Καθώς οι αεροπορικές εταιρείες καθηλώνουν αεροσκάφη και οι αρχές καλούν τους πολίτες να περιορίσουν τις μετακινήσεις τους, η ευρωπαϊκή προσπάθεια αποτροπής ελλείψεων καυσίμων λόγω του πολέμου στο Ιράν συναντά ένα απρόσμενο εμπόδιο: κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα πόσα αποθέματα διαθέτει η ήπειρος.
Όπως αναφέρει το Politico που παρουσιάζει το σχετικό θέμα, η αναστάτωση προκύπτει την ώρα που ο πόλεμος στο Ιράν αυξάνει δραματικά τον λογαριασμό των ορυκτών καυσίμων για την Ευρώπη και απειλεί να διακόψει τις ροές μέσω των Στενών του Ορμούζ, ενός κρίσιμου διαύλου για το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε την Τετάρτη ότι η σύγκρουση κοστίζει στην ΕΕ σχεδόν 500 εκατ. ευρώ ημερησίως σε αυξημένες ενεργειακές δαπάνες, ενώ ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει διατάξει τους συνεργάτες του να προετοιμαστούν για παρατεταμένο αποκλεισμό του Ιράν, που μπορεί να προκαλέσει περαιτέρω αναταράξεις στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.
«Στην Ευρώπη έχουμε ορατότητα και δεσμεύσεις έως τον Μάιο και τον Ιούνιο… τι θα συμβεί μετά είναι δύσκολο να προβλεφθεί», ανέφερε ο διευθύνων σύμβουλος της DHL Group, Τόμπιας Μάγερ, σε συνάντηση με δημοσιογράφους. «Υπάρχουν στρατηγικά αποθέματα, αλλά δεν υπάρχει σαφής εικόνα για το πόσο έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί».
Οι ευρωπαϊκές αρχές δεν κινούνται πλήρως στο σκοτάδι. Τα δεδομένα για τα κρατικά αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου είναι γενικά διαφανή και ενημερωμένα, ενώ πραγματοποιούνται τακτικές συναντήσεις ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ κρατών-μελών. Αλλά πέρα από αυτό, οι αξιωματούχοι που θέλουν να μάθουν πότε μπορεί να στερέψουν οι στρόφιγγες έχουν πολύ λίγα στοιχεία στη διάθεσή τους — ένα τυφλό σημείο που ενέχει τον κίνδυνο να μην μπορούν να εντοπίσουν ελλείψεις ή να αναγκαστούν να λάβουν επείγουσες αποφάσεις βασισμένες σε ελλιπείς πληροφορίες.
Ανεπαρκής πληροφόρηση και νέα πρωτοβουλία της Κομισιόν
Σε πρόσφατη σύνοδο υπουργών από το Βέλγιο, την Ολλανδία και την Ισπανία, τονίστηκε η ανάγκη για καλύτερο συντονισμό και παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο, ειδικά στα διυλισμένα προϊόντα. Κατά το Politico, o εκπρόσωπος της Ελλάδας πρότεινε μάλιστα τη δημιουργία καναλιού επικοινωνίας μέσω WhatsApp ή Signal μεταξύ των κρατών-μελών και της Επιτροπής.
«Η γνώση μας για το τι κυκλοφορεί στην αγορά και τι αποσύρεται είναι περιορισμένη», παραδέχθηκε ανώτερος αξιωματούχος υπουργείου Ενέργειας ευρωπαϊκής χώρας. «Υπάρχει σίγουρα έλλειμμα παρακολούθησης της αγοράς».
Η κατάσταση είναι ακόμη πιο ασαφής στα διυλισμένα καύσιμα όπως το ντίζελ και τα καύσιμα αεροπλάνων. Οι περισσότερες ποσότητες βρίσκονται σε ιδιωτικά αποθέματα που δεν δηλώνονται, καθώς οι εταιρείες δεν υποχρεούνται νομικά να κοινοποιούν τέτοιες πληροφορίες. Ακόμη και τα δεδομένα του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA) είναι περιορισμένα για αυτόν τον λόγο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει το πρόβλημα και ανακοίνωσε σχέδια τη δημιουργία ενός Fuel Observatory, που θα παρακολουθεί την παραγωγή, τις εισαγωγές, τις εξαγωγές και τα αποθέματα καυσίμων μεταφορών στην ΕΕ, στα πρότυπα της αμερικανικής Energy Information Administration. «Θα θέλαμε σίγουρα καλύτερη εικόνα για την κατάσταση καυσίμων στην ΕΕ», δήλωσε η εκπρόσωπος της Κομισιόν Άννα-Καϊσα Ίτκονεν.
Η ενεργειακή αβεβαιότητα και ο «πόλεμος της πληροφορίας»
Το φυσικό αέριο είναι το πιο εύκολο να παρακολουθηθεί, αν και όχι με απόλυτη ακρίβεια. Οι κανόνες που επιβλήθηκαν μετά τις ελλείψεις που προκάλεσε η πλήρης εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 απαιτούν από τις χώρες της ΕΕ να συμπληρώνουν τα επίπεδα αποθεμάτων τους στο 90% της εθνικής χωρητικότητας μέχρι τον χειμώνα κάθε έτους. Αυτό σημαίνει ότι η ΕΕ έχει πολύ καλύτερη εικόνα για το πόσο φυσικό αέριο διαθέτει ανά πάσα στιγμή — ακόμα κι αν εξακολουθεί να έχει περιορισμένη εικόνα όσον αφορά τις εκροές, τις εισροές και το διασυνοριακό εμπόριο.
Η Eurostat παρακολουθεί επίσης τα προϊόντα πετρελαίου σε ευρωπαϊκό επίπεδο — αλλά τα ενημερώνει σπάνια και σποραδικά. Το τελευταίο αρκετά ολοκληρωμένο σύνολο δεδομένων της είναι από τον Ιανουάριο, σύμφωνα με την Ana Maria Jaller-Makarewicz, αναλύτρια στο Ινστιτούτο Ενεργειακής Οικονομίας και Χρηματοοικονομικής Ανάλυσης.
Εκείνη την εποχή, οι περισσότερες χώρες της ΕΕ — με εξαίρεση τη Λετονία, την Ιρλανδία και την Κύπρο — πληρούσαν τις απαιτήσεις της Ένωσης για τη διατήρηση αποθεμάτων πετρελαίου και παραγώγων πετρελαίου που να καλύπτουν τουλάχιστον 90 ημέρες, σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε η Jaller-Makarewicz. Τα αποθέματα αποτελούσαν κυρίως από αργό πετρέλαιο, ντίζελ και πρώτες ύλες, ενώ η βενζίνη και τα καύσιμα αεροσκαφών ήταν περιορισμένα.
Τι έχει συμβεί από τότε; Είναι «αρκετά δύσκολο να αποκτήσουμε μια ενημερωμένη εικόνα», δήλωσε ένας δεύτερος ανώτερος αξιωματούχος του ευρωπαϊκού υπουργείου Ενέργειας. «Γνωρίζουμε τι θα έπρεπε να έχουν σε απόθεμα. Όμως, αυτό που έχουν σε κάθε δεδομένη στιγμή είναι κάτι που δεν μπορούμε πραγματικά να γνωρίζουμε».
Είναι ακόμη πιο δύσκολο να παρακολουθεί κανείς τα διυλισμένα προϊόντα, όπως το ντίζελ, η βενζίνη και τα καύσιμα αεροσκαφών. «Οι ιδιωτικές εταιρείες δεν ήθελαν να μοιραστούν πληροφορίες», δήλωσε χωρίς περιστροφές ένας τρίτος ανώτερος αξιωματούχος ευρωπαϊκού υπουργείου Ενέργειας.
«Δυστυχώς, αυτές είναι πληροφορίες που [τα μέλη] δεν θα μοιραστούν μαζί μου», δήλωσε ο Alain Mathuren, διευθυντής της ομάδας πίεσης FuelsEurope, τονίζοντας παράλληλα ότι η ένωσή του δεν θα τις ζητούσε ούτως ή άλλως, δεδομένου ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να παραβιάσει τους κανόνες ανταγωνισμού της ΕΕ.
Ωστόσο, παρά τα σημαντικά κενά στα δεδομένα, είναι «πολύ νωρίς για να πούμε» αν η Επιτροπή θα καταρτίσει κανόνες για να υποχρεώσει τις χώρες να την ενημερώνουν, δήλωσε ο προαναφερθείς αξιωματούχος της Επιτροπής.
Αποθέματα, δορυφόροι και μεταβαλλόμενες αγορές
Τα ευρωπαϊκά αποθέματα φυσικού αερίου ήταν ήδη χαμηλά πριν από την επίθεση στο Ιράν, κάτω από το 30% της χωρητικότητας. Η αναπλήρωσή τους εξαρτάται από τις κινήσεις των εμπόρων, οι οποίοι συνήθως γεμίζουν τις δεξαμενές το καλοκαίρι, όταν οι τιμές πέφτουν. Ο πόλεμος, όμως, ανατρέπει αυτή τη λογική.
Η ανακατεύθυνση των παγκόσμιων αγορών ενέργειας μετά τον αποκλεισμό του Ορμούζ επιτείνει την αβεβαιότητα. Τα τάνκερ πλέον κατευθύνονται απευθείας προς την Ασία, ενώ τα ευρωπαϊκά αποθέματα πετρελαίου και παραγώγων παρακολουθούνται με δορυφορικές εικόνες από εταιρείες όπως η Kpler, που εκτιμά την πληρότητα των δεξαμενών μέσω ανάλυσης σκιάς στις οροφές τους.
Η τελευταία έκθεση του IEA δείχνει ότι τα ευρωπαϊκά αποθέματα ήταν ήδη μειωμένα τον Φεβρουάριο, ενώ τα στοιχεία για τον Μάρτιο είναι περιορισμένα. Τα υπουργεία Ενέργειας φέρονται να ενημέρωσαν τις αρχές της ΕΕ σχετικά με τα δικά τους αποθέματα την περασμένη εβδομάδα, αλλά οι λεπτομέρειες δεν δημοσιοποιήθηκαν. Ορισμένες χώρες ήδη απελευθερώνουν αποθέματα πετρελαίου στο πλαίσιο μιας ιστορικής, πολυεθνικής απελευθέρωσης βαρελιών.
Ευκαιρίες και ρίσκα για τη βιομηχανία
Η παρακολούθηση των αποθεμάτων καυσίμων αεροσκαφών είναι ακόμη πιο δύσκολη, καθώς βασίζεται κυρίως σε εθελοντικές δηλώσεις. Αντίθετα, προϊόντα όπως η νάφθα, πρώτη ύλη για την παραγωγή πλαστικών, καταγράφονται πιο αξιόπιστα. Σύμφωνα με τον αναλυτή Κίαραν Τάιλερ, οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες πετροχημικών επωφελούνται προσωρινά από τη μείωση των εισαγωγών από τη Μέση Ανατολή, αυξάνοντας τα περιθώρια κέρδους τους.
Ωστόσο, η εικόνα παραμένει ρευστή. «Τα δεδομένα είναι χρήσιμα, αλλά πρέπει να τα αντιμετωπίζουμε με επιφύλαξη», είπε χαρακτηριστικά ο Τάιλερ. «Είναι κατευθυντικά σωστά, αλλά όχι απολύτως αξιόπιστα».
