Αυτό το ρομπότ το έχουμε φτιάξει μόνοι μας, από την πρώτη βίδα. Θα υλοποιήσει σε 2,5 λεπτά την προγραμματισμένη αποστολή, για 30 δευτερόλεπτα θα λειτουργήσει αυτόνομα και τον υπόλοιπο χρόνο θα ακολουθεί τις εντολές που θα του δίνουμε μέσω τηλεχειριστηρίου». Είναι 7.30 το απόγευμα και παρακολουθώ μία από τις τελευταίες προπονήσεις της ομάδας ρομποτικής Inventors, των πρωταθλητών Ελλάδας στον διαγωνισμό FIRST (For Inspiration and Recognition in Science and Technology), που ετοιμάζονται για τον τελικό στο Χιούστον των ΗΠΑ. Το μπλε ρομπότ, που έχει κατασκευάσει η εννεαμελής ομάδα των εφήβων οι οποίοι φοιτούν στην Ακαδημία Ρομποτικής και Καινοτομίας Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης, στέκεται ετοιμοπόλεμο πάνω σε μια πίστα 3,5 επί 3,5 μ. Ο Άγγελος, μαθητής της Β΄ Λυκείου, προσπαθεί με απλά λόγια να μου εξηγήσει τους κανόνες της απαιτητικής διοργάνωσης, στην οποία θα δώσουν το «παρών» περίπου επτά χιλιάδες συνομήλικοί του από όλο τον κόσμο. Πέρα από τον «γύρο του θριάμβου» που θα κάνει το ίδιο το μηχάνημα, οι μαθητές θα έχουν δέκα λεπτά στη διάθεσή τους για να περιγράψουν τη δουλειά τους και να απαντήσουν σε τυχόν απορίες.
Μηχανικοί εξ απαλών ονύχων
«It’s not about the robots». Όσο αντιφατικό και αν ακούγεται, αυτό είναι το κεντρικό μότο του διεθνούς διαγωνισμού. Συνομιλώντας με τον Άγγελο, τη Μελίνα, τη Ραφαέλα, τον Αργύρη, την Ουρανία, τη Νάντια, τον Σταύρο και τους δύο Γιώργους των Inventors, που όλοι τους μυήθηκαν στον κόσμο της ρομποτικής ήδη από το Δημοτικό, γρήγορα καταλαβαίνω το νόημά του. Ο Άγγελος καταπολέμησε το άγχος του και απέκτησε άνεση να μιλάει ενώπιον κοινού· εξ ου και μου έκανε την παρουσίαση κοιτάζοντάς με στα μάτια. Η Μελίνα έμαθε, μετά την απογοήτευση που έφερε μια πρώτη ήττα σε διαγωνισμό, πώς να διαχειρίζεται τις ήττες της ζωής. «Θυμάμαι ακόμα τον εαυτό μου να κλαίει, μόνο και μόνο επειδή δεν είχαμε βγει πρώτοι», θυμάται η 15χρονη μαθήτρια. «Δεν στοχεύω πλέον αποκλειστικά σε έναν καλό βαθμό ή σε ένα βραβείο, απολαμβάνω τη διαδρομή, γιατί αυτή είναι που μετράει». Πλάι της ο Αργύρης επισημαίνει: «Ο μόνος τρόπος να φτάσεις στην επιτυχία είναι να αποτύχεις». Εκείνος ξεκίνησε ρομποτική στη Γ΄ Δημοτικού, εντυπωσιασμένος από την καλή φήμη της ομάδας. «Μου αρέσει να επιλύω σύνθετα προβλήματα· γι’ αυτό κόλλησα εδώ», λέει γελώντας. Εντοπίζω τον Γιώργο Κ. στον υπολογιστή, να συνομιλεί διαδικτυακά με κάποιον άλλον θιασώτη της ρομποτικής. «Μεταξύ άλλων ασχολούμαι με την προσέλκυση ενδιαφερομένων», εξηγεί. «Αυτό μοιραία με έχει κάνει πιο κοινωνικό». Η Μελίνα, από τότε που θυμάται τον εαυτό της, ζητούσε από τους γονείς της Lego. Σε εκείνη άρεσε να χτίζει, στον Άγγελο πάλι να… διαλύει. Η Ραφαέλα, όταν ως μαθήτρια Δημοτικού άκουσε για την ύπαρξη της ρομποτικής, έσπευσε να εκδηλώσει ενδιαφέρον. «Είχα παρακολουθήσει μαθήματα STEM ήδη από το προνήπιο, οπότε ήμουν ήδη “προγραμματισμένη” γι’ αυτό», σχολιάζει η ίδια, που εκτός από μέλος των Inventors έχει επιλεγεί μαζί με έναν ακόμα έφηβο από την Ελλάδα για να ενταχθούν σε μια διακριτή ομάδα ατόμων με ηγετικές ικανότητες και θα παρακολουθήσει ένα παράλληλο πρόγραμμα κατά την παραμονή της στο Χιούστον.
Κορίτσια στην πρώτη γραμμή
Η Ραφαέλα μαζί με την Ουρανία και τη Νάντια έχουν επιφορτιστεί με το ιδιαίτερα απαιτητικό non-technical σκέλος της υποψηφιότητας, που περιλαμβάνει τα σόσιαλ μίντια, την εξεύρεση οικονομικών πόρων, τη σύνταξη πορτφόλιο αλλά και τη μηνιαία έκδοση περιοδικού στην αγγλική γλώσσα για τη ρομποτική παγκοσμίως, με όλα τα τρέχοντα νέα του διαγωνισμού. «Πρόκειται για δική μας πρωτοβουλία», σημειώνει η Ουρανία, που αφιερώνει πολλές «εργατοώρες» στη σύνταξη των κειμένων του online περιοδικού που μοιράζεται στις ομάδες ρομποτικής διεθνώς.
«Πρόσφατα μας ζήτησαν την άδεια για να το μεταφράσουν στα… κοζακικά», προσθέτει όλο καμάρι η Ουρανία. Με την προβολή της δουλειάς των Inventors μέσω εκδηλώσεων (π.χ. παρουσιάσεις σε δημοτικά σχολεία, συμμετοχή στη «Βραδιά του Ερευνητή» κ.λπ.) ασχολείται συστηματικά η Νάντια. «Προσπαθούμε να εμπνεύσουμε μικρότερα σε ηλικία παιδιά ή συνομηλίκους μας, να κρατήσουμε χορηγούς ή να αποκτήσουμε νέους». Η κάθε υποψηφιότητα προϋποθέτει έναν πλήρη φάκελο, ένα πολυσέλιδο «βιβλίο» γραμμένο στα αγγλικά, με business plan, αριθμητικά στοιχεία, γραφήματα, 3D σχεδιασμό κ.λπ., που τα παιδιά μού δείχνουν με περηφάνια. «Ο οργανισμός FIRST προσδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα στο non-technical σκέλος», λέει η Νάντια, «εξ ου και ένα από τα σημαντικότερα βραβεία του διαγωνισμού, το Inspire, αφορά αποκλειστικά αυτό». Όταν αναφέρω ότι οι περισσότεροι θεωρούν τη ρομποτική ανδρικό χόμπι, γελάνε και οι τρεις. «Αν έρθετε στον διαγωνισμό στην Αμερική, θα δείτε ότι μόνο μειονότητα δεν είμαστε», απαντούν.
Γονείς, οι πιο πιστοί υποστηρικτές
Ο Γιώργος Ρ. , μαθητής της Β΄ Λυκείου, μπαίνει στην κουβέντα μας κάπως καθυστερημένα, καθώς έρχεται απευθείας από το φροντιστήριο. Στη Γ΄ Λυκείου, εκόντες άκοντες, όλοι διακόπτουν την ενασχόληση με το σπορ για να αφοσιωθούν στις Πανελλήνιες, δεδομένου ότι οι στόχοι τους είναι υψηλοί: ο Γιώργος και ο Άγγελος στοχεύουν στο ΕΜΠ, η Ραφαέλα ονειρεύεται να γίνει ορθοδοντικός, οι υπόλοιποι ως μαθητές της Γ΄Γυμνασίου ή της Α΄Λυκείου ακόμα αμφιταλαντεύονται. Τυπικά, η προπόνησή τους είναι δύο φορές την εβδομάδα από δύο ώρες, ωστόσο σπάνια το εργαστήρι της Βάρης ερημώνει. «Για να είμαι ειλικρινής, πιο πολλές ώρες είμαι εδώ παρά στο σπίτι μου», λέει γελώντας ο 16χρονος Γιώργος. Τις παραμονές μεγάλων διοργανώσεων, τα παιδιά μπορεί να αφιερώνουν ακόμα και 32 ώρες εβδομαδιαίως. Τι σκέφτονται οι γονείς τους για όλα αυτά; «Είναι εκείνοι που μας πηγαινοφέρνουν, που βάζουν “πλάτη” στα έξοδα των αποστολών και οι ίδιοι που κάποιες φορές ανησυχούν για τα ωράριά μας», απαντά ο Γιώργος.
Η ομάδα τελειοποιεί τις τελευταίες λεπτομέρειες προτού πακετάρει και το ρομπότ μαζί με τις βαλίτσες, υπό το άγρυπνο βλέμμα του Χρήστου Βλάσση, «βετεράνου» της ρομποτικής, που σήμερα, ως φοιτητής στο ΕΜΠ, έχει περάσει από τον ρόλο του εκπαιδευομένου σε εκείνον του εκπαιδευτή. «Η πρώτη φορά που βρέθηκα στον διαγωνισμό, σε ηλικία 11 ετών, με τη συνοδεία των γονιών μου, με καθόρισε», θυμάται. «Μου άρεσε πολύ, μου προκάλεσε δέος, έκανα πολλούς φίλους και αποφάσισα ότι δεν θα το εγκαταλείψω ποτέ». Όπως ομολογεί, εισήλθε στο Πολυτεχνείο έχοντας επιπλέον «όπλα» στη φαρέτρα του. Και αυτό ισχύει καθώς οι Inventors, ειδικά όσοι έχουν επιφορτιστεί με το τεχνικό κομμάτι, έχουν προηγμένες γνώσεις στον προγραμματισμό. «Γράφω σε Python και το καλοκαίρι έμαθα Java», αναφέρει η Μελίνα, που αιφνιδιάζεται με την έκπληξή μου. «Δεν είναι προγράμματα που διδασκόμαστε στο σχολείο, τα έμαθα μόνη, ακολουθώντας οδηγίες από το ίντερνετ και ρωτώντας τους μεγαλύτερους, τους εκπαιδευτές μας».
Dream team ενός δημόσιου σχολείου
Σχεδόν όλα τα μέλη της ομάδας προέρχονται από το 4ο Δημοτικό Βούλας. Εκεί, πριν από περίπου δέκα χρόνια, δύο δάσκαλοι, ο Αντώνης Σκέλλας και ο Μάκης Τριανταφυλλίδης, αποφάσισαν να ξεκινήσουν μαθήματα ρομποτικής στο πλαίσιο των απογευματινών δραστηριοτήτων του Συλλόγου Γονέων. «Διακρίναμε από τότε ότι η ρομποτική μπορεί να λειτουργήσει ως εκπαιδευτικό εργαλείο», θυμάται σήμερα ο κ. Τριανταφυλλίδης, που είναι δάσκαλος σε Δημοτικό εκτός Βούλας. Μαζί τους συντάχθηκε ο ηλεκτρολόγος μηχανικός Δημήτρης Τσατραφίλης, ο οποίος «κόλλησε» το μικρόβιο της ρομποτικής ως νέος πατέρας. «Παρατηρούμε τις αλλαγές στους μαθητές: παιδιά με κλειστό χαρακτήρα γίνονται εξωστρεφή και κοινωνικά, άλλα που ήταν ανταγωνιστικά γίνονται ομαδικοί παίκτες», σημειώνει ο ίδιος. Η συνεργασία αποτελεί, άλλωστε, μία από τις αξίες που πρεσβεύει ο οργανισμός FIRST. «Σε παλαιότερη διοργάνωση βιώσαμε μια διδακτική εμπειρία. Λίγο πριν ανέβει στην πίστα το ρομπότ μας, διαπιστώσαμε μια μηχανική βλάβη, η οποία θα μας καταδίκαζε σε ήττα· τότε η ομάδα των Ρουμάνων, που βρισκόταν στα πέριξ, προσφέρθηκε να μας το επιδιορθώσει. Το ενδιαφέρον ήταν ότι γνώριζαν πως θα ήμασταν αντίπαλοι στον μετέπειτα αγώνα. Μας το έφτιαξαν και λίγο αργότερα τους κερδίσαμε». Το 2022, οι Inventors βγήκαν δεύτεροι στην παγκόσμια γενική κατάταξη στο πρωτάθλημα του FIRST στην Καλιφόρνια (λόγω πανδημίας είχε διεξαχθεί διαδικτυακά) και ο Δήμος Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης αποφάσισε να αγκαλιάσει την πρωτοβουλία προσφέροντας στέγη στη βραβευμένοι ομάδα ρομποτικής. Σήμερα, παραδίδονται μαθήματα ρομποτικής σε όλα τα επίπεδα, ενώ προπονούνται τρεις ομάδες: μία στο επίπεδο FIRST Lego League και δύο στο FIRST Tech Challenge, που απευθύνεται σε μαθητές της Δευτεροβάθμιας. Δύο εξ αυτών, όσο διαβάζετε αυτές τις γραμμές, κατευθύνονται προς το αεροδρόμιο με προορισμό τις ΗΠΑ.
Δεν εξελίσσονται μόνο οι ανήλικοι μέσα από τη ρομποτική. «Ερχόμενος σε επαφή με ανθρώπους του χώρου στο εξωτερικό, είτε σε διαγωνισμούς είτε σε επιμορφώσεις σε πανεπιστήμια, μαθαίνω τις τάσεις στην εκπαίδευση προτού αυτές φτάσουν στην Ευρώπη, όπως το design thinking», λέει κάνοντας έναν απολογισμό ο κ. Τριανταφυλλίδης. «Κατάφερα να ενσωματώσω την τεχνολογία στη διδασκαλία μου, αναθέτω πλέον στους μαθητές μου να διεκπεραιώνουν εργασίες με νόημα, τους ωθώ να λύνουν προβλήματα πάσης φύσεως. Προπαντός, όμως, απενοχοποίησα στο μυαλό μου το λάθος και αυτό τούς το μετέδωσα».
