Του Strange Attractor
Η περίπτωση του ηλικιωμένου «ντεσπεράντο», που μετά από δεκαετίες ταλαιπωρίας έφτασε (απεγνωσμένος) σε πράξη αυτοδικίας, ρεζιλεύοντας την αστυνομία, και την ασφάλεια στις υπΕρεσίες και στα δικαστήρια, στοχοποιώντας το δημόσιο μπάχαλο, δεν είναι αστεία, όσο και αν με κάνει να γελάω, και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως τέτοια.
Δεν είναι «ηρωισμός», ούτε «εκδίκηση». Είναι ένα τραγικό σημάδι αποτυχίας ενός συστήματος που εξαντλεί, και ενός ανθρώπου που στο τέλος λυγίζει.
Το να μετατρέπεται η αγανάκτηση σε βία δεν λύνει τίποτα. Αντίθετα, δείχνει πόσο επικίνδυνο γίνεται όταν η εμπιστοσύνη μεταξύ πολίτη και κράτους έχει διαλυθεί εντελώς.
Και αν υπάρχει κάτι που αξίζει να σατιρίσουμε, για να αντέξουμε, είναι αυτή η ακατανίκητη ικανότητα της ελληνικής γραφειοκρατίας να επιβιώνει σε κάθε εποχή.
Να προσαρμόζεται, να μεταλλάσσεται, αλλά ποτέ να μην εξαφανίζεται.
Σαν τον κακό σε ταινία τρόμου, που νομίζεις ότι εξουδετερώθηκε, αλλά πάντα επιστρέφει στο… sequel.
Η ελληνική γραφειοκρατία είναι σαν εκείνο το παλιό οικογενειακό έπιπλο που δεν πετιέται ποτέ. Αλλάζουν τα σπίτια, αλλάζουν οι εποχές, αλλά αυτή εκεί… αγέρωχη, αμετακίνητη, με μια ελαφριά μούχλα από σφραγίδες και υγρασία.
Για δεκαετίες, ο πολίτης στην Ελλάδα δεν πήγαινε απλώς σε μια δημόσια υπηρεσία. Ξεκινούσε ένα ταξίδι αυτογνωσίας, και… όπου τον βγάλει!
Ένα προσκύνημα που περιλάμβανε ουρές, χαρτάκια προτεραιότητας που δεν τηρούνταν ποτέ, και εκείνο το μυστηριώδες «λείπει μια υπογραφή», που εμφανιζόταν πάντα στο τέλος.
Στο ελληνικό δημόσιο δεν κάνει κουμάντο ούτε ο εκάστοτε πρωθυπουργός, ούτε ο κάθε υπουργός, ούτε οι γενικοί γραμματείς, οι διοικητές, οι υπουργοί, οι υφυπουργοί, οι σύμβουλοι, οι μετακλητοί, και λοιποί…
Στο ελληνικό δημόσιο ανέκαθεν έκανε κουμάντο η… κυρά Σούλα στο πρωτόκολλο. Ή αλλιώς η μάστιγα του δημοσίου!
Με όπλο της την πολυπόθητη σφραγίδα!
Και η κυρά Σούλα δεν χρειάζεται να είναι ντε και καλά μια κακιασμένη κυράτσα, ή μια κακότροπη γεροντοκόρη, που κάποτε είδε φως και τρούπωσε σε μια θέση, και έκτοτε έχει βάλει σκοπό της ζωής της να βασανίζει τον απλό κοσμάκη, τον κάθε πολίτη, ανεξέλεγκτη βασίλισσα στον μικρόκοσμό της…
Όχι… έτσι όπως έχει διαμορφωθεί ο δημόσιος τομέας δεκαετίες τώρα, κυρά Σούλα μπορεί να είναι και ο Μπάμπης ο αρρενωπός, που μπήκε με τηλεφώνημα ως αφισοκολλητής, ή ακόμη κι ο Ντίμης με τα πολλά πτυχία και τις ξένες γλώσσες, που γράφει ποιήματα, και που μπήκε μέσω ΑΣΕΠ.
Η κυρά Σούλα δηλαδή δεν είναι ένα πρόσωπο, αλλά ένας θεσμός. Διαχρονικός!
Ένας θεσμός που εκπροσωπεί ότι χειρότερο, τόσο στη λειτουργία του δημοσίου, και στη γραφειοκρατία, όσο και στην ανθρώπινη φύση.
Να μην ξεχνάμε πως και ο περίφημος Adolph Eichmann ένας στυγνός γραφειοκράτης ήταν, και πάνω σε αυτό βάσισε ολόκληρη την υπεράσπισή του, τότε που τον δίκασαν οι Ισραηλινοί, και στη συνέχεια τον κρέμασαν.
Μάλιστα η φιλόσοφος Hannah Arendt έγραψε βαρυσήμαντα βιβλία για τη φύση του κακού, βασιζόμενη πάνω σε αυτό ακριβώς το θέμα. Του γκρίζου γραφειοκράτη, που με όπλο τη σφραγίδα στο χέρι μπορεί να κάνει το απόλυτο κακό.
Διαβάστε το The Banality of Evil, και θα καταλάβετε τι εννοώ.
Έτσι λοιπόν και στα καθ’ ημάς, μπορεί να μην έχουμε τον Eichmann στα κατά τόπους γκισέ και στα πρωτόκολλα των δημοσίων υπΕρεσιών, αλλά έχουμε δεκάδες χιλιάδες κυρές Σούλες.
Λεγεώνες ολόκληρες… σε κάθε μορφή.
Οι οποίες πνίγουν την κάθε νεωτερικότητα, την κάθε απόπειρα καινοτομίας, και καταδικάζουν τον δημόσιο τομέα μας σε αιώνια δυσλειτουργία, κάνοντας παράλληλα το κομμάτι τους, βγάζοντας προς τα έξω ακόμη και απάνθρωπα ενδόμυχα σαδιστικά συμπλέγματα.
Νόμος είναι η σφραγίδα της κυρά Σούλας, και τα σκυλιά δεμένα… ακόμη και σήμερα με το δήθεν «επιτελικό» κράτος.
Κάποτε, η γραφειοκρατία ήταν χειροπιαστή. Είχε φακέλους, είχε σκόνη, είχε σφραγίδες που ακούγονταν σαν μικρές εκρήξεις εξουσίας… μπαμ! «Επόμενος!»…
Σήμερα, όμως, περάσαμε σε νέα εποχή. Ψηφιακή. Μοντέρνα. Επιτελική.
Ή έτσι μας λένε οι «άριστοι», και οι χειροκροτητές τους..
Στην πράξη όμως, η γραφειοκρατία απλώς έκανε… update.
Πλέον δεν χρειάζεται να πας σε τρία γραφεία. Μπορείς να μπεις σε τρεις διαφορετικές πλατφόρμες, που όμως δεν συνδέονται μεταξύ τους.
Να ανεβάσεις το ίδιο έγγραφο πέντε φορές, σε πέντε διαφορετικά formats, για να σου πουν στο τέλος ότι «το σύστημα δεν το βλέπει».
Το χαρτί έγινε PDF, η ουρά έγινε loading bar, και η αγανάκτηση έγινε captcha…
Και φυσικά, όταν οι πλατφόρμες πέφτουν, υπάρχει πάντα η διαχρονική κυρά Σούλα… στην οποία σπεύδεις να εξυπηρετηθείς διά ζώσης.
Όχι, είπαμε, δεν είναι κακός άνθρωπος. Απλώς έχει εξελιχθεί σε μια μορφή μυθολογικού όντος, μισός άνθρωπος, μισή… διαδικασία.
Την πλησιάζεις διστακτικά, μόλις δεις ότι τελείωσε το τηλεφώνημα στο οποίο μιλούσε για τα φασολάκια που θα μαγειρέψει το βράδυ.
«Καλημέρα σας, θα ήθελα να…»
«Έχετε ραντεβού;»
«Όχι, αλλά…»
«Τότε πρέπει πρώτα να κλείσετε ραντεβού»
«Πώς;»
«Μέσω της πλατφόρμας»
«Μα δεν δουλεύει»
«Τότε πάτε στον επάνω όροφο στο τάδε γραφείο να σας δώσουν έναν αριθμό προτεραιότητας για να κλείσετε ραντεβού, για να σας πούμε πώς να μπείτε στην πλατφόρμα για… να κλείσετε ραντεβού»!
Σε αυτό το σημείο, ο απλός πολίτης αρχίζει να αμφισβητεί την ίδια την πραγματικότητα.
Και κάπου εκεί, μέσα σε αυτή την καθημερινή κωμωδία παραλόγου, γεννιούνται και οι πιο σκοτεινές ιστορίες… και βγαίνουν στη φόρα πρωτόγονα ένστικτα.
Ιστορίες ανθρώπων που κουράστηκαν, που ένιωσαν αδιέξοδο, που πάλεψαν για χρόνια με έναν ανάλγητο κι απρόσωπο μηχανισμό που δεν απαντά, δεν εξηγεί, δεν λογοδοτεί. Και όλα αυτά για μια… σφραγίδα.
Εκεί λοιπόν άλλοι αποσύρονται κλαίγοντας τη μοίρα τους, αποδεχόμενοι την ασημαντότητά τους απέναντι στο σύστημα, κι άλλοι το χάνουν, και πιάνουν την… κοντόκανη καραμπίνα!
«Μα είναι δυνατόν;», ρωτάνε οι χειροκροτητές, που αν και «αντικρατιστές», σε αυτή τη συγκυρία του «υπαρκτού μητσοτακισμού» υπερασπίζονται με πάθος το κράτος με την ελπίδα να διοριστούν κι αυτοί κάπου μετακλητοί.
«Για να λέει ο εκσυγχρονισμένος και ψηφιακός ΕΦΚΑ ότι δεν δικαιούσαι σύνταξη, τότε δεν τη δικαιούσαι. Τι φταίνε οι υπάλληλοι; Τη δουλειά τους κάνουν…», και πάει λέγοντας.
Ίσως, τελικά, το πραγματικό «επιτελικό κράτος» να είναι αυτό: ένα σύστημα που καταφέρνει να σε κάνει να γελάς και να απελπίζεσαι ταυτόχρονα.
Ένα σύστημα, που απλά αντικατέστησε τις σφραγίδες και τους μουχλιασμένους φακέλους στα υπόγεια με τις… ψηφιακές πλατφόρμες.
Και τις κλασικές υπΕρεσίες με τα γκισέ και τις ουρές, με τις (δήθεν) Ανεξάρτητες Αρχές.
Και ο πολίτης; Εκεί, ανάμεσα σε μια αίτηση και ένα παράβολο, μαθαίνει το πιο σημαντικό μάθημα.
Ότι στην Ελλάδα, τίποτα δεν χάνεται. Πόσο δε μάλλον η θρυλική γραφειοκρατία.
Η οποία απλά ανακυκλώνεται, και ξανά προς τη δόξα τραβά… με σημαιοφόρο την κυρά Σούλα από το πρωτόκολλο!
ΥΓ- Αν κάποιος πρωθυπουργός θέλει όντως να αλλάξει τη λειτουργία του δημοσίου, δεν χρειάζονται ούτε 30χρονοι τεχνοκράτες γιάπηδες, ούτε ειδικοί σύμβουλοι «φτυχιούχοι» του Χάρβαρντ, ούτε μεγαλόστομες διακηρύξεις δήθεν «αρίστων» για «ηλεκτρονική διακυβέρνηση» κλπ.
Βασικά αυτό που χρειάζεται είναι ένα πλήρες reboot στη μάστιγα της πολυνομίας που ταλανίζει τον δημόσιο τομέα (και γενικά τον νομικό κόσμο).
Που για να βγει μια απλή διοικητική απόφαση τριών σειρών, για αγορά μελανιού, για κάτι ανούσιο δηλαδή, χρειάζονται τρεις σελίδες «λαμβάνοντας υπ’ όψιν» με κατεβατά νόμων και τροποποιήσεων αυτών, από το… 1930, και ίσως και πιο πριν!
Δύσκολο να γίνει, το καταλαβαίνω. Αλλά μόνο έτσι θα μπει η κυρά Σούλα στο λαγούμι της (για καμιά 30αριά χρόνια, οπότε η νέα πολυνομία που θα ξαναπροκύψει θα δημιουργήσει νέες στρατιές από κυρά Σούλες, μπορεί και ψηφιακές, μέσω ΑΙ ).
