Το λίπος που καίει θερμίδες όταν κάνει κρύο

Όταν πέφτει η θερμοκρασία, οι περισσότεροι κλείνουμε τα παράθυρα, ανάβουμε το καλοριφέρ και ντυνόμαστε με παραπάνω στρώσεις ρούχων. Όμως η δυσάρεστη αίσθηση του κρύου μπορεί να κρύβει ένα παράδοξο μυστικό: την ενεργοποίηση ενός είδους λίπους που καίει ενέργεια αντί να την αποθηκεύει.

Το λεγόμενο «καφέ λίπος» αποτελεί πλέον πεδίο έντονης επιστημονικής έρευνας, με στόχο την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας και του διαβήτη τύπου 2, όπως εξηγεί σε ρεπορτάζ του το BBC.

Τι είναι το καφέ λίπος και πώς λειτουργεί

Σε αντίθεση με το λευκό λίπος που συσσωρεύεται σε κοιλιά, γοφούς και μηρούς, το καφέ λίπος λειτουργεί ως «εσωτερικό καλοριφέρ». Τα βρέφη διαθέτουν άφθονο καφέ λίπος, επειδή δεν μπορούν να παράγουν αρκετή θερμότητα μέσω του ρίγους. Οι καφέ λιποκυψέλες είναι φορτωμένες με μιτοχόνδρια, τα οποία αντί να παράγουν ενέργεια (ATP), μετατρέπουν τις θερμίδες απευθείας σε θερμότητα μέσω της πρωτεΐνης UCP1.

Για δεκαετίες πιστεύαμε ότι το καφέ λίπος εξαφανίζεται με την ενηλικίωση. Όμως το 2009 βρέθηκε ότι οι ενήλικες δεν το χάνουν – απλώς παραμένει αδρανές έως ότου εκτεθούν σε χαμηλές θερμοκρασίες. Κάτω από τους 16°C, το καφέ λίπος ενεργοποιείται και αρχίζει να «ρουφά» γλυκόζη και λιπαρά οξέα από το αίμα.

Όχι «μαγική λύση» για αδυνάτισμα — αλλά πιθανό όφελος για τον μεταβολισμό

Παρά την αρχική αισιοδοξία, τα στοιχεία δείχνουν ότι η ποσότητα καφέ λίπους σε έναν ενήλικα είναι πολύ μικρή για να επιφέρει θεαματική απώλεια βάρους. Οι περισσότεροι άνθρωποι διαθέτουν από 0,02 έως 300 γραμμάρια — ποσοστό μικρότερο του 0,5% της συνολικής μάζας σώματος.

Ωστόσο, η παρουσία του φαίνεται στενά συνδεδεμένη με καλύτερη μεταβολική υγεία. Μεγάλης κλίμακας εξετάσεις ενηλίκων δείχνουν ότι όσοι διαθέτουν καφέ λίπος εμφανίζουν:

• χαμηλότερα επίπεδα γλυκόζης και τριγλυκεριδίων
• καλύτερη ευαισθησία στην ινσουλίνη
• χαμηλότερα ποσοστά υπέρτασης, καρδιοπαθειών και διαβήτη τύπου 2
• υψηλότερα επίπεδα HDL («καλής» χοληστερόλης)

Τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι το καφέ λίπος πιθανότατα δεν «λιώνει» τα κιλά, αλλά συμβάλλει στη σωστή ρύθμιση της ενέργειας, κάτι κρίσιμο για την πρόληψη μεταβολικών νοσημάτων.

Aπό τις παγωμένες λίμνες έως τα κρύα ντους

Η έκθεση στο κρύο παραμένει ο βασικότερος τρόπος ενεργοποίησης του καφέ λίπους.

• Παγερό νερό και κολύμβηση σε λίμνες: Συχνές βουτιές σε παγωμένα νερά φαίνεται ότι ενισχύουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη και επιταχύνουν την απομάκρυνση της γλυκόζης από το αίμα.
• Κρυοθεραπεία: Λίγα λεπτά σε ειδικούς θαλάμους με εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες πυροδοτούν την απελευθέρωση νοραδρεναλίνης, που «ξυπνά» το καφέ λίπος.
• Κρύα ντους και ελαφρά ψύξη: Ακόμη και 30 δευτερόλεπτα κρύου νερού ημερησίως φαίνεται ότι προσφέρουν μικρό, αλλά υπαρκτό, όφελος.
• Ήπια έκθεση σε δροσιά: Σε μελέτες, ύπνος σε δωμάτιο 19°C επί έναν μήνα αύξησε τον όγκο του καφέ λίπους κατά 42% και βελτίωσε την ινσουλινική αντίσταση.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει ότι όταν η θερμοκρασία επανήλθε στους 24°C, τα οφέλη εξαφανίστηκαν — δείχνοντας ότι η ενεργοποίηση απαιτεί συστηματικό ερέθισμα.

Τι άλλο μπορεί να διεγείρει το καφέ λίπος;

Οι επιστήμονες εξετάζουν και άλλους πιθανούς «ενεργοποιητές»:

• Καφεΐνη: Πειραματικά, η κατανάλωση καφέ φαίνεται να διεγείρει το καφέ λίπος, αν και τα αποτελέσματα θεωρούνται περιορισμένα.
• Καψαϊκίνη (τσίλι): Σε μικρές μελέτες, η καθημερινή λήψη συμπληρώματος καψαϊκίνης ενίσχυσε την απόκριση του καφέ λίπους στο κρύο.

Ταυτόχρονα όμως, οι ειδικοί προειδοποιούν: κανένα από αυτά δεν αντικαθιστά βασικές συνήθειες υγείας.

Χρήσιμο εργαλείο — αλλά μόνο ως μέρος ενός υγιεινού τρόπου ζωής

Παρά την επιστημονική γοητεία του, το καφέ λίπος δεν αποτελεί «μαγικό διακόπτη» για την παχυσαρκία. Αντίθετα, λειτουργεί ως συμπληρωματικός μηχανισμός που μπορεί να βοηθήσει:

• στη σταθεροποίηση της γλυκόζης
• στη βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη
• στη μείωση του καρδιομεταβολικού κινδύνου

Όμως οι ειδικοί συμφωνούν ότι η πραγματική βάση παραμένει η ίδια: υγιεινή διατροφή, σωματική δραστηριότητα, διατήρηση φυσιολογικού βάρους και καλός έλεγχος βασικών δεικτών υγείας.

Η έκθεση στο κρύο μπορεί να έχει θέση — αλλά πάντα με προσοχή, ιδιαίτερα για άτομα με καρδιολογικά ή άλλα προβλήματα. Η ενεργοποίηση του καφέ λίπους είναι ένα ενδιαφέρον κομμάτι του παζλ, όχι όμως η λύση από μόνη της.