Η εντυπωσιακή άνοδος της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ δεν αποτελεί ένα απομονωμένο φαινόμενο. Αντίθετα, εντάσσεται σε μια ευρύτερη μετατόπιση του γερμανικού εκλογικού σώματος, η οποία έχει ήδη φέρει το κόμμα στη δεύτερη θέση στις τελευταίες ομοσπονδιακές εκλογές και, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, ακόμη και μπροστά από τους Χριστιανοδημοκράτες του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς.
«Αυτό που συνέβη στη Σαξονία-Άνχαλτ μοιάζει πολύ με αυτό που συμβαίνει σε ολόκληρη τη Γερμανία – αλλά σε υπερβολικό βαθμό», σημειώνει ο πολιτικός επιστήμονας του Πανεπιστημίου Humboldt του Βερολίνου, Reto Mitteregger.
Η εκλογική βάση της AfD έχει ορισμένα σαφή χαρακτηριστικά, π.χ. ισχυρότερη παρουσία στην πρώην Ανατολική Γερμανία, υψηλά ποσοστά στις αγροτικές περιοχές και στις μικρές πόλεις, σημαντική διείσδυση στους εργαζομένους και ολοένα μεγαλύτερη ικανότητα να κινητοποιεί ανθρώπους που μέχρι πρόσφατα απείχαν από τις κάλπες.
Παρά τα κέρδη που καταγράφει πλέον και στη δυτική Γερμανία, η πρώην Ανατολή εξακολουθεί να αποτελεί την ισχυρότερη εκλογική βάση της AfD.
Τα ανατολικά κρατίδια έχουν χαμηλότερα μέσα εισοδήματα και μικρότερο πλούτο, ενώ πολλές περιοχές εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τις συνέπειες της μεγάλης φυγής πληθυσμού που σημειώθηκε μετά την επανένωση της Γερμανίας.
Η πληθυσμιακή συρρίκνωση, η έλλειψη εργαζομένων, το κλείσιμο καταστημάτων και η σταδιακή εγκατάλειψη μικρότερων οικισμών ενισχύουν το αίσθημα παρακμής και δυσαρέσκειας.
Παράλληλα, σε αρκετές περιοχές της Ανατολικής Γερμανίας υπάρχει μεγαλύτερη συμπάθεια προς τη Ρωσία, κάτι που φέρνει μέρος του εκλογικού σώματος σε σύγκρουση με τη φιλοουκρανική πολιτική του Μερτς και πιο κοντά στις θέσεις της AfD.
Ρόλο παίζει και η ιστορικά ασθενέστερη παρουσία των παραδοσιακών κομμάτων στην περιοχή. Για τέσσερις δεκαετίες, μέχρι την πτώση του Τείχους του Βερολίνου το 1989, δεν υπήρχαν ελεύθερες εκλογές στην Ανατολική Γερμανία.
Οι νέοι γυρνούν την πλάτη στα παραδοσιακά κόμματα
Η ηλικία αποτελεί επίσης σημαντικό παράγοντα. Στις τελευταίες ομοσπονδιακές εκλογές, περίπου δύο στους τρεις ψηφοφόρους άνω των 70 ετών επέλεξαν είτε το CDU είτε τους Σοσιαλδημοκράτες του SPD.
Στην ηλικιακή ομάδα των 18 έως 24 ετών, όμως, μόλις το 24% ψήφισε ένα από τα δύο παραδοσιακά κόμματα.
Η AfD εμφανίζει την ισχυρότερη επίδοσή της κυρίως μεταξύ των πολιτών παραγωγικής ηλικίας, από 35 έως 59 ετών. Ωστόσο, η κατάρρευση της παραδοσιακής κομματικής πίστης στις νεότερες γενιές δημιουργεί πρόσθετο χώρο για την ενίσχυση εναλλακτικών και αντισυστημικών επιλογών.
Αντίθετα, οι μεγαλύτερες ηλικίες παραμένουν μέχρι στιγμής ένα σημαντικό ανάχωμα στην περαιτέρω άνοδο της AfD.
Ένα από τα εντυπωσιακότερα στοιχεία στη Σαξονία-Άνχαλτ ήταν η ικανότητα της AfD να κινητοποιήσει ψηφοφόρους που στις προηγούμενες εκλογές είχαν επιλέξει την αποχή.
Η εκτιμώμενη καθαρή εισροή από πρώην μη ψηφοφόρους έφτασε περίπου τις 170.000 ψήφους, αριθμός που αντιστοιχεί σχεδόν στο 30% των συνολικά 576.000 ψήφων που συγκέντρωσε το κόμμα.
Οι περισσότεροι από αυτούς προέρχονταν από αγροτικές περιοχές και μικρές πόλεις.
Η AfD δημιουργήθηκε το 2013 με βασικό θέμα την κρίση της Ευρωζώνης, αλλά στη συνέχεια μετέφερε το πολιτικό της βάρος στο μεταναστευτικό.
Η απόφαση της Άνγκελα Μέρκελ το 2015 να δεχθεί περίπου ένα εκατομμύριο αιτούντες άσυλο αποτέλεσε σημείο καμπής για το κόμμα.
Σήμερα, ο φόβος γύρω από τη μετανάστευση και την ασφάλεια εξακολουθεί να βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα του, ιδιαίτερα μετά από ισλαμιστικές επιθέσεις των τελευταίων ετών.
Παρουσιάζεται, πάντως, ένα ενδιαφέρον παράδοξο. Στη Σαξονία-Άνχαλτ μόλις περίπου το 8% των κατοίκων είναι αλλοδαποί, ποσοστό περίπου στο μισό του γερμανικού μέσου όρου.
«Βλέπουμε σε όλη την Ευρώπη ότι άνθρωποι ψηφίζουν περισσότερο την άκρα δεξιά σε περιοχές όπου στην πραγματικότητα υπάρχει μικρότερη μετανάστευση», σημειώνει ο Mitteregger.
Η άνοδος της AfD δεν περιορίζεται πλέον στις οικονομικά ασθενέστερες περιοχές.
Το κόμμα κερδίζει έδαφος και σε βιομηχανικές ζώνες, ιδιαίτερα εκεί όπου οι εργαζόμενοι αισθάνονται ότι απειλείται το οικονομικό και κοινωνικό τους στάτους.
Η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία βρίσκεται υπό πίεση από τον κινεζικό ανταγωνισμό, τη μετάβαση στα ηλεκτρικά οχήματα, τις υψηλές τιμές ενέργειας και τους αμερικανικούς δασμούς. Σύμφωνα με τον οικονομολόγο Daniel Posch, δεν χρειάζεται καν να έχει ήδη σημειωθεί πραγματική οικονομική επιδείνωση. Αρκεί η προσδοκία ή ο φόβος ότι αυτή έρχεται.
Το φαινόμενο είναι εντονότερο στις περιοχές με ενεργοβόρες βιομηχανίες, όπου αρκετοί εργαζόμενοι αισθάνονται ότι η δουλειά τους υποβαθμίζεται ή θεωρείται πλέον λιγότερο σημαντική.
Σε ολόκληρη τη Γερμανία, η AfD εμφανίζεται ισχυρότερη στις αγροτικές περιοχές και στις μικρότερες πόλεις από ό,τι στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Στην Ανατολική Γερμανία, όμως, αυτή η διαφορά είναι ακόμη μεγαλύτερη.
Η Σαξονία-Άνχαλτ έχει χάσει περίπου το ένα τέταρτο του πληθυσμού της από το 1990. Η πληθυσμιακή συρρίκνωση έχει αφήσει εμφανή σημάδια: καταστήματα κλείνουν, υπηρεσίες περιορίζονται και ολόκληρες περιοχές δείχνουν να παρακμάζουν.
