Γράφει ο Λάζαρος Καμπουρίδης*
Το τελευταίο διάστημα οι εξελίξεις στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, της ανατολικής Μεσογείου και της βόρειας – δυτικής Αφρικής αποκαλύπτουν ένα άνοιγμα της Άγκυρας προς τον αραβικό – αφρικανικό κόσμο και μία νέα δυναμική στον ανταγωνισμό της Τουρκίας με το Ισραήλ, εξέλιξη η οποία επηρεάζει την Ελλάδα και την Κύπρο, καθώς και τον επιχειρησιακό προσανατολισμό της γειτονικής μας χώρας.
Το λάκτισμα γι’ αυτή την τουρκική στροφή δόθηκε με την τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς εναντίον του Ισραήλ την 7η Οκτωβρίου 2023, ενώ ενισχυτικοί παράγοντες αποτέλεσαν η αλλαγή της πολιτικής μεγάλων αραβικών χωρών έναντι των σχεδιασμών του Ισραήλ για την περιοχή, η απουσία της Ρωσίας από την περιοχή λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, η άρση της στήριξης των ΗΠΑ στον κουρδικό παράγοντα, ο ανταγωνισμός των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (ΗΑΕ) με τη Σαουδική Αραβία, η αλλαγή της στάσης της Αιγύπτου έναντι του Ισραήλ και της Τουρκίας, η ενίσχυση του άξονα Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ και, τέλος, η επέκταση του πεδίου σύγκρουσης της Τουρκίας με το Ισραήλ στην περιοχή του Κέρατος της Αφρικής.
Η Τουρκία, με αφορμή τις επιχειρήσεις του Ισραήλ στη Γάζα, επιχείρησε να πετύχει μία πολιτική, οικονομική και στρατιωτική ενοποίηση των ισλαμικών χωρών για την αντιμετώπιση της ισραηλινής απειλής χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία. Η προσπάθεια αυτή της Άγκυρας, η οποία εστίασε στην ίδρυση ενός κοινού ισλαμικού στρατού, φάνηκε ξεκάθαρα στη Διάσκεψη του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας – Αραβικού Συνδέσμου, η οποία πραγματοποιήθηκε στην Ντόχα στις 16 Σεπτεμβρίου του 2025, με αφορμή την αεροπορική επίθεση του Ισραήλ εναντίον της ηγεσίας της Χαμάς στην πρωτεύουσα του Κατάρ λίγες ημέρες νωρίτερα. Τότε οι μόνες χώρες που εκδήλωσαν ενδιαφέρον για την πρόταση της Άγκυρας για ίδρυση κοινού στρατού ισλαμικών χωρών ήταν η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν.
Καταλυτικό παράγοντα για την επέκταση του πεδίου σύγκρουσης της Τουρκίας με το Ισραήλ αποτέλεσε η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Τελ Αβίβ στις 28 Δεκεμβρίου 2025, εξέλιξη την οποία η Τουρκία είδε ως εχθρική ενέργεια. Αυτό καθώς η Άγκυρα έχει στρατηγικά συμφέροντα στην περιοχή και έχει υπογράψει το 2024 συμφωνία ασφάλειας και εκμετάλλευσης της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώης (ΑΟΖ) της Σομαλίας, στην επικράτεια της οποίας, εκτός από τη στρατιωτική βάση που διαθέτει (TURKSOM), η Τουρκία έχει δημιουργήσει επιπλέον κέντρο δοκιμής πυραύλων και διαστημικό σταθμό εκτόξευσης δορυφόρων. Σύμφωνα με τη σχετική συμφωνία εκμετάλλευσης της ΑΟΖ της Σομαλίας, η Άγκυρα, η οποία θα δικαιούται ποσοστό 40% από τα κέρδη, έχει ήδη πραγματοποιήσει έρευνες με το πλοίο σεισμικών ερευνών «Oruç Reis» και απέπλευσε συνοδεία τριών πολεμικών πλοίων από την Τουρκία το πλοίο-πλατφόρμα δοκιμαστικών εξορύξεων «Cagri Bey».
Η Τουρκία επιχειρεί τη δημιουργία ενός σουνιτικού άξονα, κάνοντας άνοιγμα προς τον αραβικό κόσμο, αφού βλέπει ότι είναι δύσκολο να αντιμετωπίσει το Ισραήλ. Για τον λόγο αυτό εκμεταλλεύεται την ψύχρανση των σχέσεων Τελ Αβίβ – Καΐρου, την καχυποψία της Σαουδικής Αραβίας προς τα σχέδια του Ισραήλ στην περιοχή, καθώς και τη σύγκρουση συμφερόντων της Σαουδικής Αραβίας με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) στην Υεμένη.
Αυτός είναι και ο λόγος της επίσκεψης του Τούρκου προέδρου στη Σαουδική Αραβία και την Αίγυπτο, καθώς και η επίσκεψη του βασιλιά της Ιορδανίας στην Τουρκία έπειτα από πρόσκληση του Ρ.Τ. Ερντογάν. Επίσης κάτω από την ίδια θεώρηση θα πρέπει να ερμηνεύεται και η συζήτηση για ίδρυση νέου άξονα Τουρκίας – Σαουδικής Αραβίας – Πακιστάν το τελευταίο διάστημα, ο οποίος, όμως, αποτελεί απειλή για τον «Οικονομικό Διάδρομο Ινδία – Μέση ανατολή – Ευρώπη» India-Middle East-Europe Economic Corridor (IMEC).
Δεν είναι τυχαίο ότι έπειτα από την επίσκεψη του Ερντογάν στη Σαουδική Αραβία και την Αίγυπτο το Ριάντ υπέγραψε συμφωνία στρατιωτικής συνεργασίας με τη Σομαλία, ακολουθώντας την προ ενός μηνός υπογραφή αμυντικού συμφώνου της τελευταίας με το Κατάρ. Επίσης, στο ίδιο πλαίσιο θα πρέπει να εξεταστεί και η προ τριών ημερών απόφαση της Αιγύπτου να αποστείλει στρατιωτικές δυνάμεις στην Αποστολή Υποστήριξης και Σταθεροποίησης της Αφρικανικής Ένωσης στη Σομαλία (AUSSOM), υπό το πρίσμα του αναχώματος του άξονα Ισραήλ – Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων – Αιθιοπίας, αλλά και της αναγνώρισης της Σομαλιλάνδης από το Τελ Αβίβ.
Η Άγκυρα αισθάνεται ότι μπορεί μέσα από την ίδρυση ενός σουνιτικού τόξου να πετύχει την ανάσχεση της συνεργασίας Ισραήλ – ΗΑΕ, καθώς ήδη έχει πετύχει με την εύνοια των ΗΠΑ τη σε μεγάλο βαθμό απενεργοποίηση της κουρδικής απειλής στη Συρία, αλλά κυρίως την παθητικοποίηση της πολεμικής μηχανής του Ισραήλ στη Συρία και τη Γάζα. Αυτός είναι και ο λόγος που η Άγκυρα βιάζεται να προχωρήσει σε εκκαθάριση των δυνάμεων του ΡΚΚ από το Βόρειο Ιράκ, σε συνεργασία με τη Βαγδάτη, ώστε να έχει καθαρό επιχειρησιακό πεδίο το οποίο να εστιάζει μόνο στο Ισραήλ, σε περίπτωση που οι σχέσεις Άγκυρας – Τελ Αβίβ φτάσουν σε επίπεδο στρατιωτικής σύγκρουσης.
Η ίδρυση αυτού του σουνιτικού τόξου στόχο έχει επίσης και τους άξονες Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ και Ελλάδα – Κύπρος – Αίγυπτος, τους οποίους η Άγκυρα βλέπει ως απειλές για το δόγμα «Γαλάζια Πατρίδα».
Ήδη προς την κατεύθυνση αυτή έχει παρατηρηθεί μια μετατόπιση του επιχειρησιακού προσανατολισμού των Τουρκικών Ενόπλων δυνάμεων (ΤΕΔ) προς Νότο, με την αναβάθμιση της αεροπορικής βάσης στο Ιντσιρλίκ/Άδανα, την αναβάθμιση της αεροπορικής βάσης στο Ντάλαμαν, την αναβάθμιση της αεροπορικής βάσης στο Αφιόν Καραχισάρ, την ίδρυση σχηματισμών ειδικών Δυνάμεων/Καταδρομών/Αποβάσεων στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου (Αλεξανδρέττα – Οσμάνιγιε), την ίδρυση ναυτικής βάσης για φιλοξενία – επισκευή πλοίων στη Μερσίνα και, τέλος, την ίδρυση ναυτικής βάσης στα Κατεχόμενα.
Από τα παραπάνω συμπεραίνεται ότι απώτερος σκοπός της Άγκυρας είναι η δημιουργία ενός τόξου ασφαλείας εις βάρος της εδαφικής επικράτειας της Συρίας και του Ιράκ, ο έλεγχος θαλάσσιων περιοχών της Κύπρου και της Ελλάδας, αλλά και η ανάσχεση της ισραηλινής απειλής, η οποία θέτει σε κίνδυνο τη στρατηγική της Τουρκίας όχι μόνο στην ανατολική Μεσόγειο – Μέση Ανατολή αλλά και στην περιοχή της βόρειας και δυτικής Αφρικής.
Η Άγκυρα έχει αντιληφθεί ότι αυτή η υπερέκταση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων της είναι επικίνδυνη, αφού δεν επαρκεί για την υποστήριξη των συμφερόντων της, με αποτέλεσμα να καταφεύγει σε αναζήτηση συμμάχων από χώρες του σουνιτικού τόξου.
Η Τουρκία, η οποία επικρίνει την Ελλάδα ότι επιχειρεί να φορτώσει τα προβλήματά της στην Ε.Ε., επιχειρεί να αντιμετωπίσει τα γεωπολιτικά αναχώματα και κυρίως την απειλή από το Ισραήλ καταφεύγοντας στη δημιουργία αξόνων με χώρες του σουνιτικού κόσμου.
* Αντιστράτηγος ε.α.
