Η παράξενη σφαίρα ξεπροβάλλει μέσα από τα σύννεφα και κατεβαίνει αργά προς τα χωράφια. Είναι μεγάλη, κοκκινοκίτρινη και μοιάζει να αναπνέει. Η επιφάνειά της πάλλεται στον άνεμο, ενώ από το εσωτερικό της διαφεύγει αέριο με ένα επίμονο σφύριγμα.
Οι κάτοικοι του μικρού γαλλικού χωριού Γκονές δεν έχουν δει ποτέ τίποτε παρόμοιο. Κάποιοι υποχωρούν τρομαγμένοι. Άλλοι αρπάζουν πέτρες, ραβδιά και δικράνια. Μέσα σε λίγα λεπτά, το άγνωστο πλάσμα που έπεσε από τον ουρανό δέχεται μια οργισμένη επίθεση. Το χτυπούν, το τρυπούν και το σέρνουν στα χωράφια, μέχρι που απομένουν μόνο σκισμένα κομμάτια υφάσματος.
Οι χωρικοί πιστεύουν ότι σκότωσαν ένα τέρας. Στην πραγματικότητα, μόλις έχουν καταστρέψει το πρώτο αερόστατο υδρογόνου που πέταξε ποτέ.
Η χρονιά που ο άνθρωπος κοιτάζει ψηλά
Το καλοκαίρι του 1783, η Γαλλία βρίσκεται στη δίνη μιας πρωτόγνωρης τεχνολογικής κούρσας. Οι αδελφοί Ζοζέφ και Ετιέν Μονγκολφιέ έχουν ήδη προκαλέσει παγκόσμια αίσθηση, στέλνοντας στον ουρανό μια μεγάλη κατασκευή από ύφασμα και χαρτί, γεμάτη με θερμό αέρα.
Το επίτευγμά τους μοιάζει αδιανόητο. Για πρώτη φορά, μια ανθρώπινη κατασκευή σηκώνεται από το έδαφος χωρίς να στηρίζεται σε πύργο, σκοινί ή άλλο μηχανισμό. Η πτήση, ένα όνειρο που μέχρι τότε ανήκει στους μύθους και στα σχέδια του Λεονάρντο ντα Βίντσι, αρχίζει να γίνεται πραγματικότητα.
Στο Παρίσι, ο φυσικός Ζακ-Αλεξάντρ-Σεζάρ Σαρλ επιλέγει έναν διαφορετικό δρόμο. Αντί για θερμό αέρα, στρέφεται στο υδρογόνο, το αέριο που την εποχή εκείνη αποκαλείται «εύφλεκτος αέρας». Είναι πολύ ελαφρύτερο από τον ατμοσφαιρικό αέρα και, θεωρητικά, μπορεί να σηκώσει μια κλειστή κατασκευή ψηλότερα και για περισσότερο χρόνο.
Η θεωρία, όμως, πρέπει να γίνει μηχανή.
Ένα επιστημονικό πείραμα που χρηματοδοτεί το πλήθος
Ο Σαρλ συνεργάζεται με τους αδελφούς Αν-Ζαν και Νικολά-Λουί Ρομπέρ, δύο ικανότατους μηχανικούς και κατασκευαστές επιστημονικών οργάνων. Οι αδελφοί Ρομπέρ δημιουργούν ένα ελαφρύ, αεροστεγές περίβλημα από μεταξωτό ύφασμα, επικαλυμμένο με διάλυμα καουτσούκ και νέφτι, ώστε να συγκρατεί το υδρογόνο.
Το αποτέλεσμα είναι μια σφαίρα διαμέτρου περίπου τεσσάρων μέτρων, με όγκο 35 κυβικών μέτρων. Η ανυψωτική της δύναμη δεν ξεπερνά τα εννέα κιλά, γι’ αυτό και η πρώτη πτήση σχεδιάζεται χωρίς επιβάτη.
Το πείραμα είναι ακριβό και τα χρήματα δεν προέρχονται από κάποιο κρατικό ταμείο. Ο φυσιοδίφης και γεωλόγος Μπαρτελεμί Φοζά ντε Σεν-Φον οργανώνει δημόσια συνδρομή, πουλώντας εισιτήρια για μια επίδειξη της οποίας ο χρόνος και ο τόπος δεν έχουν ακόμη καθοριστεί. Είναι κάτι σαν πρώιμη εκδοχή crowdfunding: οι Παριζιάνοι πληρώνουν για να χρηματοδοτήσουν ένα τεχνολογικό άλμα που κανείς δεν είναι βέβαιος ότι θα πετύχει.
Η παραγωγή του υδρογόνου αποτελεί από μόνη της μια δύσκολη και επικίνδυνη διαδικασία. Μεγάλες ποσότητες οξέος αντιδρούν με εκατοντάδες κιλά σιδήρου και το αέριο διοχετεύεται στο περίβλημα μέσω σωλήνων. Χρειάζονται ημέρες για να φουσκώσει το αερόστατο, ενώ το πρωτόγνωρο θέαμα προσελκύει τόσο κόσμο ώστε οι κατασκευαστές αναγκάζονται να το μεταφέρουν κρυφά μέσα στη νύχτα στο Σαμπ ντε Μαρς, στο σημείο όπου βρίσκεται σήμερα ο Πύργος του Άιφελ.
Η σφαίρα χάνεται μέσα στην καταιγίδα
Στις 27 Αυγούστου, το Παρίσι περιμένει. Ο ουρανός σκοτεινιάζει και μια δυνατή καταιγίδα πλησιάζει, αλλά το πλήθος παραμένει στη θέση του. Ανάμεσα στους θεατές βρίσκεται, σύμφωνα με τις αφηγήσεις της εποχής, και ο Βενιαμίν Φραγκλίνος, τότε διπλωματικός εκπρόσωπος των νεαρών Ηνωμένων Πολιτειών στη Γαλλία.
Το αερόστατο, που μένει στην Ιστορία με το όνομα Le Globe, απελευθερώνεται. Σηκώνεται σχεδόν κατακόρυφα και μέσα σε λίγα λεπτά χάνεται στα σύννεφα.
Για τους ανθρώπους που το παρακολουθούν από το έδαφος, το θέαμα μοιάζει με θαύμα. Η ανθρωπότητα έχει μόλις αποδείξει ότι μπορεί να κατασκευάσει μια μηχανή ικανή να ταξιδεύει στον ουρανό χρησιμοποιώντας μόνο ένα αέριο ελαφρύτερο από τον αέρα.
Το Le Globe παραμένει ψηλά περίπου 45 λεπτά. Οι άνεμοι το παρασύρουν βόρεια και το μεταφέρουν σε απόσταση περίπου 21 χιλιομέτρων από το Παρίσι. Καθώς χάνει σταδιακά υδρογόνο, αρχίζει να κατεβαίνει προς το Γκονές.
Στο Παρίσι έχει συντελεστεί ένας επιστημονικός θρίαμβος. Στο μικρό χωριό, όμως, φτάνει μια εισβολή από έναν άγνωστο κόσμο.
Η «δολοφονία» του τέρατος
Οι κάτοικοι του Γκονές δεν έχουν ενημερωθεί για το πείραμα. Δεν διαθέτουν καμία εικόνα με την οποία να μπορούν να συγκρίνουν αυτό που βλέπουν. Μπροστά τους βρίσκεται μια τεράστια σφαίρα που έχει πέσει από τον ουρανό, κινείται με τις ριπές του ανέμου και αλλάζει σχήμα καθώς αδειάζει.
Στα μάτια τους δεν είναι μηχανή. Είναι πλάσμα.
Ιστορικές παραστάσεις της εποχής δείχνουν τους χωρικούς να επιτίθενται με πέτρες, ρόπαλα και δικράνια. Ορισμένες αφηγήσεις αναφέρουν ότι πυροβόλησαν το αερόστατο και, αφού το κατακρεούργησαν, έδεσαν τα υπολείμματά του σε ένα άλογο και τα έσυραν στην περιοχή.
Το περιστατικό προκαλεί τέτοια εντύπωση ώστε λίγο αργότερα εκδίδεται δημόσια ανακοίνωση, με την οποία εξηγείται στους κατοίκους ότι το αερόστατο δεν είναι τρομακτικό φαινόμενο, αλλά μια ακίνδυνη μηχανή που ενδέχεται κάποτε να αποδειχθεί χρήσιμη για την επιστήμη.
Είναι ίσως μία από τις πρώτες απόπειρες στην Ιστορία να εξηγηθεί επίσημα στους πολίτες ότι μια νέα τεχνολογία δεν αποτελεί απειλή.
Η Ιστορία δεν σταματά στο Γκονές
Η καταστροφή του Le Globe δεν αποθαρρύνει τον Σαρλ και τους αδελφούς Ρομπέρ. Τρεις μήνες αργότερα κατασκευάζουν ένα πολύ μεγαλύτερο αερόστατο υδρογόνου, αυτή τη φορά εξοπλισμένο με καλάθι, βαλβίδα απελευθέρωσης αερίου και έρμα για τον έλεγχο του ύψους.
Την 1η Δεκεμβρίου 1783, ο Σαρλ και ο Νικολά-Λουί Ρομπέρ απογειώνονται από τους Κήπους του Κεραμεικού στο Παρίσι και πραγματοποιούν την πρώτη επανδρωμένη πτήση με αερόστατο υδρογόνου. Παραμένουν στον αέρα περισσότερο από δύο ώρες.
Μετά την προσγείωση, ο Σαρλ αποφασίζει να απογειωθεί ξανά, αυτή τη φορά μόνος. Το ελαφρύτερο αερόστατο ανεβαίνει σχεδόν στα 3.000 μέτρα. Εκεί, ο Γάλλος φυσικός βλέπει τον ήλιο, που είχε ήδη δύσει στο έδαφος, να εμφανίζεται ξανά πάνω από τον ορίζοντα. Γίνεται ο πρώτος άνθρωπος που παρακολουθεί δύο ηλιοβασιλέματα μέσα στην ίδια ημέρα.
Το 1783 μένει στην Ιστορία ως η χρονιά της «αεροστατικής μανίας». Τα αερόστατα εμφανίζονται σε πίνακες, υφάσματα, έπιπλα και κοσμήματα. Σύντομα χρησιμοποιούνται για επιστημονικές μετρήσεις, στρατιωτική παρατήρηση και εξερεύνηση της ατμόσφαιρας. Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, η ίδια βασική αρχή θα οδηγήσει στα μεγάλα αερόπλοια.
Οι χωρικοί του Γκονές δεν σκότωσαν το μέλλον. Κατέστρεψαν μόνο το περίβλημα μιας μηχανής της οποίας τη σημασία δεν μπορούσαν ακόμη να αντιληφθούν.
Εκείνο το απόγευμα, η ανθρωπότητα έχει ήδη μάθει κάτι που δεν μπορεί να ξεχάσει: ο ουρανός δεν είναι πια σύνορο. Και μαζί, ίσως, ένα δεύτερο μάθημα — ότι κάθε μεγάλη τεχνολογία, όταν εμφανίζεται για πρώτη φορά, μπορεί στα μάτια κάποιου να μοιάζει με τέρας.
