Περισσότερα από 12.550 καταγεγραμμένα θραύσματα περιφέρονται γύρω από τη Γη «χωρίς έλεγχο ή σκοπό». Οι ιλιγγιώδεις ταχύτητες των 28.000 χλμ/ώρα μετατρέπουν ακόμα και μια βίδα σε θανάσιμη απειλή για τις διαστημικές αποστολές.
Η εικόνα που έχουμε για το διάστημα γύρω από τον πλανήτη μας ως ένα απέραντο, καθαρό κενό, απέχει πολύ από την πραγματικότητα. Σύμφωνα με νέα έκθεση της εταιρείας Accu, η οποία βασίζεται σε στοιχεία από το Δίκτυο Διαστημικής Παρακολούθησης των ΗΠΑ και τη βάση δεδομένων Space-Track, σχεδόν τα μισά από τα γνωστά αντικείμενα που βρίσκονται σήμερα σε τροχιά ταξινομούνται ως διαστημικά σκουπίδια.
Η ακτινογραφία της ρύπανσης
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, τουλάχιστον 12.550 καταγεγραμμένα θραύσματα βρίσκονται σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη μας. Αυτό αντιστοιχεί περίπου στο 47% των 33.269 συνολικά γνωστών αντικειμένων που περιφέρονται πάνω από τη Γη. Στον αριθμό αυτό περιλαμβάνονται περίπου 17.690 δορυφόροι, ωστόσο η πραγματικότητα είναι ακόμα πιο ανησυχητική: πολλοί από αυτούς τους δορυφόρους είναι πλέον ανενεργοί, ενώ υπάρχουν και σχεδόν 2.400 απορριφθέντα σώματα πυραύλων.
Το πραγματικό φορτίο των διαστημικών σκουπιδιών εκτιμάται ότι υπερβαίνει κατά πολύ τις επίσημες καταγραφές. Συνολικά, περίπου 15.550 τόνοι υλικών βρίσκονται σε τροχιά, βάρος που αντιστοιχεί σε περίπου 40 αεροσκάφη τύπου τζάμπο τζετ.
Γιατί μια βίδα μπορεί να προκαλέσει καταστροφή
Στην κατηγορία των διαστημικών σκουπιδιών περιλαμβάνονται τα πάντα: από μεταλλικά κομμάτια σε μέγεθος βίδας και θραύσματα μπογιάς, μέχρι ολόκληροι «νεκροί» δορυφόροι. Το πρόβλημα δεν είναι το μέγεθος, αλλά η ταχύτητα. Όλα αυτά τα αντικείμενα περιφέρονται με ταχύτητα περίπου 28.000 χιλιομέτρων την ώρα.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και ένα απειροελάχιστο σωματίδιο μπορεί να προκαλέσει σοβαρή ζημιά. Ενδεικτικά, το 2016, ένα θραύσμα μεγέθους μόλις μερικών χιλιοστών χτύπησε ένα από τα τετραπλά τζάμια του θόλου παρατήρησης στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, αφήνοντας έναν κρατήρα πλάτους περίπου 6 χιλιοστών.
Οι πρωταγωνιστές της ρύπανσης και οι κίνδυνοι
Η ευθύνη για τη συσσώρευση αυτών των απορριμμάτων βαρύνει σχεδόν εξ ολοκλήρου τρεις συγκεκριμένους συντελεστές. Με βάση τους υπολογισμούς, η Κίνα έχει δημιουργήσει το 34% των απορριμμάτων, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία (Κοινοπολιτεία Ανεξάρτητων Κρατών) έχουν συνεισφέρει από περίπου 31% η καθεμία.
Εκτός από τον κίνδυνο συγκρούσεων, υπάρχει και η περιβαλλοντική διάσταση. Αν και τα περισσότερα αντικείμενα τελικά καίγονται κατά την επανείσοδό τους στην ατμόσφαιρα, η διαδικασία αυτή μπορεί να διαρκέσει χρόνια. Επιπλέον, η καύση υλικών όπως το αλουμίνιο, ο χαλκός και το λίθιο απελευθερώνει σωματίδια που παραμένουν στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας, με πιθανές αρνητικές επιπτώσεις στο στρώμα του όζοντος.
Περιορισμένες λύσεις και το μέλλον
Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, οι λύσεις παραμένουν περιορισμένες. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος ηγείται της προσπάθειας με προγράμματα όπως το ClearSpace-1, την πρώτη αποστολή ενεργής συλλογής απορριμμάτων. Παράλληλα, ιδιωτικές εταιρείες πειραματίζονται με νέες τεχνολογίες, όπως ρομποτικά χέρια, ιστία επιβράδυνσης, ακόμη και ειδικά καμάκια.
Ωστόσο, χωρίς διεθνή συντονισμό και πιο συστηματική προσπάθεια ελέγχου, η συσσώρευση συνεχίζεται με ταχύτερο ρυθμό από ό,τι η απομάκρυνση, καθιστώντας τη μελλοντική εξερεύνηση του διαστήματος ολοένα και πιο επικίνδυνη.
