Αυτή είναι η ισχυρότερη γυναίκα στον κόσμο

Με μια εκλογική νίκη που ανατρέπει δεκαετίες πολιτικής ισορροπίας στην Ιαπωνία, η Σανάε Τακαΐτσι δεν γράφει απλώς ιστορία ως η πρώτη γυναίκα που ηγείται της χώρας.

Γίνεται, de facto, η ισχυρότερη γυναίκα στον κόσμο, με μια εντολή τόσο σαρωτική που της επιτρέπει να αλλάξει το Σύνταγμα, να αναδιαμορφώσει το αμυντικό δόγμα και να επανακαθορίσει τον ρόλο της Ιαπωνίας σε μια εποχή γεωπολιτικής αστάθειας.

Στις πρόωρες εκλογές της 8ης Φεβρουαρίου, το κυβερνών Φιλελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα (LDP) κατέκτησε 316 από τις 465 έδρες της Κάτω Βουλής — σχεδόν το 70% των εδρών. Πρόκειται για πλειοψηφία δύο τρίτων, ικανή να υπερκεράσει την Άνω Βουλή, να κινήσει διαδικασίες συνταγματικής αναθεώρησης και να ελέγξει πλήρως την κοινοβουλευτική ατζέντα. Καμία ιαπωνική κυβέρνηση εδώ και επτά δεκαετίες δεν είχε τόσο καθαρό πολιτικό πεδίο.

Η μοτοσικλέτα, τα ντραμς και η ρήξη με το παλιό σύστημα

Η Τακαΐτσι, όπως σχολιάζει ο Economist, προσωποποιεί μια διπλή τομή: γενεαλογική και συμβολική. Δεν προέρχεται από πολιτική δυναστεία. Ο πατέρας της εργαζόταν σε αυτοκινητοβιομηχανία και η μητέρα της ήταν αστυνομικός. Σε μια χώρα όπου η εξουσία περνούσε επί δεκαετίες από πατέρα σε γιο, η ίδια εμφανίζεται ως «αυτοδημιούργητη» πολιτικός.

Παράλληλα, είναι η πρώτη γυναίκα που ηγείται της δημοκρατικής Ιαπωνίας. Σε ένα πολιτικό σύστημα παραδοσιακά ανδροκρατούμενο, η εικόνα της να οδηγεί μοτοσικλέτα, να παίζει ντραμς και να δηλώνει λάτρης της heavy metal, έρχεται σε αντίθεση με το τυπικό, αυστηρό προφίλ των προκατόχων της.

Αυτή η «αντισυμβατικότητα» λειτούργησε ως καταλύτης για τη νεολαία, που κινητοποιήθηκε μαζικά σε μια εκλογική αναμέτρηση με χαρακτηριστικά δημοψηφίσματος για το μέλλον της χώρας.

Σκληρές θέσεις σε σκληρή εποχή

Ιδεολογικά η Τακαΐτσι τοποθετείται στα δεξιά του ιαπωνικού πολιτικού φάσματος. Είναι αναμφίβολα συντηρητική. Αντιτίθεται στον γάμο ομοφύλων, στηρίζει την «πατριωτική εκπαίδευση» και υπερασπίζεται το σύστημα του ενός επωνύμου στον γάμο, που δυσκολεύει τις γυναίκες να διατηρούν το πατρικό τους όνομα. Η ίδια πάντως δεν επέλεξε να κάνει οικογένεια, ενώ είναι σε τέτοιο βαθμό αφιερωμένη στην πολιτική καριέρα της, που κοιμάται περίπου 4 ώρες την ημέρα.

Έχει ταχθεί υπέρ της αναθεώρησης του ειρηνιστικού Συντάγματος –  ιδίως του άρθρου που απαγορεύει την εμπλοκή σε πόλεμο – και δηλώνει ότι θα εργαστεί «επίμονα» προς αυτή την κατεύθυνση.

Στην άμυνα, επιταχύνει ήδη την αύξηση των δαπανών στο 2% του ΑΕΠ, μεταφέροντας νωρίτερα έναν στόχο που είχε τεθεί για το 2027. Μιλά ανοιχτά ακόμη και για ζητήματα που θεωρούνταν ταμπού, όπως ο ρόλος των πυρηνικών όπλων στο αποτρεπτικό δόγμα. Σε μια περιοχή όπου η Κίνα, η Ρωσία και η Βόρεια Κορέα διαθέτουν πυρηνικό οπλοστάσιο, η Ιαπωνία δεν έχει την πολυτέλεια στρατηγικής αφέλειας.

Μεταξύ Τραμπ και Πεκίνου

Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο προκαλεί αβεβαιότητα σε πολλούς συμμάχους των ΗΠΑ. Η Τακαΐτσι, ωστόσο, φρόντισε να διατηρήσει ανοικτούς διαύλους με την Ουάσιγκτον και να «γοητεύσει» τον Τραμπ, ο οποίος την επαίνεσε δημόσια πριν από τις εκλογές.

Ταυτόχρονα, δεν διστάζει να διαφοροποιείται από την παραδοσιακή «στρατηγική αμφισημίας» της Ιαπωνίας απέναντι στην Ταϊβάν.

Δήλωσε ότι ενδεχόμενη κινεζική επίθεση στο νησί – σε απόσταση μόλις 97 χιλιομέτρων από ιαπωνικό έδαφος – θα μπορούσε να προκαλέσει στρατιωτική αντίδραση του Τόκιο. Το Πεκίνο αντέδρασε έντονα, περιορίζοντας εισαγωγές ιαπωνικών θαλασσινών και εντείνοντας τις στρατιωτικές περιπολίες.

Η νέα πρωθυπουργός καλείται να ισορροπήσει σε ένα λεπτό γεωπολιτικό σχοινί: να μην αποξενώσει την Αμερική, από την οποία εξαρτάται για την «πυρηνική ομπρέλα», αλλά και να ενισχύσει πολυμερείς δομές όπως η CPTPP, ενδεχομένως συνδέοντάς την στενότερα με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η εσωτερική μάχη: δημογραφικό και οικονομία

Το μεγαλύτερο διαρθρωτικό πρόβλημα της Ιαπωνίας παραμένει η δημογραφική συρρίκνωση. Η γήρανση του πληθυσμού πιέζει το ασφαλιστικό σύστημα, περιορίζει την ανάπτυξη και αυξάνει το δημοσιονομικό βάρος.

Η Τακαΐτσι διαθέτει την πολιτική άνεση να προχωρήσει σε δύσκολες μεταρρυθμίσεις: αναδιάρθρωση της κοινωνικής ασφάλισης, μετάβαση από το σύστημα ισόβιας απασχόλησης βάσει αρχαιότητας σε πιο ευέλικτα μοντέλα, άρση φορολογικών και νομικών αντικινήτρων που κρατούν τις γυναίκες εκτός της αγοράς εργασίας.

Παρά τη σκληρή ρητορική της, η ίδια γνωρίζει ότι η Ιαπωνία χρειάζεται μετανάστες για να αντισταθμίσει τη συρρίκνωση του πληθυσμού και του εργατικού δυναμικού. Το αν θα επιλέξει μια πραγματιστική ή μια ιδεολογικά αυστηρή γραμμή θα καθορίσει την οικονομική τροχιά της χώρας.

Το ρίσκο της λευκής επιταγής

Η εκλογική της εντολή είναι εντυπωσιακή, αλλά θα μπορούσε να αποδειχθεί και επικίνδυνη. Υπάρχει ο πειρασμός να εκληφθεί ως λευκή επιταγή για ιδεολογικές πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να οξύνουν τις σχέσεις με την Κίνα ή να προκαλέσουν ανησυχία στις αγορές. Η υπόσχεση για διετή αναστολή του 8% ΦΠΑ στα τρόφιμα, χωρίς νέα έκδοση χρέους, δοκιμάζει ήδη την αξιοπιστία της.

Η Ιαπωνία δεν συνηθίζει να χαρίζει τέτοιες πλειοψηφίες. Αν η Τακαΐτσι επενδύσει την ισχύ της σε συμβολισμούς και λαϊκισμό, το πολιτικό κεφάλαιο θα εξατμιστεί. Αν, αντίθετα, αξιοποιήσει το ιστορικό παράθυρο για βαθιές μεταρρυθμίσεις και στρατηγική αναβάθμιση της χώρας, θα εδραιωθεί όχι μόνο ως η ισχυρότερη γυναίκα στον κόσμο, αλλά ως ηγέτιδα που επαναπροσδιόρισε την Ιαπωνία στον 21ο αιώνα. Το στοίχημα, και πάλι, είναι δικό της.