Το Ίδρυμα Β. & Μ. Θεοχαράκη ανακοίνωσε την έκθεση Stephen Antonakos: Υστερόγραφα Χρόνου και Χώρου, αφιερωμένη στο έργο του Ελληνοαμερικανού καλλιτέχνη Stephen Antonakos (1926–2013).
Με αφορμή τη συμπλήρωση εκατό ετών από τη γέννησή του στη Λακωνία, η έκθεση παρουσιάζει μια εκτεταμένη αποτίμηση της πλούσιας καλλιτεχνικής του πορείας και της επιρροής του, χαρτογραφώντας, παράλληλα, τα καλλιτεχνικά ρεύματα και τις ευαισθησίες που συγκροτούν το έργο και την παρακαταθήκη του.
Η έκθεση επιδιώκει να ανιχνεύσει το εύρος του οράματος του Αντωνάκου μέσα από έξι δεκαετίες δημιουργίας, αναδεικνύοντας την εξελισσόμενη γλώσσα του χρώματος, της μορφής και της φωτεινής αφαίρεσης. Παρουσιάζονται κομβικές ενότητες έργων από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 έως και το 2012, όπως οι σειρές Neon Panels (1980–2013), Direct Neons (δεκαετία 1970), Packages (1971–2006), Neon Walls (1977–2007), Alphavitos (1986–1990), Travel Collages (1987–2002), αρχιτεκτονικά μοντέλα Παρεκκλησίων (1992–2010) και Gold Works (2010–2013), καθώς και πρώιμα γλυπτικά έργα των δεκαετιών 1950–1970 με υφάσματα, χαρτόνι και άλλα καθημερινά υλικά.
Παράλληλα με το έργο του Αντωνάκου, η έκθεση περιλαμβάνει έργα ιστορικά σημαντικών και σύγχρονων καλλιτεχνών, ορισμένοι εκ των οποίων υπήρξαν φίλοι ή αισθητικά συγγενείς του. Όλοι τέμνουν το καλλιτεχνικό του τόξο, αναδεικνύοντας τη διαχρονική απήχηση των ιδεών του στον 21ο αιώνα.
Η έκθεση συμπεριλαμβάνει έργα των Francis Alÿs, Yiannis Bouteas, Christo, Chryssa, Ksenia Ender, Lucio Fontana, Ray Johnson, Kazimir Malevich, Gordon Matta-Clark, On Kawara, Judy Pfaff, Robert Ryman και Fred Sandback, τοποθετώντας τον Αντωνάκο σε διάλογο με καλλιτέχνες που συνδέονται με τον Κονστρουκτιβισμό, το Light and Space, την Εννοιολογική Τέχνη, τον Μινιμαλισμό και άλλες μορφές γεωμετρικής διερεύνησης.
Ο τίτλος της έκθεσης αντανακλά την πολυπλοκότητα της ελληνοαμερικανικής ταυτότητας του Αντωνάκου: στα αγγλικά, Vectors of Time and Space και στα ελληνικά, Υστερόγραφα Χρόνου και Χώρου. Με τους δύο τίτλους, η διπλή σημασιοδότηση μεταξύ των Vectors και των Υστερογράφων δημιουργεί συνδέσεις ανάμεσα στην εμφατικά γραμμική, αυστηρών ορίων αφαίρεση του Αντωνάκου και σε ορισμένες από τις πιο συναισθηματικά διαστρωματωμένες ενότητές του. Ένα Διάνυσμα δηλώνει έναν τύπο γραφικής αναπαράστασης, που χρησιμοποιεί ευθύγραμμα στοιχεία για τη συγκρότηση του περιγράμματος μορφών, μια ποσότητα που διαθέτει ταυτόχρονα κατεύθυνση και μέτρο και καθορίζει τη θέση ενός σημείου στον χώρο σε σχέση με ένα άλλο. Τα Υστερόγραφα παραπέμπουν στη μεταδοτική δύναμη του χρόνου, όπως αυτή συμπυκνώνεται σε πολλά από τα έργα της έκθεσης, και ιδίως σε μια διοργάνωση που τιμά την εκατονταετηρίδα από τη γέννηση του Αντωνάκου. Οι διπλοί τίτλοι, Vectors και Υστερόγραφα, αποτυπώνουν δύο βασικούς άξονες στο έργο του: την ακριβή, αυστηρών ορίων γεωμετρική του αφαίρεση και τις πιο εκφραστικές ενότητες που αντανακλούν τη ροή και το πέρασμα του χρόνου.
Τα έργα προέρχονται από δανεισμούς της Συλλογής Έργων Τέχνης Alpha Bank, του Stephen Antonakos Studio LLC, του Electronic Arts Intermix (EAI), Νέα Υόρκη, της Συλλογής Hellenic Diaspora Foundation, του Ray Johnson Estate / ARS, Νέα Υόρκη, του MOMUS-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης-Συλλογές Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, του Gordon Matta-Clark Estate, του MOMUS-Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη, της Συλλογής Ιδρύματος Ωνάση, του One Million Years Foundation, της Συλλογής Ειρήνης Παναγοπούλου, του Fred Sandback Estate, του Αρχείου της Judy Pfaff and της Cristin Tierney Gallery, Νέα Υόρκη, της Dimitris Passas Collection, του Αρχείου του Γιάννη Μπουτέα και της CITRONNE Gallery, καθώς και από άλλες σημαντικές ιδιωτικές συλλογές.
Την έκθεση συνοδεύει δίγλωσσος εικονογραφημένος κατάλογος με έργα, αρχειακό υλικό και κείμενα των Μαρίνας Μήλιου Θεοχαράκη, Στέλιου Βασιλάκη και της επιμελήτριας Sara Reisman.
Την έκθεση έχει επιμεληθεί η επιμελήτρια, εκπαιδευτικός και συγγραφέας Sara Reisman.
Δηλώσεις
«Για εμάς, η έκθεση Stephen Antonakos: Υστερόγραφα Χρόνου και Χώρου δεν αποτελεί μόνο έναν φόρο τιμής, αλλά μια πράξη συνέχειας. Μια υπενθύμιση ότι η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως ενεργή παύση και ότι το φως μπορεί να μεταβάλει την εμπειρία του χρόνου, να τον πλάσει, να τον επιμηκύνει, ακόμη και να τον αναστείλει.»
—Μαρίνα Μήλιου Θεοχαράκη, Επικεφαλής Στρατηγικού Σχεδιασμού Εκθέσεων, Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη
«Η έκθεση συνεχίζει τη δέσμευση του Ιδρύματος να παρουσιάζει καλλιτέχνες των οποίων το έργο υπερβαίνει εθνικά και ιστορικά όρια και σύνορα. Σε μια εποχή που τείνει να επαναπροσδιορίζει έντονα την αντίληψη και την εμπειρία του χώρου και του χρόνου, το έργο του Αντωνάκου μας κατευθύνει και μας αναγκάζει να επιβραδύνουμε και να στρέψουμε την προσοχή μας πιο συνειδητά στην κατανόηση τόσο των εννοιών του χρόνου και του χώρου, όσο και του εαυτού μας.»
—Στέλιος Βασιλάκης, Διευθυντής, Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη
«Προσεγγίζουμε τον Αντωνάκο όχι μόνο ως καλλιτέχνη υποδειγματικής μορφολογικής συγκρότησης, αλλά ως στοχαστή της αντίληψης και της εμπειρίας του χρόνου και του χώρου. Το έργο του ολοκληρώνεται μέσα από την παρουσία του θεατή.»
—Sara Reisman, επιμελήτρια
Stephen Antonakos
Ο Στήβεν Αντωνάκος, από το 1960 και εξής, αξιοποιώντας το νέον, προσέδωσε στο μέσο νέες αντιληπτικές και μορφολογικές διαστάσεις μέσα από εκατοντάδες εκθέσεις σε γκαλερί και μουσεία, αρχικά στη Νέα Υόρκη και στη συνέχεια διεθνώς. Η χρήση λιτών, πλήρων και ημιτελών γεωμετρικών μορφών εκτείνεται από άμεσες τρισδιάστατες εγκαταστάσεις σε εσωτερικούς χώρους έως ζωγραφικά έργα σε καμβά, τους Neon Walls, τα γνωστά φωτιζόμενα από το πίσω μέρος Neon Panels με ζωγραφισμένες ή επιχρυσωμένες επιφάνειες, καθώς και τα Rooms και τα Chapels. Σε όλη τη διάρκεια της καριέρας του, ο Αντωνάκος σχεδίαζε τα έργα του σε σχέση με τον τόπο παρουσίασής τους — την κλίμακα, τις αναλογίες και τον χαρακτήρα του — καθώς και με τον χώρο που μοιράζονται με τον θεατή. Ο ίδιος χαρακτήριζε την τέχνη του ως «πραγματικά πράγματα σε πραγματικούς χώρους», επιδιώκοντας να βιώνεται χωρίς αναφορά πέρα από την άμεση οπτική και κινητική εμπειρία.
Γεννημένος στην Ελλάδα το 1926 και μεγαλωμένος στο Μπρούκλιν, μετά τη μετανάστευσή του στις Ηνωμένες Πολιτείες σε ηλικία τεσσάρων ετών, ο Αντωνάκος αναδείχθηκε σε κεντρική μορφή της μεταπολεμικής αφαίρεσης. Το έργο του παρουσιάστηκε σε διεθνείς διοργανώσεις όπως η Documenta 6 (1977), ενώ εκπροσώπησε την Ελλάδα στη Μπιενάλε της Βενετίας το 1997. Δημόσιες αναθέσεις περιλαμβάνουν σημαντικά έργα στη Νέα Υόρκη, την Ατλάντα, το Μιλγουόκι, την Αθήνα και το Μπάρι, μεταξύ άλλων πόλεων. Έργα του Αντωνάκου περιλαμβάνονται σε συλλογές σε όλο τον κόσμο, μεταξύ των οποίων το Metropolitan Museum of Art, το MoMA, το Whitney Museum, το Guggenheim και η National Gallery στην Ουάσινγκτον, καθώς και σε πολλά μεγάλα ιδρύματα στην Ελλάδα. Υπήρξε μέλος της National Academy of Design και τιμήθηκε με το βραβείο συνολικής προσφοράς της το 2011.
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ
Εγκαίνια: 18 Μαρτίου 2026, 20:00
Διάρκεια έκθεσης: 18 Μαρτίου 2026 – 19 Ιουλίου 2026
Χώρος: Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη, Αθήνα
Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα–Κυριακή 10:00–18:00,
Πέμπτη 10:00–20:00 (Μάρτιος-Μάιος)
Είσοδος: 10€ (κανονικό) 5€ (μειωμένο)
ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ
Συναυλία
Πέμπτη 19 Μαρτίου | 18:00
Alvin Curran: Inner Cities για σόλο πιάνο, toy piano και midi keyboard
Daan Vanderwalle, πιάνο
Aμφιθέατρο Ιδρύματος Β. & Μ. Θεοχαράκη
Σε διάλογο με την έκθεση Stephen Antonakos: Υστερόγραφα Χρόνου και Χώρου, το Ίδρυμα Β. & Μ. Θεοχαράκη παρουσιάζει την Πέμπτη 19 Μαρτίου στις 18:00, στο αμφιθέατρο του Ιδρύματος, συναυλία με εκτενή αποσπάσματα από τον μνημειώδη κύκλο Inner Cities του Αμερικανού συνθέτη Alvin Curran (γεν. 1938), με τον πιανίστα Daan Vanderwalle. Ο Alvin Curran είναι γνωστός για τη συμβολή του στον χώρο της πειραματικής και ηλεκτροακουστικής δημιουργίας. Μέλος του συλλογικού σχήματος Musica Elettronica Viva (ΜEV) τη δεκαετία του 1960, μαζί με τους Frederic Rzewski και Rihard Teitelbaum, ανέπτυξε μια ιδιαίτερη αισθητική που συνδυάζει αυτοσχεδιασμό, περιβαλλοντικούς ήχους, ηλεκτρονικά μέσα και στοιχεία από την καθημερινή ηχητική εμπειρία. Το έργο του Inner Cities (1993–2020) αποτελεί έναν εκτεταμένο κύκλο για σόλο πιάνο, γραμμένο σε πολλές ενότητες, όπου ο Curran εξερευνά τις ηχητικές και εκφραστικές δυνατότητες του οργάνου μέσα από επαναληπτικές δομές, λυρικές χειρονομίες και στιγμές αυτοσχεδιαστικής ελευθερίας. Το έργο δημιουργεί μια ηχητική «χαρτογράφηση» εσωτερικών τοπίων, όπου η μινιμαλιστική σκέψη, η πειραματική γραφή και η προσωπική μνήμη συνυπάρχουν, προσκαλώντας τον ακροατή σε μια βαθιά, σχεδόν διαλογιστική εμπειρία ακρόασης. Η διάρκεια της συναυλίας είναι 4 ώρες και 40 λεπτά. Ο ήχος του πιάνου από το αμφιθέατρο θα διαχέεται και στους εκθεσιακούς χώρους, δίνοντας τη δυνατότητα στο κοινό να παρακολουθήσει το Inner Cities σε μια ελεύθερη διαδρομή, από την εγγύτητα της ακρόασης στο αμφιθέατρο ως την αντιστικτική συνύπαρξη με τα έργα της έκθεσης. Αν ο Αντωνάκος διαμόρφωσε τον χώρο μέσω γραμμών φωτός και γεωμετρικών μορφών, η μουσική του Curran δουλεύει τον ήχο για να χαράξει εσωτερικές διαδρομές, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου ο χρόνος και ο χώρος συγκλίνουν.
Συζήτηση στρογγυλής τραπέζης
Παρασκευή, 20 Μαρτίου | 18:00
Αlvin Curran και Daan Vanderwalle με τους επιμελητές της συναυλίας Λορέντα Ράμου, Σταύρο Γασπαράτο και Μιχάλη Παρασκάκη
Aμφιθέατρο Ιδρύματος Β. & Μ. Θεοχαράκη
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟYΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ
O Alvin Curran ξεκινά τη μουσική του πορεία το 1965 στη Ρώμη ως συνιδρυτής του ριζοσπαστικού μουσικού συνόλου MUSICA ELETTRONICA VIVA δίνοντας πάνω από 200 συναυλίες στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Η μουσική του αγκαλιάζει όλα τα αντίθετα (συνθετική/αυτοσχεδιαστική, τονική/ατονική, μαξιμαλιστική/μινιμαλιστική…) επιδιώκοντας μια διαλεκτική συνύπαρξη. Τα έργα του περιλαμβάνουν ηχογραφημένους/δειγματοληπτικούς φυσικούς ήχους, πιάνο, συνθεσάιζερ, υπολογιστές, βιολί, κρουστά, σειρήνες πλοίων, ακορντεόν και χορωδία. Στη δεκαετία του ’70, δημιουργεί μια ποιητική σειρά σόλο έργων για συνθεσάιζερ, φωνή, ηχογραφημένους ήχους και αντικείμενα. Επιδιώκοντας να αναπτύξει νέους μουσικούς χώρους, και θεωρούμενος πλέον ως μία από τις ηγετικές φυσιογνωμίες στη δημιουργία μουσικής εκτός των συναυλιακών αιθουσών, αναπτύσσει μια σειρά συναυλιών για λίμνες, λιμάνια, πάρκα, κτίρια, λατομεία και σπήλαια – τα φυσικά του εργαστήρια.
Μαθητεύει κοντά στον Elliot Carter, έχει ως φίλο και μέντορα τον Giacinto Scelsi, ενώ συνεργάζεται με τους Cornelius Cardew, Steve Lacy, Anthony Braxton, Steve Reich, Joan La Barbara, Michael Nyman, La Monte Young, Trisha Brown, Robert Ashley, David Behrman, Gordon Mumma, Alvin Lucier, Larry Austin, Nuova Consonanza, MEV2, Phil Glass, Charlemagne Palestine, Terry Riley, George Lewis, John Cage, David Tudor, Morton Feldman κ.ά.
Ο Daan Vandewalle, ένας από τους εμβληματικούς ερμηνευτές της μουσικής του 20ού και 21ου αιώνα, σπούδασε στο Ωδείο της Γάνδης στο Βέλγιο με τον Claude Coppens και στο Mills College της Καλιφόρνια με τον Alvin Curran. Είναι μέλος του Βελγικού-Αμερικανικού Εκπαιδευτικού Ιδρύματος και διδάσκει πιάνο στο Ωδείο της Γάνδης στο Βέλγιο. Από το ντεμπούτο του το 1992 (Ars Musica), τα ρεσιτάλ και τα project του έχουν γίνει όλο και πιο ποικίλα και απαιτητικά. Έχει αυτοσχεδιάσει μαζί με τους David Moss, Fred Frith, Han Bennink, Chris Cutler, Tom Cora σε φεστιβάλ σε όλη την Ευρώπη. Έχει παίξει, μεταξύ άλλων, όλα τα έργα για πιάνο των Charles Ives, Messiaen, το κοντσέρτο για πιάνο του Ligeti, το κοντσέρτο για πιάνο του Lutoslawski, το σπάνια παιγμένο Cogluotobusisletmesi του Clarence Barlowe και τις Σονάτες και Ιντερλούδια του John Cage, καθώς και το Opus Clavicembalisticum του Sorabji.
Τα προγράμματά του είναι ιδιαίτερα πρωτότυπα, τόσο σε τεχνικό όσο και σε επιμελητικό επίπεδο, συνδυάζοντας συχνά το κλασικό ρεπερτόριο με πρεμιέρες νέων έργων γραμμένων ειδικά για αυτόν. Συνεργάστηκε με πολλά μουσικά σύνολα (The Simpletones, Champ d’Action, Tense Serenity, Vapori del Cuori, Sonic Youth, Ostravska banda) και έχει σχηματίσει ένα πιάνο ντούο με τον Geoffrey Douglas Madge. Βραβεύτηκε με το βραβείο Jeanne και Willem Pelemans 2000 από την Ένωση Βέλγων Συνθετών. Το 2005 κυκλοφόρησε ένα 4πλό CD με ολόκληρο τον κύκλο Inner Cities του Alvin Curran (long distance/Ηarmonia Mundi), το οποίο έλαβε διθυραμβικές κριτικές. Αυτή την περίοδο ηχογραφεί τα πιανιστικά άπαντα του Frederic Rzewski (Passacaille).
