Μάρτιος 1981. Αρέτσο, Τοσκάνη. Δύο Ιταλοί δικαστές περνούν την πύλη ενός εργοστασίου κλωστοϋφαντουργίας αναζητώντας στοιχεία για μια υπόθεση οικονομικής απάτης.
Η έρευνα αφορά τη μυστηριώδη κατάρρευση του τραπεζίτη Μικέλε Σιντόνα, ενός ανθρώπου με δεσμούς στη Μαφία, στο Βατικανό και στην αμερικανική πολιτική σκηνή. Τίποτα εκείνο το πρωινό δεν προμηνύει ότι πρόκειται να σκοντάψουν πάνω στο πιο σκοτεινό μυστικό της μεταπολεμικής Ιταλίας.
Σε ένα δωμάτιο, πίσω από ντουλάπες και αρχειοθήκες, βρίσκουν χρηματοκιβώτια. Μέσα σε ένα από αυτά υπάρχει ένας δερμάτινος χαρτοφύλακας. Οι δικαστές τον ανοίγουν και αρχίζουν να ξεφυλλίζουν έγγραφα. Ξαφνικά παγώνουν.
Οι σελίδες περιέχουν 962 ονόματα. Δίπλα σε κάθε όνομα υπάρχει ένας αριθμός, ένας κωδικός, μια θέση στην ιεραρχία. Υπουργοί. Βουλευτές. Στρατηγοί. Αρχηγοί μυστικών υπηρεσιών. Δικαστές. Τραπεζίτες. Βιομήχανοι. Δημοσιογράφοι. Αξιωματικοί των καραμπινιέρων.
Και ανάμεσά τους, ένας σχετικά άγνωστος ακόμη επιχειρηματίας των media: ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι.
Οι δικαστές καταλαβαίνουν σχεδόν αμέσως τι κρατούν στα χέρια τους. Δεν είναι απλώς μια μυστική λίστα. Είναι το «λειτουργικό σύστημα» της ιταλικής εξουσίας. Ένα παράλληλο κράτος μέσα στο κράτος. Η λίστα ανήκει στην Propaganda Due — τη διαβόητη στοά P2.
Ο «Μάγος» που έστησε το αόρατο δίκτυο
Στο κέντρο του ιστού βρίσκεται ένας άνθρωπος: ο Λίτσιο Τζέλι. Οι Ιταλοί τον αποκαλούν «Il Venerabile» — ο Σεβάσμιος. Άλλοι τον λένε απλώς «ο Μάγος».
Πρώην φασίστας, εθελοντής στις μελανοχιτώνικες μονάδες του Μουσολίνι, άνθρωπος με σχέσεις στην Αργεντινή του Χουάν Περόν, ο Τζέλι καταφέρνει σταδιακά να μετατρέψει μια παλιά μασονική στοά σε κάτι εντελώς διαφορετικό: ένα κλειστό κλαμπ πραγματικής εξουσίας.
Η P2 δεν λειτουργεί σαν παραδοσιακή τεκτονική αδελφότητα. Δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τελετές, συμβολισμούς ή μυστικισμούς. Το πραγματικό της νόμισμα είναι άλλο: πληροφορίες, διασυνδέσεις, κρατικά συμβόλαια, πολιτική επιρροή και προστασία.
Η Ιταλία της δεκαετίας του ’70 είναι ιδανικό έδαφος για ένα τέτοιο δίκτυο. Η χώρα ζει τα «Χρόνια του Μολυβιού» — μια περίοδο πολιτικής βίας, τρομοκρατίας, βομβιστικών επιθέσεων και ακραίας πόλωσης. Η άκρα Αριστερά και η άκρα Δεξιά αιματοκυλούν πόλεις. Οι κυβερνήσεις πέφτουν η μία μετά την άλλη. Η CIA φοβάται ότι οι ισχυροί Ιταλοί κομμουνιστές θα πλησιάσουν την εξουσία.
Μέσα στο χάος, η P2 παρουσιάζεται ως ο αόρατος μηχανισμός «σταθερότητας». Στην πραγματικότητα, όμως, λειτουργεί σαν μια σκιώδης κυβέρνηση.
Οι 30 στρατηγοί και οι άνθρωποι των μυστικών υπηρεσιών
Όσο οι δικαστές διαβάζουν τη λίστα, η εικόνα γίνεται ολοένα πιο τρομακτική.
Περισσότεροι από 30 ανώτατοι αξιωματικοί των ενόπλων δυνάμεων εμφανίζονται ως μέλη. Σχεδόν ολόκληρη η ηγεσία των ιταλικών μυστικών υπηρεσιών συνδέεται με την P2. Αρχηγοί της οικονομικής αστυνομίας. Πρόσωπα-κλειδιά στο υπουργείο Άμυνας. Εκδότες εφημερίδων. Τηλεοπτικά στελέχη.
Το σοκ για την ιταλική κοινωνία είναι τεράστιο. Οι άνθρωποι που εμφανίζονται κάθε βράδυ στις τηλεοράσεις να ορκίζονται πίστη στο Σύνταγμα συμμετέχουν κρυφά σε μια παράνομη οργάνωση, η οποία φέρεται να σχεδιάζει ακριβώς το αντίθετο: την αποδυνάμωση της δημοκρατίας.
Αργότερα, οι ερευνητές θα βρουν και ένα ακόμη ανατριχιαστικό έγγραφο: το «Σχέδιο Δημοκρατικής Αναγέννησης».
Πίσω από τον αθώο τίτλο κρύβεται ένα πρόγραμμα πολιτικού ελέγχου της Ιταλίας. Προβλέπει χειραγώγηση των ΜΜΕ, περιορισμό της ισχύος των συνδικάτων, έλεγχο της Δικαιοσύνης και αναδιάρθρωση του πολιτικού συστήματος προς ένα πιο αυταρχικό μοντέλο.
Πολλοί αργότερα θα ισχυριστούν ότι το σχέδιο αυτό μοιάζει ανατριχιαστικά με την Ιταλία που θα οικοδομήσει ο Μπερλουσκόνι δεκαετίες αργότερα.
Ο «Τραπεζίτης του Θεού»
Αλλά η πραγματική καρδιά της P2 δεν βρίσκεται μόνο στην πολιτική. Βρίσκεται στο χρήμα.
Και το χρήμα περνά μέσα από έναν άνθρωπο: τον Ρομπέρτο Κάλβι, επικεφαλής της Banco Ambrosiano, της μεγαλύτερης ιδιωτικής τράπεζας της Ιταλίας.
Ο Κάλβι δεν είναι ένας απλός τραπεζίτης. Είναι ο άνθρωπος που διαχειρίζεται ένα τεράστιο, σκοτεινό διεθνές δίκτυο κεφαλαίων. Οι δημοσιογράφοι τον αποκαλούν «Τραπεζίτη του Θεού», λόγω των στενών δεσμών του με την Τράπεζα του Βατικανού.
Η Banco Ambrosiano γίνεται ο οικονομικός πνεύμονας της P2. Μέσα από offshore εταιρείες στον Παναμά, στο Λουξεμβούργο και στη Λατινική Αμερική, δισεκατομμύρια λιρέτες εξαφανίζονται και επανεμφανίζονται.
Οι εισαγγελείς πιστεύουν ότι μέσω αυτού του δικτύου ξεπλένονται χρήματα της Κόζα Νόστρα, χρηματοδοτούνται πολιτικές επιχειρήσεις και διοχετεύονται μυστικά κεφάλαια σε αντικομμουνιστικά κινήματα της Λατινικής Αμερικής.
Στο παρασκήνιο εμφανίζεται και το όνομα του αρχιεπισκόπου Πολ Μαρτσίνκους, του ισχυρού άνδρα της Τράπεζας του Βατικανού (IOR).
Το Βατικανό αρνείται κάθε παράνομη εμπλοκή. Όμως η σκιά μένει. Όταν η Banco Ambrosiano καταρρέει το 1982, αφήνει πίσω της μια μαύρη τρύπα άνω του 1 δισ. δολαρίων — ένα από τα μεγαλύτερα τραπεζικά σκάνδαλα της εποχής.
Και τότε έρχεται η σκηνή που μετατρέπει την υπόθεση σε παγκόσμιο θρύλο.
Η γέφυρα του Λονδίνου και τα τούβλα στις τσέπες
18 Ιουνίου 1982. Ο Ρομπέρτο Κάλβι βρίσκεται κρεμασμένος κάτω από τη γέφυρα Blackfriars στο Λονδίνο.
Στις τσέπες του υπάρχουν τούβλα και μεγάλα χρηματικά ποσά σε διαφορετικά νομίσματα.
Αρχικά οι Αρχές μιλούν για αυτοκτονία. Λίγοι το πιστεύουν. Η εικόνα μοιάζει βγαλμένη από κινηματογραφικό θρίλερ. Οι θεωρίες εκρήγνυνται: Μαφία, Βατικανό, μυστικές υπηρεσίες, εκτέλεση της P2. Η υπόθεση δεν θα κλείσει ποτέ πραγματικά.
Ο «Τραπεζίτης του Θεού» παίρνει μαζί του στον τάφο μερικά από τα πιο επικίνδυνα μυστικά της Ευρώπης.
Ο κωδικός E.1816
Μέσα στη λίστα των 962 ονομάτων, ένα πέρασε σχεδόν απαρατήρητο το 1981.
Κωδικός E.1816. Το όνομα: Σίλβιο Μπερλουσκόνι.
Τότε είναι απλώς ένας φιλόδοξος επιχειρηματίας των κατασκευών και της ιδιωτικής τηλεόρασης. Δεν είναι ακόμη πολιτικός. Δεν είναι ακόμη ο άνθρωπος που θα κυριαρχήσει στην Ιταλία για δύο δεκαετίες.
Όμως η παρουσία του στη λίστα θα αποκτήσει αργότερα σχεδόν προφητική σημασία.
Γιατί το «Σχέδιο Δημοκρατικής Αναγέννησης» της P2 περιγράφει ακριβώς τη συγκέντρωση μιντιακής και πολιτικής ισχύος που θα χαρακτηρίσει αργότερα την εποχή Μπερλουσκόνι.
Οι επικριτές του θα τον κατηγορήσουν ότι υλοποίησε, έστω άτυπα, το όραμα του Λίτσιο Τζέλι: μια Ιταλία όπου η τηλεόραση, η πολιτική και τα επιχειρηματικά συμφέροντα λειτουργούν σαν ένα ενιαίο σύστημα εξουσίας.
Η ημέρα που κατέρρευσε η κυβέρνηση
Στις 21 Μαΐου 1981, η πίεση γίνεται αφόρητη. Ο πρωθυπουργός Αρνάλντο Φορλάνι αποφασίζει τελικά να δώσει στη δημοσιότητα τη λίστα της P2.
Η Ιταλία παγώνει. Οι εφημερίδες κυκλοφορούν με έκτακτες εκδόσεις. Τα τηλεοπτικά δελτία μετατρέπονται σε μαραθώνιους αποκαλύψεων. Οι πολίτες αναζητούν μανιωδώς ονόματα.
Η κυβέρνηση καταρρέει μέσα σε λίγες ημέρες.
Για πρώτη φορά μετά τον πόλεμο, οι Ιταλοί συνειδητοποιούν ότι πίσω από τη βιτρίνα της δημοκρατίας λειτουργούσε ένα αόρατο σύστημα εξουσίας, όπου πολιτικοί, τραπεζίτες, μυστικές υπηρεσίες και οργανωμένο έγκλημα συνυπήρχαν στο ίδιο τραπέζι.
Η P2 διαλύεται επίσημα, αλλά ο μύθος της δεν πεθαίνει ποτέ.
Γιατί η υπόθεση αφήνει πίσω της ένα ερώτημα που στοιχειώνει ακόμη την Ιταλία — και ίσως ολόκληρη την Ευρώπη. Πόση πραγματική εξουσία ασκούν τελικά οι κυβερνήσεις που βλέπουν οι πολίτες και πόση εκείνες που δεν βλέπουν ποτέ;
