Η νέα έρευνα της επιτροπής HOUS του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου επιβεβαιώνει με τον πιο καθαρό τρόπο αυτό που η ελληνική κοινωνία βιώνει ήδη στην πράξη: η στεγαστική κρίση στη χώρα είναι μια βαθιά κοινωνική και πολιτική αποτυχία.
Η νέα έρευνα της επιτροπής HOUS του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δεν ήρθε να αποκαλύψει κάτι άγνωστο στην ελληνική κοινωνία. Ήρθε να επιβεβαιώσει, με ευρωπαϊκούς όρους πλέον, αυτό που χιλιάδες πολίτες ζουν καθημερινά: ότι η στέγη στην Ελλάδα έχει μετατραπεί από βασικό κοινωνικό αγαθό σε πεδίο ασφυξίας. Και το πιο βαρύ στοιχείο είναι ότι η χώρα εμφανίζεται ως μία από τις πιο ακραίες περιπτώσεις στεγαστικής κρίσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ σε κρίσιμους δείκτες καταγράφεται στη χειρότερη θέση.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι τα ενοίκια έχουν ξεφύγει από τις πραγματικές δυνατότητες μεγάλου μέρους της κοινωνίας. Είναι ότι για όλο και περισσότερους ανθρώπους η κατοικία παύει να είναι αφετηρία σταθερότητας και γίνεται πηγή μόνιμης ανασφάλειας. Νέοι εργαζόμενοι που δεν μπορούν να φύγουν από το πατρικό τους, οικογένειες που αναγκάζονται να αφιερώνουν δυσανάλογο μέρος του εισοδήματός τους στη στέγη, πολίτες που μετακινούνται συνεχώς από σπίτι σε σπίτι χωρίς καμία αίσθηση ασφάλειας. Η έρευνα αποτυπώνει ακριβώς αυτή τη δυσανάλογη πίεση, ενώ αναδεικνύει και το εξαιρετικά περιορισμένο απόθεμα κοινωνικής κατοικίας στην Ελλάδα.
Αποτυχία πολιτικής
Η στεγαστική κρίση δεν είναι ούτε φυσικό φαινόμενο ούτε ατομική αποτυχία. Δεν φταίει ο νέος επειδή δεν «τα κατάφερε», ούτε η οικογένεια επειδή δεν έκανε καλύτερο οικονομικό προγραμματισμό. Όταν μια ολόκληρη χώρα εμφανίζεται να καταρρέει στο πεδίο της κατοικίας, τότε μιλάμε για αποτυχία πολιτικής. Για χρόνια, η κατοικία αντιμετωπίστηκε είτε ως επενδυτικό προϊόν είτε ως ιδιωτική υπόθεση του καθενός. Το αποτέλεσμα είναι σήμερα ορατό: μια αγορά χωρίς όρια, ένα κράτος χωρίς επαρκή εργαλεία παρέμβασης και μια κοινωνία που πιέζεται όλο και περισσότερο.
Δεν αρκούν τα αποσπασματικά μέτρα
Η ελληνική περίπτωση μάλιστα εμφανίζεται να συμπυκνώνει πολλές στρεβλώσεις μαζί. Χαμηλά εισοδήματα, υψηλό κόστος στέγασης, περιορισμένο διαθέσιμο απόθεμα, εκτόξευση των βραχυχρόνιων μισθώσεων σε πολλές περιοχές και σχεδόν μηδενική παρουσία ενός σοβαρού πλαισίου κοινωνικής κατοικίας. Η εικόνα αυτή δεν είναι απλώς δυσάρεστη. Είναι κοινωνικά επικίνδυνη. Γιατί όταν η κατοικία γίνεται προνόμιο, διαβρώνεται η ίδια η ιδέα της κοινωνικής συνοχής.
Γι’ αυτό και η απάντηση δεν μπορεί να περιορίζεται σε αποσπασματικά μέτρα ή σε προγράμματα που περισσότερο διαχειρίζονται το πρόβλημα παρά το λύνουν. Χρειάζεται διαφορετική πολιτική αντίληψη. Χρειάζεται να ξαναμπεί στο κέντρο η ιδέα ότι η στέγη είναι δικαίωμα και όχι μόνο εμπόρευμα. Με ενεργή πολιτική για κοινωνική κατοικία, με ουσιαστική ενίσχυση της μακροχρόνιας μίσθωσης, με κανόνες στην αγορά όπου χρειάζεται, με αξιοποίηση ανενεργού κτιριακού αποθέματος και με παρεμβάσεις που να στηρίζουν εκείνους που σήμερα αποκλείονται. Η ίδια η ευρωπαϊκή συζήτηση γύρω από την έρευνα δείχνει ότι το πρόβλημα δεν θεωρείται πια περιφερειακό ή δευτερεύον.
Η έρευνα της HOUS δεν εκθέτει απλώς την Ελλάδα στους ευρωπαϊκούς πίνακες. Εκθέτει μια ολόκληρη πολιτική λογική που για χρόνια άφησε τη στέγη να μετατραπεί σε μηχανισμό αποκλεισμού. Και αυτή είναι ίσως η πιο δύσκολη αλήθεια: όταν μια κοινωνία δεν μπορεί να εξασφαλίσει αξιοπρεπή κατοικία για τους πολλούς, τότε δεν έχει μπροστά της μόνο ένα στεγαστικό πρόβλημα. Έχει μπροστά της ένα βαθύ πρόβλημα ισότητας, κοινωνικής συνοχής και δημοκρατικής αξιοπρέπειας.
