Του Σάββα Καλεντερίδη
Ο Ερντογάν ήλθε στο προσκήνιο ως ηγέτης του πολιτικού Ισλάμ στην Τουρκία μετά την αποκαθήλωση του πνευματικού του πατρός, του Νετζμετίν Ερμπακάν, από τους στρατηγούς και το βαθύ κράτος, με το μεταμοντέρνο πραξικόπημα της 28ης Φεβρουαρίου 1997.
Με την ανάληψη της εξουσίας, το 2003, ο Ερντογάν ήλθε αντιμέτωπος με το τουρκικό βαθύ κράτος και τους παρακρατικούς και παραστρατιωτικούς μηχανισμούς, τους οποίους κατόρθωσε να κατανικήσει με τη βοήθεια του ιμάμη Γκιουλέν, των ΗΠΑ και της Δύσης στα τέλη της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα.
Την επομένη της εξουδετέρωσης της Εργενεκόν και των ιθυνόντων του «σχεδίου βαριοπούλα», άρχισε ο ανταγωνισμός μεταξύ Ερντογάν και Γκιουλέν για το ποιος θα ελέγξει την εξουσία στην Τουρκία.
Στο πλαίσιο αυτό, ο ιμάμης Γκιουλέν και το δίκτυό του, που ήλεγχε την αστυνομία και τη Δικαιοσύνη, επιτέθηκε κατά στελεχών του κύκλου Ερντογάν, με κίνδυνο να συλληφθεί ακόμα και ο ίδιος ο γιος του. Συγκεκριμένα, στις 17 Δεκεμβρίου 2013, η Διεύθυνση Οικονομικού Εγκλήματος της τουρκικής αστυνομίας πραγματοποίησε αιφνιδιαστικές εφόδους και προχώρησε σε δεκάδες συλλήψεις. Ανάμεσα στους συλληφθέντες ήταν οι γιοι του υπουργού Εσωτερικών (Μουαμέρ Γκιουλέρ), του υπουργού Οικονομίας (Ζαφέρ Τσαγλαγιάν) και του υπουργού Περιβάλλοντος (Ερντογάν Μπαϊρακτάρ). Παράλληλα, συνελήφθη ο γενικός διευθυντής της κρατικής τράπεζας Halkbank Σουλεϊμάν Ασλάν (στο σπίτι του οποίου βρέθηκαν εκατομμύρια δολάρια σε κουτιά παπουτσιών), καθώς και ο Τουρκοϊρανός επιχειρηματίας Ρεζά Ζαράμπ, σύνδεσμος μεταξύ της ηγεσίας του Ιράν και του Ερντογάν, για το θέμα του ξεπλύματος μαύρου χρήματος επ’ ωφελεία της Τεχεράνης.
Ακολούθησε απόπειρα αποδυνάμωσης του δικτύου Γκιουλέν, το οποίο αντεπιτέθηκε με το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 2016, το οποίο ο Ερντογάν κατόρθωσε να ελέγξει και λόγω τύχης, όταν ο χειριστής ελικοπτέρου, λοχαγός Ογκούζ Ακούς (Oğuz Akkuş), αποκάλυψε το σχέδιο στους προϊσταμένους του λίγες ώρες πριν από την εκδήλωσή του, προκαλώντας την αντίδραση της τουρκικής ηγεσίας, ενώ ρόλο στην ασφαλή διαφυγή του Ερντογάν από τη Μαρμαρίδα φέρεται ότι έπαιξε και η μυστική υπηρεσία της Ρωσίας, που ενημέρωσε αρμοδίως λίγο πριν από την εκδήλωση του πραξικοπήματος.
Τελικά, ο Ερντογάν, μετά το πραξικόπημα, προχώρησε σε έναν ιστορικό συμβιβασμό με το βαθύ κράτος, με το οποίο έκτοτε συγκυβερνά και με το οποίο, από κοινού, κάνουν συνεχή «πραξικοπήματα» σε ό,τι και όποιον απειλεί τη συγκυβέρνηση.
Με τον προαναφερθέντα ιστορικό συμβιβασμό, το βαθύ κράτος εγκαταλείπει την παραδοσιακή εξωτερική πολιτική του Μουσταφά Κεμάλ, η οποία καθοριζόταν από τη ρήση του «Ειρήνη στην πατρίδα, ειρήνη στον κόσμο». Η «παρακαταθήκη» αυτή του Κεμάλ καθόριζε την εξωτερική πολιτική της Άγκυρας σχεδόν επί έναν αιώνα, η οποία ήταν απολύτως εσωστρεφής.
Τώρα, μετά τον ιστορικό συμβιβασμό, το βαθύ κράτος, που εκφράζεται πολιτικά μέσω του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης (ΜΗΡ), εγκαταλείπει την εσωστρέφεια και υιοθετεί το δόγμα του νεοοθωμανισμού, του Ταγίπ Ερντογάν, με βάση το οποίο η Τουρκία πρέπει να εξασφαλίσει την άσκηση επιρροής σε περιοχές που κάποτε ανήκαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, δηλαδή στα Βαλκάνια, της Ελλάδας συμπεριλαμβανομένης, στη Μέση Ανατολή και την ανατολική Μεσόγειο, της Κύπρου συμπεριλαμβανομένης.
Η υιοθέτηση αυτού του δόγματος από το τουρκικό κράτος προϋποθέτει την προβολή και την ενίσχυση της οθωμανικής κληρονομιάς και του ισλαμικού στοιχείου, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με τον παραδοσιακό κοσμικό κεμαλισμό και βρίσκει αντιμέτωπο το κόμμα που ίδρυσε ο Μουσταφά Κεμάλ, το Λαϊκό Ρεπουμπλικανικό Κόμμα (CHP).
Όταν το κόμμα αυτό άρχισε να απειλεί τη συγκυβέρνηση Ερντογάν – βαθέος κράτους, τότε έκαναν την εμφάνισή τους τα διαδοχικά πραξικοπήματα κατά ηγετικών του στελεχών. Στο πλαίσιο αυτό φυλακίστηκαν ο Εκρέμ Ιμάμογλου και δεκάδες δήμαρχοι που εκλέχτηκαν με το CHP, έγινε και η αντικατάσταση του Οζγκιούρ Οζέλ από την ηγεσία του CHP και η αντικατάστασή του με τον «βολικό» Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου.
Η έμφαση του Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου στην ομιλία του στις 9 Ιουνίου ότι «η Τουρκία πρέπει να επιστρέψει στην οθωμανική γεωγραφία και να αναπτυχθεί» δείχνει ότι το CHP δέχεται επίσης πιέσεις από το δίδυμο Ερντογάν – βαθέος κράτους να φορέσει το «νεοοθωμανικό» πουκάμισο.
Στο πλαίσιο αυτό επιχειρείται και η «επίλυση» του Κουρδικού, ένα κορυφαίο πρόβλημα για την Τουρκία, που θα αναλύσουμε σε επόμενο άρθρο μας.
Κατά τ’ άλλα, Κύπρος και Ελλάδα πρέπει να λάβουμε μέτρα για να μη μετατραπούμε σε βιλαέτια της νεοοθωμανίας, ένα σχέδιο που έχει την αμέριστη στήριξη του πρέσβη των ΗΠΑ στην Άγκυρα, Τομ Μπάρακ, και άρα του Ντόναλτ Τραμπ και της Ουάσινγκτον.
