Τι λέει πρώην αναλύτρια της CIA.
Δεν υπάρχει κάποιο αξιόπιστο «σωματικό σημάδι» που να αποκαλύπτει με βεβαιότητα ότι κάποιος λέει ψέματα, επισημαίνει σε άρθρο της στο CNBC Make It η Rupal Patel. Όπως εξηγεί, η ανθρώπινη συμπεριφορά επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες –όπως το άγχος, η νευρικότητα ή ακόμη και το αίσθημα ενοχής– οι οποίοι δεν συνδέονται απαραίτητα με πρόθεση εξαπάτησης.
Στο ίδιο πλαίσιο, υπογραμμίζει ότι ακόμη και οι πολυγράφοι, γνωστοί ως «ανιχνευτές ψεύδους», δεν θεωρούνται αξιόπιστα εργαλεία, καθώς καταγράφουν φυσιολογικές αντιδράσεις του σώματος, όπως ο καρδιακός ρυθμός, η εφίδρωση και η αναπνοή. Οι αντιδράσεις αυτές σχετίζονται κυρίως με το στρες και όχι με το αν κάποιος λέει την αλήθεια ή όχι, γεγονός που εξηγεί γιατί τα συγκεκριμένα τεστ δεν γίνονται δεκτά ως αποδεικτικά στοιχεία στα δικαστήρια.
Τέσσερις πρακτικές για την αξιολόγηση αξιοπιστίας
Με βάση την εμπειρία της από τη CIA, η Patel προτείνει μια πιο μεθοδική προσέγγιση για την εκτίμηση της αξιοπιστίας ενός ατόμου, μέσα από τέσσερις βασικές στρατηγικές:
1. «Εμπιστεύσου, αλλά επαλήθευσε»
Η εμπιστοσύνη δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη, αλλά να οικοδομείται σταδιακά μέσω διασταύρωσης πληροφοριών. Στοιχεία από κοινωνικές επαφές, επαγγελματικές σχέσεις ή ακόμη και από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση μιας πιο ολοκληρωμένης εικόνας.
2. Παύση και αξιολόγηση της κατάστασης
Ακόμη και υπό πίεση χρόνου, είναι κρίσιμο να τίθενται βασικά ερωτήματα: ποιο είναι το πιθανό ρίσκο αν οι πληροφορίες δεν είναι αληθείς, αν υπάρχει προσωπικό συμφέρον που επηρεάζει την κατάσταση, αν τα δεδομένα μπορούν να επαληθευτούν ή αν δημιουργείται τεχνητά ένα αίσθημα επείγοντος. Σύμφωνα με την Patel, η τελευταία παράμετρος είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς συχνά οδηγεί σε βιαστικές αποφάσεις.
3. Σταδιακή οικοδόμηση εμπιστοσύνης
Όταν πρόκειται για άγνωστα άτομα, προτείνεται η έναρξη με μικρές συνεργασίες ή περιορισμένες δεσμεύσεις. Μέσα από αυτή τη διαδικασία μπορεί να αξιολογηθεί στην πράξη η συνέπεια και η αξιοπιστία τους, πριν αναληφθούν μεγαλύτερα ρίσκα.
4. Επιλογή της άρνησης όταν υπάρχει αβεβαιότητα
Εάν δεν προκύπτει σαφές συμπέρασμα και οι προηγούμενες μέθοδοι δεν αποδίδουν, η πιο ασφαλής στάση είναι η αποφυγή εμπλοκής. Η Patel επισημαίνει ότι είναι προτιμότερο να λέμε «όχι» όταν υπάρχουν αμφιβολίες, παρά να βασιζόμαστε σε υποθέσεις.
Καταλήγοντας, τονίζει ότι δεν υπάρχουν απλοί τρόποι για να «διαβάσει» κανείς τους άλλους. Η αξιόπιστη κρίση διαμορφώνεται μέσα από ερωτήσεις, ανάλυση δεδομένων, χρόνο και επιβεβαίωση πληροφοριών, αποφεύγοντας στερεότυπα και μύθους γύρω από την ανίχνευση του ψεύδους.
