Σε μια περίοδο με πολλαπλά ανοιχτά μέτωπα και έντονες διαφωνίες μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, η Ελλάδα αναλαμβάνει από σήμερα Πέμπτη 1η Οκτωβρίου την προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, για δεύτερη και τελευταία φορά κατά τη διετή θητεία της ως εκλεγμένο μέλος για την περίοδο 2025-2026. Η προηγούμενη ελληνική προεδρία είχε πραγματοποιηθεί τον Μάιο του 2025, ενώ η συμμετοχή της χώρας στο Συμβούλιο ολοκληρώνεται στις 31 Δεκεμβρίου 2026. Της προεδρίας θα ηγηθεί η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, πρέσβυς Αγλαΐα Μπαλτά.
Η ανάληψη των καθηκόντων συμπίπτει με μια ιδιαίτερα απαιτητική συγκυρία για το σημαντικότερο όργανο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών σε θέματα διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η κατάσταση στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη, η κρίση γύρω από το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ, αλλά και οι συγκρούσεις στο Σουδάν και την Αϊτή συνθέτουν ένα βαρύ διεθνές περιβάλλον, ενώ παράλληλα βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία επιλογής του επόμενου Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ.
Η ελληνική προεδρία καλείται, επομένως, να διαχειριστεί ένα πυκνό πρόγραμμα εργασιών σε μια περίοδο κατά την οποία οι διαφωνίες μεταξύ των μόνιμων μελών εξακολουθούν να δυσκολεύουν τη διαμόρφωση κοινών αποφάσεων.
Τι σημαίνει η ελληνική προεδρία στο Συμβούλιο Ασφαλείας
Η προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας δεν παρέχει στην εκάστοτε χώρα τη δυνατότητα να καθορίζει μονομερώς τις αποφάσεις ή την πολιτική του οργάνου. Ο πρόεδρος προεδρεύει στις συνεδριάσεις και στις κλειστές διαβουλεύσεις, εκπροσωπεί το Συμβούλιο και διαχειρίζεται το πρόγραμμα εργασίας και την καθημερινή λειτουργία του, πάντοτε υπό την εξουσία των 15 μελών του.
Για την Ελλάδα, η δεύτερη και τελευταία προεδρία κατά τη διάρκεια της εκλεγμένης συμμετοχής της στο Συμβούλιο αποτελεί μια περίοδο αυξημένων θεσμικών απαιτήσεων. Οι δυνατότητες παρέμβασης συνδέονται κυρίως με τη διαχείριση των διαδικασιών, τη διευκόλυνση των διαβουλεύσεων και την προσπάθεια διατήρησης της λειτουργικότητας του οργάνου, ακόμη και όταν οι θέσεις των μελών απέχουν σημαντικά μεταξύ τους.
Ουκρανία: Εντείνονται οι ανησυχίες για τον πόλεμο και τις υποδομές
Ο πόλεμος στην Ουκρανία παραμένει ένα από τα βασικά ζητήματα στην ατζέντα του Συμβουλίου Ασφαλείας. Στην τελευταία συνεδρίαση υψηλού επιπέδου, στις 23 Σεπτεμβρίου, η αναπληρώτρια Γενική Γραμματέας του ΟΗΕ, Ρόζμαρι ΝτιΚάρλο, προειδοποίησε ότι η σύγκρουση εισέρχεται σε «επικίνδυνη νέα φάση».
Όπως ανέφερε, οι επιθέσεις εντείνονται, οι απώλειες μεταξύ των αμάχων αυξάνονται και μεγαλώνει ο κίνδυνος η σύγκρουση να επεκταθεί στην ευρύτερη περιοχή. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΗΕ, κατά τους πρώτους οκτώ μήνες του 2026 σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν περισσότεροι άμαχοι στην Ουκρανία από ό,τι σε ολόκληρο το 2025.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί επίσης το ενδεχόμενο νέων επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές ενόψει του χειμώνα, καθώς και τα περιστατικά που καταγράφονται κοντά σε σύνορα και πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Μέση Ανατολή: Εύθραυστη η εκεχειρία στη Γάζα
Ανοιχτό παραμένει και το μέτωπο της Μέσης Ανατολής, με την κατάσταση στη Γάζα να εξακολουθεί να προκαλεί έντονη ανησυχία στον ΟΗΕ.
Σχεδόν έναν χρόνο μετά την κατάπαυση του πυρός του Οκτωβρίου 2025, ο Οργανισμός χαρακτηρίζει την εκεχειρία εύθραυστη. Τα ισραηλινά πλήγματα συνεχίζονται, ενώ οι ανθρωπιστικές και οικονομικές συνθήκες παραμένουν εξαιρετικά δύσκολες.
Την ίδια ώρα, δεν έχει ολοκληρωθεί η εφαρμογή της απόφασης 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας, η οποία αφορά τις μεταβατικές ρυθμίσεις και την ανάκαμψη της Γάζας.
Πέρα από τη Λωρίδα της Γάζας, επιδείνωση καταγράφεται και στη Δυτική Όχθη. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, η κατάσταση επιβαρύνεται από την αυξημένη βία, την επέκταση των εποικισμών, τους εκτοπισμούς και τη βαθιά δημοσιονομική κρίση της Παλαιστινιακής Αρχής.
Οι εξελίξεις αυτές διατηρούν τη Μέση Ανατολή μεταξύ των κρίσιμων φακέλων που θα απασχολήσουν το Συμβούλιο Ασφαλείας κατά τον Οκτώβριο.
Ιράν και Στενά του Ορμούζ: Στο επίκεντρο η ναυσιπλοΐα και οι κυρώσεις
Ιδιαίτερη βαρύτητα για την ελληνική προεδρία αποκτά η κρίση γύρω από το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ, με το πυρηνικό ζήτημα, τις κυρώσεις και την ελευθερία της ναυσιπλοΐας να συνδέονται άμεσα με τις ευρύτερες εξελίξεις στην περιοχή.
Στις 30 Σεπτεμβρίου, η Τεχεράνη επιβεβαίωσε ότι έλαβε, μέσω του Κατάρ, την αμερικανική απάντηση στην τελευταία ιρανική πρόταση για αποκλιμάκωση. Στο επίκεντρο των επαφών βρίσκεται η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και η αποκατάσταση της κανονικής ναυσιπλοΐας.
Οι διαπραγματεύσεις παραμένουν δύσκολες, ενώ το Συμβούλιο Ασφαλείας καλείται να αντιμετωπίσει και το ζήτημα της εφαρμογής των κυρώσεων που επανήλθαν σε ισχύ το 2025 και εποπτεύονται από την Επιτροπή 1737.
Η αλληλεπίδραση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, των κυρώσεων, της περιφερειακής ασφάλειας και της ελεύθερης ναυσιπλοΐας καθιστά τον συγκεκριμένο φάκελο έναν από τους πλέον σύνθετους που ενδέχεται να απασχολήσουν την ελληνική προεδρία.
Σουδάν και Αϊτή: Οι υπόλοιπες κρίσεις στην ατζέντα
Πέρα από τα μέτωπα της Ουκρανίας και της Μέσης Ανατολής, το Συμβούλιο Ασφαλείας εξακολουθεί να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στο Σουδάν και την Αϊτή.
Στο Σουδάν, οι συγκρούσεις μεταξύ των ενόπλων δυνάμεων και των παραστρατιωτικών Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης (RSF) συνεχίζονται, ενώ εντείνονται και οι επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Στην Αϊτή, η ένοπλη βία έχει οδηγήσει στον εκτοπισμό σχεδόν 1,5 εκατομμυρίου ανθρώπων. Στις 29 Σεπτεμβρίου, μάλιστα, το Συμβούλιο Ασφαλείας ανανέωσε για έξι μήνες την εντολή της διεθνούς δύναμης κατά των συμμοριών, ενόψει και των προγραμματισμένων εκλογών του Δεκεμβρίου.
Οι δύο αυτές κρίσεις προστίθενται στο ήδη επιβαρυμένο πρόγραμμα του Συμβουλίου, το οποίο καλείται να διατηρήσει ενεργή την παρουσία του σε πολλαπλά μέτωπα.
Η επιλογή του επόμενου Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ
Πέρα από τις διεθνείς κρίσεις, ο Οκτώβριος ενδέχεται να αποκτήσει ιδιαίτερη θεσμική σημασία για την Ελλάδα λόγω της διαδικασίας επιλογής του επόμενου Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ.
Η διαδικασία βρίσκεται στο Συμβούλιο Ασφαλείας και, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της τέταρτης άτυπης ψηφοφορίας που πραγματοποιήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου, η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν από την Κόστα Ρίκα συγκέντρωσε 10 ψήφους «ενθάρρυνσης», τρεις «αποθάρρυνσης» και δύο «χωρίς γνώμη».
Η Γκρίνσπαν παρέμεινε στην πρώτη θέση της συγκεκριμένης ψηφοφορίας, ωστόσο η διαδικασία συνεχίζεται χωρίς να έχει διαμορφωθεί ακόμη τελική συναίνεση.
Η ανάδειξη του νέου Γενικού Γραμματέα θα μπορούσε να αποτελέσει την πιο σημαντική θεσμική εξέλιξη κατά τη διάρκεια της ελληνικής προεδρίας, εφόσον υπάρξει πρόοδος στις διαβουλεύσεις μέσα στον Οκτώβριο.
Πώς επιλέγεται ο Γενικός Γραμματέας
Το άρθρο 97 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών προβλέπει ότι ο Γενικός Γραμματέας διορίζεται από τη Γενική Συνέλευση, κατόπιν σύστασης του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Καθοριστικό στοιχείο της διαδικασίας είναι η στάση των πέντε μόνιμων μελών του Συμβουλίου, καθώς η αντίθεση οποιουδήποτε από αυτά μέσω άσκησης βέτο μπορεί να εμποδίσει τη σύσταση υποψηφίου.
Εφόσον, επομένως, διαμορφωθεί η απαιτούμενη συμφωνία κατά τη διάρκεια του Οκτωβρίου και δεν υπάρξει αντίθεση από μόνιμο μέλος, το Συμβούλιο θα μπορούσε να προχωρήσει στη σύσταση του προσώπου που θα διαδεχθεί τον Αντόνιο Γκουτέρες, με την Ελλάδα να ασκεί την προεδρία.
Πρόκειται, ωστόσο, για ενδεχόμενο που εξαρτάται από την πορεία των διαβουλεύσεων και τη δυνατότητα επίτευξης συναίνεσης μεταξύ των μελών.
Μια απαιτητική περίοδος για την ελληνική διπλωματία
Η ελληνική προεδρία του Οκτωβρίου δεν περιορίζεται στη διαχείριση ενός ακόμη μηνιαίου προγράμματος εργασιών του Συμβουλίου Ασφαλείας. Συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία οι διεθνείς κρίσεις παραμένουν ανοιχτές, οι γεωπολιτικές αντιθέσεις δυσχεραίνουν τη διαμόρφωση κοινών θέσεων και η διαδικασία επιλογής του επόμενου Γενικού Γραμματέα ενδέχεται να περάσει σε καθοριστική φάση.
Το πρόσωπο που θα αναλάβει την ηγεσία του ΟΗΕ από την 1η Ιανουαρίου 2027 δεν έχει ακόμη επιλεγεί, ενώ το Συμβούλιο καλείται παράλληλα να διαχειριστεί συγκρούσεις με ευρύτερες διεθνείς επιπτώσεις.
Για την ελληνική διπλωματία, το ζητούμενο θα είναι η διαχείριση των εργασιών του οργάνου, η διευκόλυνση των συνεννοήσεων μεταξύ των 15 μελών και η διατήρηση της λειτουργικότητάς του σε μια περίοδο βαθιών γεωπολιτικών διαιρέσεων.
