Η μάχη των chips δίνεται στο προκεχωρημένο φυλάκιο έρευνας της Αγίας Παρασκευής. Ο «Δημόκριτος», το κορυφαίο ερευνητικό κέντρο της Ελλάδας, διεκδικεί πρωταγωνιστικό ρόλο στην Ευρώπη μέσω του νεοσύστατου κόμβου καινοτομίας για ημιαγωγούς. Είναι ένας από τους 30 κόμβους καινοτομίας, που πλέον λειτουργούν στο πλαίσιο της αντεπίθεσης της Ευρώπης στην Ασία. Ο στόχος της Ε,Ε, φιλόδοξος: Να έρθει ένα μεγάλο μέρος της παγκόσμιας παραγωγής τσιπ στη Γηραιά Ήπειρο. Μένει να φανεί.
Είναι η Ελλάδα στους πρωτοπόρους της τεχνολογίας των ημιαγωγών; Ναι, δεν είναι μύθευμα, ούτε δημοσιογραφική υπερβολή στον βωμό μιας πρόσκαιρης αναγνωσιμότητας. Η αναγνώριση δεν έρχεται από κάποια φανφαρώδη δήλωση πολιτικού, αλλά από το εξωτερικό. Ο Chris Miller, καθηγητής Διεθνούς Ιστορίας στο Fletcher School του Πανεπιστημίου Tufts, του οποίου η έρευνα επικεντρώνεται στη γεωπολιτική, την τεχνολογία και την οικονομία, περιλαμβάνει την Ελλάδα σε περίοπτη θέση, δίπλα στις ΗΠΑ, την Ιαπωνία και τη Σλοβενία.
Ξεχωρίζει αυτές τις τέσσερις χώρες από τις οποίες επιστήμονες συνέβαλαν στην τεχνολογία EUV (Extreme Ultraviolet Lithography), που είναι απαραίτητη για την κατασκευή των πιο προηγμένων chips παγκοσμίως. Μιας τεχνολογίας που, όπως επισημαίνει, δεν προϊόν μόνο μιας χώρας αλλά διεθνούς επιστημονικής συνεργασίας.
Ο Miller αναφέρεται στην Ελλάδα ως παράδειγμα χώρας που η ελληνική επιστημονική κοινότητα συνεισέφερε στη θεωρητική και πειραματική βάση των τεχνολογιών αιχμής, παρόλο που πρόκειται για χώρα δεν διαθέτει βαριά βιομηχανία παραγωγής chips.
Το βιβλίο του, «Chip War» («Ο πόλεμος των chips») τα «έσπασε» στην Αμερική. Δεν διαβάστηκε μόνο από την επιστημονική κοινότητα, αλλά έγινε και best seller το 2022. Βραβεύτηκε δε, από τους Financial Times, ως «Business Book of the Year».
Γεωπολιτική σύγκρουση για το “νέο πετρέλαιο”
Ας μείνουμε λίγο στο βιβλίο, καθότι εξαιρετικά ενδιαφέρον. Εκτός από τις αναφορές στην ιστορία των ημιαγωγών, δίνει τη μεγάλη εικόνα της γεωπολιτικής σημασίας του «πολέμου των chips». Όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά, οι ημιαγωγοί είναι το “νέο πετρέλαιο” – ο πιο κρίσιμος πόρος που τροφοδοτεί τα πάντα, από smartphones και αυτοκίνητα μέχρι οπλικά συστήματα και τεχνητή νοημοσύνη.
Εξ ου και οι ημιαγωγοί αποτελούν πεδίο γεωπολιτικής σύγκρουσης στον αυξανόμενο ανταγωνισμό ΗΠΑ και Κίνας. Δείτε την εικόνα: Το Πεκίνο δαπανά περισσότερα χρήματα για την εισαγωγή chips παρά πετρέλαιο, γεγονός που καθιστά την Κίνα στρατηγικά ευάλωτη. Την ίδια ώρα, η Κίνα έχει «βάλει στο μάτι» την Ταϊβάν. Την χώρα όπου η TSMC παράγει το 90% των πιο εξελιγμένων chips παγκοσμίως, καθιστώντας την περιοχή ένα από τα πιο επικίνδυνα γεωπολιτικά “σημεία ανάφλεξης”.
Αυτή η υπερσυγκέντρωση παραγωγής δημιουργεί ένα μοναδικό γεωπολιτικό «σημείο στραγγαλισμού». Σχεδόν όλοι οι μεγάλοι τεχνολογικοί κολοσσοί – όπως η Apple, η NVIDIA και η AMD – εξαρτώνται αποκλειστικά από τα εργοστάσια της TSMC στην Ταϊβάν για τα κορυφαία προϊόντα τους.
Την τεράστια εξάρτηση από την Ασία, συνειδητοποίησαν αργά – κατόπιν εορτής – η Αμερική και η Ευρώπη, κατά την περίοδο της πανδημίας του Covid. Τότε που έκλειναν για ημέρες το ένα μετά το άλλο τα εργοστάσια αυτοκινητοβιομηχανιών, καθώς οι γραμμές συναρμολόγησης ξέμειναν από τσιπάκια…
Επένδυση στην καρδιά της καινοτομίας: Το ελληνικό cluster ημιαγωγών
Από τη μεγάλη εικόνα, ας ζουμάρουμε ξανά στην Ε.Ε και την Ελλάδα. Η Ευρώπη «ξύπνησε» και ξεκίνησε το European Chips Act. Στόχος το μερίδιο της ΕΕ στην παγκόσμια αγορά ημιαγωγών να φτάσει στο 20% έως το 2030 – σήμερα είναι κάτω από 10%. Η ΕΕ θέλει να κινητοποιήσει πάνω από 43 δισεκατομμύρια ευρώ σε δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις μέχρι το 2030. Από αυτά, τα 3,3 δισ. ευρώ προέρχονται απευθείας από τον προϋπολογισμό της ΕΕ μέσω των προγραμμάτων Horizon Europe και Digital Europe.
Ο στόχος της Ε.Ε., πάντως, αποδείχτηκε στην πράξη ως εξαιρετικά φιλόδοξος. Αναμένεται σύντομα αναθεώρηση, στο Chips Act-2, περί τα τέλη του ερχόμενου Μαρτίου.
Σε αυτό, λοιπόν. το πλαίσιο του European Chips Act, το ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος φιλοξενεί το Hellenic Chips Competence Centre (HCCC – Ελληνικό Κέντρο Ικανοτήτων Ημιαγωγών), το οποίο ξεκίνησε επίσημα τη λειτουργία του το καλοκαίρι του 2025. Την ίδια περίοδσ ξεκίνησαν να λειτουργούν 30 τέτοια κέντρα στην Ευρώπη.
Στόχος του είναι να καταστήσει την Ελλάδα έναν κόμβο καινοτομίας για τους ημιαγωγούς, προσφέροντας υποδομές (όπως το Nanotechnology and Microsystems Laboratory), υποστήριξη σε startups, διασύνδεση με βιομηχανίες, ερευνητικά κέντρα και Πανεπιστήμια στην Ελλάδα, αλλά και μετεκπαίδευση σε μηχανικούς στον τομέα των ημιαγωγών (δείτε περισσότερα πατώντας ΕΔΩ).
«Αυτή τη στιγμή η μεγαλύτερη πρόκληση είναι το ταλέντο», υπογράμμισε ο Εμμανουήλ Ζερβάκης, πρόεδρος του HCCC, κατά το πρώτο επίσημο κάλεσμα στις εταιρείες σε ημερίδα, που διοργανώθηκε από τον Δημόκριτο στις αρχές αυτού του μήνα. «Είναι δεδομένο ότι στο χώρο των ημιαγωγών λείπουν στην Ελλάδα εκατοντάδες, αν όχι χιλιάδες, μηχανικοί. Τα Πανεπιστήμια στην Ελλάδα δεν μπορούν ακόμη να δώσουν ακόμη αυτόν τον αριθμό. Έτσι έχουμε πολλές δράσεις επανεκπαίδευσης ώστε μηχανικοί να εξειδικευτούν στον τομέα των ημιαγωγών», πρόσθεσε ο ίδιος (δείτε περισσότερα για τις δωρεάν υπηρεσίες εκπαίδευσης πατώντας ΕΔΩ και τις υπηρεσίες τεχνικής υποστήριξης πατώντας ΕΔΩ).
Η Ελλάδα διεκδικεί ρόλο πρωταγωνιστή
Ο δρόμος για τα τσιπ έχει τη δική του ιστορία, με κορυφαία ερευνητικά ιδρύματα στην Ελλάδα να έχουν πραγματικά γράψει ιστορία. «Ο Δημόκριτος και το ΙΤΕ έχουν 40 χρόνια εμπειρίας στο σχεδιασμό και τις πιλοτικές γραμμές στους ημιαγωγούς», τόνισε ο Ευάγγελος Γογγολίδης, Διευθυντής Ερευνών στο Ινστιτούτο Νανοεπιστήμης και Νανοτεχνολογίας (ΙΝΝ) του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος». «Η Ελλάδα πρέπει να κεφαλαιοποιήσει αυτή την πολύχρονη εμπειρία που έχει στις τεχνολογίες μικροηλεκτρονικής», σημείωσε με έμφαση.
Ο ίδιος, με ένα παραστατικό – ανεκδοτολογικό παράδειγμα, έδωσε με δυο λόγια πώς την «πάτησε» η Ευρώπη με τα τσιπ και τώρα τρέχει να καλύψει το χαμένο έδαφος: «Ο CEO της Intel έλεγε ότι αυτό που κάνετε ως μηχανικοί μπορεί να είναι σωστό, αλλά θα σας πάρουν… το κεφάλι. Είναι σαν να είσαι κάτω από μια γκιλοτίνα: Είσαι μηχανικός και έχει μπλοκάρει το σύστημα. Ως καλός μηχανικός, βοηθάς και εξηγείς πού είναι το πρόβλημα, γιατί δεν λειτουργεί.., Ε, και μετά, σου παίρνει το κεφάλι».
Είναι αυτό που έκανε η Αμερική, αυτό που έκανε και η Ευρώπη…
Ο ρόλος του Δημόκριτου στη νέα εθνική στρατηγική για τα chips
«Έχουμε μεγάλη εμπειρία, μπορούμε να σχεδιάσουμε το δικό σας προϊόν. Από τη βασική ιδέα, την μελέτη, την προσομοίωση, την κατασκευή, τη δοκιμή μέχρι το πρωτότυπο. Είτε ένα ολοκληρωμένο σύστημα είτε απλώς ένα τμήμα του», εξήγησε η Ελένη Μακαρώνα, Διευθύντρια Ερευνών στο Ινστιτούτο Νανοεπιστήμης και Νανοτεχνολογίας στον «Δημόκριτο».
«Δεν περιορίζουμε την έρευνα μόνο στον ακαδημαϊκό χώρο. Θέλουμε οι ανακαλύψεις της έρευνας να αφορούν τον πραγματικό κόσμο, την βιομηχανία, προϊόντα που παράγουμε στην Ελλάδα και στον ευρωπαϊκό χώρο», όπως ανέφερε.
Στο “Clean Room” της ιστορίας
Κάτω από την μεγάλη συνεδριακή αίθουσα του ιδρύματος, όπου και διοργανώθηκε η ημερίδα, βρίσκεται το “Clean Room“, δηλαδή ο «καθαρός χώρος». Είναι εκεί που ο Δημόκριτος σχεδιάζει το αύριο των ημιαγωγών. Μοναδικός στην Ελλάδα, πρόσφατα ανακαινισμένος και με νέο εξοπλισμό.
Eίναι η καρδιά του Εργαστηρίου Νανοτεχνολογίας και Μικροσυστημάτων (NML) και αποτελεί μια κρίσιμη υποδομή στην Ελλάδα για τεχνολογικές κατασκευές.
Ο χώρος λειτουργεί ως ανοιχτή υποδομή πρόσβασης – μέσω του HCCC – για τη βιομηχανία και Startups εταιρείες. Υποστηρίζει εταιρείες τεχνολογίας για τη δημιουργία πρωτοτύπων των προϊόντων τους και προσφέρει εξειδικευμένες μετρήσεις και ποιοτικό έλεγχο σε συνθήκες απόλυτης καθαριότητας.
Και ο Δημόκριτος μέσω του Clean Room θέλει ακριβώς αυτό: Να μετατρέψει τη θεωρητική έρευνα σε χειροπιαστά τεχνολογικά προϊόντα, εξασφαλίζοντας τη συμμετοχή της Ελλάδας στην “αλυσίδα αξίας” των ημιαγωγών. (Μπορείτε δείτε το Clean Room του Δημόκριτου κάνοντας μια εικονική περιήγηση πατώντας ΕΔΩ).
Clean space για τους… επίσημους
«Θα έρθουν επίσημοι», ακουγόταν στον προαύλιο χώρο του «Δημόκριτου», νωρίς το πρωί της Παρασκευής 6 Φεβρουαρίου, την ημέρα της ημερίδας. Δεν αποτελεί έκπληξη, βεβαίως, μια τέτοια μίνι-κινητοποίηση για φορέα δημοσίου. Επιστρατεύτηκαν μερικές σκούπες – μη φαντάζεστε high tech εκδοχές – και νεράκι. Μία ώρα μετά, ήρθαν οι επίσημοι προσκεκλημένοι.
Ο υφυπουργός Ανάπτυξης, Σταύρος Καλαφάτης και γενικοί γραμματείς, που έχουν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο – ως εκ του χαρτοφυλακίου τους – εμπλοκή με το αντικείμενο.
«Μπορούμε να ενώσουμε δυνάμεις ενισχύοντας το έργο κορυφαίων ερευνητικών κέντρων όπως ο Δημόκριτος, το ΙΤΕ και το ΕΚΕΤΑ, φορέων εποπτευόμενων από το Υπουργείο Ανάπτυξης, ώστε ν΄αποκτήσουμε εθνικό πλεονέκτημα στη νέα εποχή της καινοτομίας και της τεχνολογικής προόδου, που είναι ήδη εδώ», σημείωσε στον χαιρετισμό του ο υφυπουργός Ανάπτυξης.
Ως είθισται, προτού συμπληρωθεί το πρώτο μισάωρο, ο υφυπουργός αποχώρησε επικαλούμενος ανειλημμένες κυβερνητικές υποχρεώσεις, αφήνοντας πίσω στην αίθουσα διάφορες υποσχέσεις, αυτές που ακούστηκαν στον σύντομο χαιρετισμό του: «Μπορούμε να συμβάλλουμε», «η Ελλάδα είναι έτοιμη», «συνεχίζουμε τις προσπάθειες», «επενδύουμε στις δυνάμεις μας» και άλλα παρόμοια…
Μακάρι. Γιατί «οι παροικούντες την Ιερουσαλήμ» (του «επιτελικού κράτους») αφήνουν να ακούγονται ψίθυροι, που θέλουν κονδύλια για την έρευνα να «κολλάνε» σε γραφειοκρατικά γρανάζια «συναρμόδιων», παίζοντας «μυστήριες» καθυστερήσεις. Θα φανεί στην πράξη.
