Πόσο ιστορικά ακριβής είναι η κινηματογραφική απόδοση του ομηρικού έπους από τον Κρίστοφερ Νόλαν;
Η Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν έχει μπει ήδη στο μικροσκόπιο των ιστορικών που μάλλον δεν είναι και πολύ ενθουσιασμένοι με διάφορες απεικονίσεις της αρχαίας Ελλάδας, τις οποίες κρίνουν «μη ρεαλιστικές».
Η επερχόμενη ταινία με το λαμπρό καστ κατηγορείται ήδη, όπως αναφέρουν σε ρεπορτάζ τους οι Times, ότι «παραποιεί την ιστορική πραγματικότητα της αρχαίας Ελλάδας και «αποδυναμώνει σημαντικές πτυχές της ομηρικής αφήγησης».
Για αρχή, είναι τα κοστούμια και τα σκηνικά:
Αυτά, «προδόθηκαν» από το δίλεπτο τρέιλερ της ταινίας και δεν βρήκαν σύμφωνους πολλούς ιστορικούς.
Για παράδειγμα, ο Μάτ Ντέιμον (που θα υποδυθεί τον Οδυσσέα) εμφανίζεται να φορά κράνος που παραπέμπει… στην αρχαία Σπάρτη: Με κόκκινο λοφίο αλλά και μανδύα.
Ο Μπένι Σάφντι, (ενσαρκώνει τον Αγαμέμνονα) φορά μαύρο θώρακα και κράνος διακοσμημένο με μια χρυσή προεξοχή.
Όμως η σύγχρονη αρχαιολογική έρευνα έδειξε ότι ο μυκηναϊκός στρατιωτικός εξοπλισμός ήταν πιο φωτεινός αλλά και απλός στην κατασκευή του.
Το πιο εντυπωσιακό σύνολο πανοπλίας που έχει ανασκαφεί από εκείνη την περίοδο είναι ένας ογκώδης χάλκινος θώρακας, η γνωστή πανοπλία των Δενδρών (φωτογραφία).
Η εν λόγω πανοπλία της Μυκηναϊκής εποχής (κάλυπτε ολόκληρο το σώνα και αποτελείτο από χάλκινα φύλλα) αποκαλύφθηκε στα Δενδρά της Αργολίδας τον Μάιο του 1960 από Σουηδούς και Έλληνες αρχαιολόγους. Αποτελεί το παλαιότερο δείγμα πανοπλίας από σφυρήλατο χαλκό, χρονολογούμενη στα τέλη του 15ου αιώνα π.Χ.
«Σιδερένια πανοπλία δεν υπήρχε -τελεία και παύλα- στην Ελλάδα το 1184 π.Χ.», δηλώνει ο ειδικός επί της στρατιωτικής ιστορίας Μπρετ Ντεβερό.
Η μαύρη πανοπλία του Αγαμέμνονα (που δεν υπάρχει)
«Η μαύρη πανοπλία του Αγαμέμνονα είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: είναι επινοημένη. Μοιάζει γενικώς και αορίστως ελληνική, αλλά δεν βασίζεται σε τίποτα συγκεκριμένο. Η πανοπλία του Οδυσσέα θυμίζει κλασική εποχή. (Αλλά) τίποτα δεν είναι ακριβώς σωστό»
Ο ίδιος πρόσθεσε: «Γνωρίζουμε από τις πηγές ότι ο πιο τρομακτικός αντίπαλος ήταν εκείνος του οποίου η πανοπλία άστραπτε και γυάλιζε. Ο εξοπλισμός του Οδυσσέα θα έπρεπε να είναι χάλκινος, φωτεινός και λαμπερός».
Ωστόσο, ο Όμηρος, σχολιάζουν οι Times, δεν μάς δίδει μία συνεπή περιγραφή των όπλων ή των ενδυμάτων των ηρώων της Οδύσσειας.
Υπάρχουν ωστόσο κάποια αποσπάσματα (της Ιλιάδας εν προκειμένω) όπου ο Οδυσσέας φέρει δερμάτινο κράνος με «λαμπερά δόντια λευκού κάπρου» ραμμένα επάνω του. Σε άλλα σημεία, τα κράνη είναι «διακοσμημένα με τρίχες αλόγου και περιγράφονται ως «αστραφτερά».
Δεδομένου ότι τα ομηρικά έπη γράφτηκαν περίπου 500 χρόνια μετά την εποχή στην οποία αναφέρονται, είναι λογικό να υπάρχουν αναχρονισμοί στον στρατιωτικό εξοπλισμό.
Όπως σημειώνει ο Ντεβερό, ακόμη και στην εποχή του Ομήρου οι Έλληνες δεν γνώριζαν ακριβώς πώς έμοιαζε ένας πολεμιστής της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, γι’ αυτό και στις μεταγενέστερες απεικονίσεις οι ήρωες παρουσιάζονταν με πανοπλίες σύγχρονες της εποχής τους.
Παράλληλα, κάποιοι θεατές έχουν επικρίνει και τα σκηνικά της ταινίας. Τα πλοία του Οδυσσέα θυμίζουν καράβια των βίκινγκς και όχι ελληνικές γαλέρες που ήταν σχεδιασμένες για εμβολισμό, επισημαίνουν διάφοροι σχολιαστές στο διαδίκτυο.
Βέβαια, το να μείνει κανείς προσηλωμένος στην αρχαιολογία σε μια ούτως η άλλως μυθική ιστορία, όπως είναι το ομηρικό έπος, -με θεούς, τέρατα και έναν Κύκλωπα ύψους έξι μέτρων– ίσως είναι πολυτέλεια
Και όπως to συμπυκνώνει ο συγγραφέας – ιστορικός Τόμ Χόλαντ «όλα αυτά είναι μύθος. Δεν υπάρχει ακριβής εκδοχή της ζωής του Οδυσσέα, γιατί (απλούστατα) δεν υπήρξε. Μια ιμπρεσιονιστική προσέγγιση της αρχαιότητας είναι πολύ καλύτερη από μια σχολαστική προσπάθεια απόλυτης ιστορικής ακρίβειας. Γιατί κάτι τέτοιο θα ήταν αδύνατο».
Η ταινία του Νόλαν δεν είναι η πρώτη που δέχεται τέτοιου είδους κριτική. Πολλές ιστορικές παραγωγές έχουν κατηγορηθεί για «δημιουργική ελευθερία», αποδεικνύοντας ότι η σύγκρουση ανάμεσα στην ιστορική πιστότητα και τη δραματική αφήγηση παραμένει διαχρονική.
