«Πανδημία εκ προμελέτης» και «επόμενο COVID-19» έχουν αποκαλέσει τον χανταϊό μεταξύ άλλων πολίτες και ΜΜΕ.
Η εμφάνιση του χανταϊού σε επιβάτες του κρουαζιερόπλοιου MV Hondius έχει προκαλέσει αναστάτωση στη διεθνή κοινότητα, με ειδικούς να αναφέρουν ότι αναμένονται περισσότερα κρούσματα το επόμενο διάστημα.
Μάλιστα, σε εθνικό επίπεδο, το γεγονός ότι Έλληνας επιβάτης τέθηκε σε καραντίνα δημιούργησε ακόμα μεγαλύτερο «πανικό» και επανέφερε στον δημόσιο διάλογο το εξής ερώτημα: Είμαστε έτοιμοι για άλλη μία πανδημία;
Όπως είπε στη ROSA ο Θανάσης Τσακρής, διακεκριμένος Καθηγητής Μικροβιολογίας στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ «είναι μάλλον απίθανο με βάση τα σημερινά επιστημονικά δεδομένα», να βρεθούμε σε αντίστοιχο σημείο με αυτό του COVID -19 και να μιλήσουμε ως εκ τούτου για μία νέα πανδημία στην προκειμένη φάση.
«Στην πλειονότητά τους οι χανταϊοί δεν μεταδίδονται εύκολα από άνθρωπο σε άνθρωπο, η μετάδοση γίνεται κυρίως από μολυσμένα τρωκτικά – εντελώς διαφορετικός μηχανισμός εξάπλωσης από την COVID-19. Ακόμη και στις περιοχές όπου υπάρχουν κρούσματα, συνήθως είναι σποραδικά», μας λέει ο καθηγητής μικροβιολογίας.
Και εξηγεί: «Η μοναδική γνωστή εξαίρεση είναι ο ιός των Άνδεων στη Νότια Αμερική: έχει καταγραφεί περιορισμένη μετάδοσή του από άνθρωπο σε άνθρωπο, χωρίς όμως παγκόσμια δυναμική αντίστοιχη με εκείνη της πρόσφατης πανδημίας. Άλλωστε, για να φτάσει μια μεταδιδόμενη νόσος σε επίπεδο που να χρειάζονται έκτακτα μέτρα συνήθως πρέπει να συνυπάρχουν τρία στοιχεία: πολύ εύκολη μετάδοση μεταξύ ανθρώπων, μεγάλη γεωγραφική διασπορά και αδυναμία ελέγχου της εξάπλωσης με στοχευμένα μέτρα. Ο χανταϊός, όπως τον γνωρίζουμε σήμερα, δεν έχει αυτά τα χαρακτηριστικά».
Η μετάδοση του ιού
Βάσει των τελευταίων εξελίξεων, ο Έλληνας επιβάτης του MV Hondius είναι αρνητικός στον χανταϊό, αλλά παραμένει σε καραντίνα στο «Αττικόν», η οποία θα λήξει όταν ο άνδρας θα έχει παραμείνει σε περιορισμό για 45 ημέρες.
Ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, μάλιστα, έκανε λόγο για προστασία του τουρισμού κατά την καλοκαιρινή περίοδο.
«Αν μία στο δισεκατομμύριο είχαμε κρούσμα χανταϊού στην Ελλάδα, στην έναρξη της τουριστικής περιόδου, θα αποτελούσε παράγοντα μεγάλης ζημιάς για χιλιάδες επιχειρήσεις, εργαζόμενους και για τη χώρα», είπε συγκεκριμένα.
«Σε πολλές περιοχές του πλανήτη ο κίνδυνος έκθεσης σε χανταϊό μπορεί να αυξάνεται από τα τέλη της άνοιξης μέχρι το φθινόπωρο, κυρίως γιατί αυξάνονται και οι δραστηριότητες των ανθρώπων σε εξωτερικούς ή ημιυπαίθριους χώρους όπου ενδέχεται να υπάρχουν τρωκτικά και επαφή με μολυσμένα ούρα ή περιττώματα ποντικών και αρουραίων: αποθήκες, εξοχικά, γκαράζ, αγροτικές καλλιέργειες ή κάμπινγκ», απαντά ο κ. Τσακρής, ερωτηθείς ποια είναι η περίοδος κατά την οποία ο ιός μεταδίδεται περισσότερο.
Και συνεχίζει: «Σε κάποιες περιπτώσεις, μάλιστα, έπειτα από ήπιους χειμώνες ή περιόδους με αυξημένες βροχοπτώσεις, οι πληθυσμοί των τρωκτικών είναι αυξημένοι. Η εποχικότητα όμως δεν είναι ενιαία και διαφέρει ανά περιοχή και είδος χανταϊού».
Όχι, ο χανταϊός δεν κατασκευάστηκε σε εργαστήριο
Όπως ακριβώς συνέβη και με τον COVID-19, έτσι και με τον χανταϊό δεν άργησαν να εμφανιστούν οι θεωρίες συνωμοσίας και τα fake news – όπως άλλωστε συμβαίνει με κάθε καινούρια ασθένεια εμφανίζεται και αποτελεί κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.
Ωστόσο, η παραπληροφόρηση δεν είναι κάτι που θα πρέπει να λαμβάνουμε ελαφρά τη καρδία, καθώς μπορεί να οδηγήσει σε επιλογές που θα θέσουν δυνητικά σε κίνδυνο τους πολίτες.
Όταν ρωτήσαμε τον κ. Τσακρή για το ποια fake news θεωρεί τα πιο επικίνδυνα, εκείνος μας είπε:
«Κυρίως ότι ο χανταϊός “μεταδίδεται εύκολα από άνθρωπο σε άνθρωπο αερογενώς όπως ο SARS-CoV-2”. Αυτό δεν ισχύει για τα περισσότερα στελέχη χανταϊού που κυκλοφορούν στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, όπου η μετάδοση γίνεται κυρίως μέσω έκθεσης σε μολυσμένα τρωκτικά. Από την άλλη, εξίσου επικίνδυνος είναι ο ισχυρισμός ότι “δεν προκαλεί σοβαρή νόσηση”, καθώς στην πραγματικότητα ορισμένες μορφές λοίμωξης από χανταϊό μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές επιπλοκές (πνευμονικό ή νεφρικό σύνδρομο) και χρήζουν άμεσης ιατρικής αξιολόγησης και περίθαλψης. Ακούγεται και γράφεται επίσης ότι «ο χανταϊός μπορεί να μεταδοθεί μέσω κουνουπιών, κατοικιδίων ή τροφίμων», ενώ κύρια πηγή μετάδοσης είναι συγκεκριμένα μολυσμένα τρωκτικά».
«Και, φυσικά, δεν λείπουν οι δημοφιλείς θεωρίες συνωμοσίας: ότι ο χανταϊός “είναι κατασκευασμένος σε εργαστήριο» ή ότι «εμφανίστηκε ξαφνικά επειδή κάποιες σκοτεινές δυνάμεις θέλουν να τρομοκρατήσουν τον κόσμο”», είπε, διευκρινίζοντας ότι «οι χανταϊοί είναι γνωστοί εδώ και δεκαετίες και περιστατικά έχουν καταγραφεί σε πολλές χώρες, πολύ πριν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπουν στη ζωή μας».
Είναι η Ελλάδα έτοιμη να αντιμετωπίσει μια πιθανή έξαρση του χανταϊού;
Γυρνώντας για άλλη μια φορά στις «σκοτεινές» μέρες του 2020-2021, μας ξυπνούν μνήμες από νοσοκομεία γεμάτα ασθενείς, υποστελεχωμένα από γιατρούς και ανεπαρκή σε ΜΕΘ και το υπάρχον ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό να έχει εξαντληθεί από τις υπερωρίες.
Στο σήμερα, η εικόνα αυτή συνεχίζει να υπάρχει στα δημόσια νοσοκομεία, των οποίων οι εργαζόμενοι με κάθε ευκαιρία αναφέρονται στις εξαθλιωμένες δομές και καταγγέλλουν την αδιαφορία του υπουργείου Υγείας.
Ένα ακόμα ερώτημα που προκύπτει, λοιπόν, είναι το εξής: Αν υπάρξει πράγματι έξαρση του χανταϊού στην Ελλάδα, είμαστε έτοιμοι να την αντιμετωπίσουμε;
«Το σύστημα Υγείας μας έχει τη δυνατότητα να αντιμετωπίσει σποραδικά ή περιορισμένα κρούσματα, μια μεγάλη και ξαφνική έξαρση, όμως, θα ασκούσε μεγάλη πίεση στα νοσοκομεία και τις μονάδες εντατικής θεραπείας», αναφέρει ο κ. Τσακρής, ο οποίος καθησυχάζει, ωστόσο πως «με τα σημερινά δεδομένα δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι επίκειται σενάριο μαζικής διασποράς που να κάνει αναγκαία μια τέτοια συζήτηση».
Ας μην ξεχνάμε άλλωστε πως οι πανδημίες είναι κάτι που υπήρχε και θα εξακολουθεί να υπάρχει στην ιστορία της ανθρωπότητας. Και απέναντι σε κάθε υγειονομική κρίση, η απάντηση βρίσκεται στην ενημέρωση και την πρόληψη.
«Πάντα θα υπάρχουν νέοι ιοί που κυκλοφορούν σε ζώα και θα βρίσκουν τη δυνατότητα να μεταπηδήσουν στον άνθρωπο. Σε αυτό συμβάλλουν η κλιματική κρίση και η καταστροφή των οικοσυστημάτων από ανθρωπογενείς δραστηριότητες. Αυτό που μπορούμε όμως να κάνουμε είναι να μειώσουμε δραστικά την πιθανότητα να ξεκινήσει μια επιδημία και κυρίως να εξελιχθεί σε παγκόσμια υγειονομική κρίση, σε πανδημία», αναφέρει ο καθηγητής μικροβιολογίας, διευκρινίζοντας ότι η έγκαιρη ανίχνευση ενός παθογόνου είναι και το «κλειδί» για τον περιορισμό της εξάπλωσής του.
«Η εξάπλωση του χανταϊού μπορεί να περιοριστεί με διεθνή συνεργασία και άμεση ανταλλαγή δεδομένων ανάμεσα στις χώρες, χωρίς καθυστερήσεις ή απόκρυψη πληροφοριών, ώστε να μην χαθεί πολύτιμος χρόνος στην αρχή. Με πρόληψη της μετάδοσης από τα ζώα στον άνθρωπο, υγειονομική ασφάλεια σε χώρους όπως οι κτηνοτροφικές μονάδες και οι αγορές ζώων, αλλά και προστασία των φυσικών οικοσυστημάτων ώστε να αποφεύγεται η στενή επαφή των ανθρώπων με άγρια ζώα. Με γρήγορη ανάπτυξη διαγνωστικών και φαρμακευτικών “εργαλείων”. Η εμπειρία μας από την COVID-19 έδειξε ότι η ταχύτητα εξέλιξης της τεχνολογίας μπορεί να αλλάξει δραστικά την πορεία μιας πανδημίας. Τέλος, με κοινωνική ετοιμότητα: αξιόπιστη ενημέρωση, διαφάνεια, εμπιστοσύνη στους θεσμούς υγείας και αποφυγή παραπληροφόρησης», καταλήγει ο Θανάσης Τσακρής.
