Του Ανδρέα Καψαμπέλη
Μέρες σαν αυτές, με την ανατολική Μεσόγειο να ξαναμπαίνει σε τροχιά έντασης και την Κύπρο να βρίσκεται στο επίκεντρο μετά την επίθεση εναντίον των βρετανικών βάσεων στο νησί, αξίζει να θυμηθούμε μια ημερομηνία που δεν είναι απλώς κομμάτι της Ιστορίας αλλά κομμάτι της μνήμης.
Στις 3 Μαρτίου 1957 ο υπαρχηγός της ΕΟΚΑ Γρηγόρης Αυξεντίου περικυκλώθηκε από ισχυρές βρετανικές δυνάμεις στο κρησφύγετό του, κοντά στη Μονή Μαχαιρά. Για τη σύλληψη ενός ανθρώπου κινητοποιήθηκαν εκατοντάδες στρατιώτες, ελικόπτερα και ειδικές μονάδες της αποικιακής διοίκησης. Η μάχη κράτησε ώρες. Οι Βρετανοί τον κάλεσαν να παραδοθεί. Εκείνος αρνήθηκε. Έδωσε εντολή στους συναγωνιστές του να φύγουν για να σωθούν και έμεινε μόνος να πολεμήσει. Όταν διαπίστωσαν ότι δεν μπορούν να τον λυγίσουν, οι αποικιακές δυνάμεις κατέφυγαν στην τελική λύση: έριξαν καύσιμα στο κρησφύγετο και το πυρπόλησαν. Ο Αυξεντίου κάηκε ζωντανός.
Έτσι έκλεισε ένας από τους πιο εμβληματικούς κύκλους του κυπριακού εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα, με τη φωτιά ενός αποικιακού στρατού που δεν δίστασε να χρησιμοποιήσει απαγχονισμούς, βασανιστήρια, στρατόπεδα κράτησης και συλλογικές τιμωρίες για να κάμψει ένα λαϊκό κίνημα ελευθερίας. Ο λαός της Κύπρου έδωσε τότε στον Αυξεντίου το όνομα που έμεινε στην Ιστορία: «Σταυραετός του Μαχαιρά».
Σχεδόν 70 χρόνια μετά, η γεωγραφία δεν άλλαξε. Η Κύπρος εξακολουθεί να βρίσκεται στο ίδιο σταυροδρόμι. Οι βρετανικές βάσεις στο νησί, κατάλοιπο της αποικιακής εποχής, παραμένουν από τους σημαντικότερους στρατιωτικούς κόμβους της Δύσης για επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή. Και σήμερα, με τη Μέση Ανατολή να φλέγεται και την ανατολική Μεσόγειο να μετατρέπεται ξανά σε γεωπολιτική ζώνη έντασης, οι βάσεις αυτές -για τη διατήρηση των οποίων ως κυρίαρχο βρετανικό έδαφος εγκαταλείφθηκε ο πανεθνικός στόχος της ένωσης της Κύπρου με τη μητέρα Ελλάδα- βρίσκονται πάλι στο επίκεντρο.
Η Ελλάδα, στο πλαίσιο των αυτονόητων υποχρεώσεών της, ήταν η πρώτη χώρα που έσπευσε να στείλει στρατιωτικές δυνάμεις, φρεγάτες και αεροσκάφη για την ασφάλεια της περιοχής και, φυσικά, για την προστασία των ίδιων αυτών εγκαταστάσεων.
Η ιστορική μνήμη δεν είναι λεπτομέρεια. Γι’ αυτό και δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι στο ίδιο νησί όπου σήμερα η Δύση προστατεύει στρατιωτικές βάσεις πριν από λίγες δεκαετίες ο αποικιακός στρατός της Βρετανίας έκαιγε ζωντανό έναν άνθρωπο που πολεμούσε για την ελευθερία του τόπου του.
Η Ιστορία βεβαίως δεν γράφεται με συνθήματα, αλλά ούτε και σβήνεται με διπλωματικές διατυπώσεις.
Και ίσως το πιο παράξενο -ή το πιο διδακτικό- στοιχείο της είναι ότι οι λαοί συχνά βρίσκονται να υπερασπίζονται, στο όνομα της γεωπολιτικής σταθερότητας, εγκαταστάσεις και συμφέροντα που κάποτε υπήρξαν εργαλεία της ίδιας δύναμης που προσπάθησε να καταπνίξει τον αγώνα τους. Μέρες που είναι, λοιπόν, η μνήμη δεν είναι πολυτέλεια αλλά στοιχειώδης αυτογνωσία.
