσίας από τη Ρωσία διακρίνει την εύκολη λύση στο οικονομικό πρόβλημα της χώρας.
Είναι να απορεί κανείς ποιον “δημοκρατικό φραγμό” θα μπορούσαν να εγείρουν αξιόπιστα απέναντι στην ακροδεξιά οι λοιπές πολιτικές δυνάμεις, όταν κηρύσσουν ενός είδους προπολεμικό συναγερμό και ταυτοχρόνως πλειοδοτούν σε αυταρχικές πολιτικές, όπως η ποινικοποίηση της καταγγελίας της γενοκτονίας στην Παλαιστίνη. Πιθανότατα ο Μερτς θα επιλέξει το ανέβασμα των τόνων σε ό,τι αφορά την “ρωσική απειλή”, προκειμένου να διαμορφώσει ένα κλίμα εθνικής συσπείρωσης και στοχοποίησης της AfD ως εσωτερικού εχθρού. Σε κάθε περίπτωση, το παιχνίδι της “γάτας με το ποντίκι”, ήτοι της καλλιέργειας ενός κλίματος επικείμενης απαγόρευσης της AfD, ενώ αυτή αναδεικνυόταν σε πρώτο κόμμα, δεν συντέλεσε, ως φαίνεται, στον αυτοπεριορισμό ή “συνετισμό” της γερμανικής ακροδεξιάς.
Ο αντίκτυπος των εξελίξεων προφανώς δεν πρόκειται να περιορισθεί εντός των γερμανικών συνόρων. Αρκεί να αναλογισθεί κανείς ότι το επόμενο δωδεκάμηνο πρόκειται να διεξαχθούν εκλογές στις τέσσερις μεγαλύτερες μετά την Γερμανία χώρες της Ε.Ε.: Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία, Πολωνία. Σε όλες αυτές η “εναλλακτική δεξιά”, να την αποκαλέσουμε κομψά, ευελπιστεί να καταγράψει μεγάλα κέρδη. Στην Γαλλία ήρθε πιθανότατα η ώρα της ανάληψης της εξουσίας από την Μαρίν Λεπέν (η οποία πάντως εγκαίρως απέβαλε από την ευρω-ομάδα της την AfD ως ασύμβατη με τις βασικές ευρωατλαντικές συναινέσεις) , ενώ στην Ιταλία ήδη κυβερνά χωρίς σοβαρό ανταγωνισμό η αρκούντως “κανονικοποιημένη” διεθνώς Τζιόρτζια Μελόνι.
Σε κάθε περίπτωση, η ανάδυση της Ευρώπης των εθνικισμών εκτροχιάζει τα σχέδια “ολοένα και στενότερης ένωσης”, αναβίωσης του “γαλλογερμανικού άξονα” και προβολής μιας αποτελεσματικής κοινής στάσης των “27” στις εξωτερικές προκλήσεις, είτε τις προσωποποιεί ο Τραμπ είτε ο Πούτιν και ο Σι Τζινπίνγκ.
