Στις αρχές του 20ού αιώνα, η Περσία δεν είναι ακόμη το γεωπολιτικό τρόπαιο που θα γίνει αργότερα. Για τις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις είναι κυρίως μια φτωχή, ασταθής χώρα ανάμεσα στις σφαίρες επιρροής της Ρωσίας και του Ηνωμένου Βασιλείου.
Κάτω όμως από τα ξερά βουνά και τις καμένες εκτάσεις της κρύβεται ένας θησαυρός που ελάχιστοι μπορούν ακόμη να αντιληφθούν.
Ο άνθρωπος που αποφασίζει να κυνηγήσει αυτόν τον θησαυρό λέγεται Γουίλιαμ Νοξ Ντ’Άρσι. Είναι ένας Βρετανός χρηματοδότης που έχει βγάλει τεράστια περιουσία από τα χρυσωρυχεία της Αυστραλίας. Ζει σαν αριστοκράτης, ξοδεύει αλόγιστα και κινείται στους κύκλους των ισχυρών του Λονδίνου. Όμως ο Ντ’ Άρσι δεν θέλει απλώς να είναι πλούσιος. Θέλει να γίνει θρύλος.
Η «τρελή» συμφωνία με τον σάχη
Το 1901 εξασφαλίζει από τον σάχη της Περσίας μία απίστευτη συμφωνία: αποκτά τα αποκλειστικά δικαιώματα αναζήτησης και εκμετάλλευσης πετρελαίου σχεδόν στο σύνολο της χώρας για εξήντα χρόνια.
Η συμφωνία μοιάζει παράλογη ακόμη και για την εποχή. Για 20.000 λίρες, μετοχές και ένα ποσοστό επί των μελλοντικών κερδών, η Περσία ουσιαστικά παραχωρεί τον υπόγειο πλούτο της σε έναν ξένο επιχειρηματία.
Τότε όμως κανείς δεν ξέρει αν υπάρχει πράγματι πετρέλαιο σε αξιοποιήσιμες ποσότητες.
Χρόνια αποτυχίας στην έρημο
Ο Ντ’ Άρσι στέλνει στην Περσία έναν από τους λίγους ανθρώπους στον κόσμο που γνωρίζουν από γεωτρήσεις: τον μηχανικό Τζορτζ Ρέινολντς. Ο τελευταίος φτάνει σε έναν τόπο σχεδόν αφιλόξενο. Η ζέστη είναι αβάσταχτη, ιι καταιγίδες σκόνης πνίγουν τα πάντα, οι δρόμοι είναι ανύπαρκτοι, τα μηχανήματα κολλάνε στη λάσπη ή διαλύονται πάνω στα βράχια.
Οι αρρώστιες θερίζουν εργάτες και τεχνικούς. Οι τοπικές φυλές συχνά συγκρούονται μεταξύ τους και οι επιθέσεις δεν είναι σπάνιες.
Κι όμως οι γεωτρήσεις συνεχίζονται. Χρόνο με τον χρόνο, ο Ντ’ Άρσι ρίχνει όλο και περισσότερα χρήματα στο εγχείρημα. Οι αποτυχίες διαδέχονται η μία την άλλη. Οι τρύπες ανοίγουν και κλείνουν χωρίς αποτέλεσμα. Τα μηχανήματα καταρρέουν. Τα έξοδα εκτοξεύονται.
Στο Λονδίνο αρχίζουν να τον αντιμετωπίζουν σαν τρελό. Μέχρι το 1905, ο Βρετανός χρηματοδότης έχει σχεδόν εξαντλήσει την περιουσία του. Αναγκάζεται να ζητήσει βοήθεια από την Burmah Oil Company, μία εταιρεία που δραστηριοποιείται στη Βιρμανία.
Ακόμη κι έτσι όμως, τα χρήματα εξαφανίζονται γρήγορα. Οι γεωτρήσεις συνεχίζονται χωρίς επιτυχία, οι επενδυτές πανικοβάλλονται και η υπομονή τελειώνει.
Το τηλεγράφημα που άργησε
Την άνοιξη του 1908, η κατάσταση είναι πλέον απελπιστική.
Στο Λονδίνο θεωρούν ότι το σχέδιο έχει αποτύχει οριστικά. Τα χρήματα έχουν σχεδόν τελειώσει και οι ζημιές είναι τεράστιες. Οι εντολές προς τον Ρέινολντς είναι σαφείς: να σταματήσει τις γεωτρήσεις, να κλείσει το εργοτάξιο και να εγκαταλείψει την περιοχή.
Το τηλεγράφημα φεύγει για την Περσία. Όμως οι επικοινωνίες στην περιοχή είναι χαοτικές. Τα μηνύματα περνούν από σταθμούς, καραβάνια και πρόχειρα δίκτυα τηλεγράφου μέσα από ερήμους και βουνά. Το μήνυμα καθυστερεί.Και αυτή η καθυστέρηση θα αλλάξει την ιστορία του κόσμου.
Η στιγμή που γεννήθηκε η πετρελαϊκή εποχή
Τα ξημερώματα της 26ης Μαΐου 1908, στο απομονωμένο σημείο του Masjed Soleyman, οι εργάτες συνεχίζουν σχεδόν μηχανικά τη γεώτρηση.
Ο Ρέινολντς είναι εξαντλημένος. Έχει περάσει χρόνια κυνηγώντας ένα όνειρο που μοιάζει καταραμένο. Οι άνδρες του ξέρουν πως το τέλος πλησιάζει. Λίγο μετά τις 4 τα ξημερώματα, συμβαίνει κάτι παράξενο.
Αρχικά ακούγεται ένας βαθύς υπόκωφος θόρυβος. Έπειτα η γη αρχίζει να τρέμει. Και ξαφνικά, μια τεράστια μαύρη στήλη εκτινάσσεται στον ουρανό. Είναι πετρέλαιο – σε τεράστια ποσότητα.
Ο πίδακας φτάνει δεκάδες μέτρα ψηλά πάνω από τον γερανό της γεώτρησης. Οι εργάτες ουρλιάζουν. Άλλοι τρέχουν να καλυφθούν και άλλοι χορεύουν μέσα στη λάσπη και το πετρέλαιο.
Ύστερα από χρόνια αποτυχιών, η πρώτη μεγάλη πετρελαϊκή ανακάλυψη της Μέσης Ανατολής είναι γεγονός. Και το πιο απίστευτο είναι πως το τηλεγράφημα που ζητούσε να σταματήσουν τις έρευνες δεν έχει ακόμη φτάσει.
Η γέννηση μιας αυτοκρατορίας
Η ανακάλυψη προκαλεί σοκ στο Λονδίνο. Μέσα σε λίγους μήνες δημιουργείται η Anglo-Persian Oil Company — η εταιρεία που αργότερα θα μετονομαστεί σε Anglo-Iranian Oil Company και τελικά σε BP. Το πετρέλαιο της Περσίας αλλάζει αμέσως τις στρατηγικές ισορροπίες.
Η βρετανική κυβέρνηση καταλαβαίνει ότι το μέλλον δεν ανήκει πλέον στον άνθρακα αλλά στο πετρέλαιο. Το βρετανικό ναυτικό θέλει να μετατρέψει τον στόλο του από κάρβουνο σε πετρελαιοκίνητο, ώστε τα πλοία να κινούνται ταχύτερα και να έχουν μεγαλύτερη αυτονομία.
Το πετρέλαιο γίνεται ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Λίγα χρόνια αργότερα, το βρετανικό κράτος αποκτά τον έλεγχο της εταιρείας. Η Περσία μετατρέπεται σε στρατηγικό πεδίο μάχης ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις και η Μέση Ανατολή μπαίνει οριστικά στον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη.
Η αρχή μιας σχέσης γεμάτης οργή
Για τους Βρετανούς, η ανακάλυψη στο Μαστζέντ Σουλεϊμάν είναι θρίαμβος. Για πολλούς Πέρσες, όμως, είναι η αρχή μιας μακράς ταπείνωσης.
Οι ξένες εταιρείες ελέγχουν τα κέρδη, τις εγκαταστάσεις και την παραγωγή, ενώ το Ιράν λαμβάνει μόνο ένα μικρό ποσοστό από τον τεράστιο πλούτο που αναβλύζει από το έδαφός του.
Η οργή μεγαλώνει χρόνο με τον χρόνο. Από εκεί ξεκινά το νήμα που οδηγεί δεκαετίες αργότερα στην εθνικοποίηση του πετρελαίου από τον Μοχάμαντ Μοσαντέκ, στο πραξικόπημα της CIA και της Βρετανίας το 1953, στην πτώση του Σάχη και τελικά στην Ιρανική Επανάσταση του 1979.
Και όλα αρχίζουν από εκείνη τη νύχτα στην έρημο. Από μια καθυστέρηση λίγων ωρών.
Από ένα τηλεγράφημα που δεν έφτασε ποτέ στην ώρα του. Από τη στιγμή που το πετρέλαιο εκτινάχθηκε στον ουρανό της Περσίας και ο κόσμος μπήκε οριστικά στην εποχή του μαύρου χρυσού.
