Υπάρχουν σχολικά βιβλία που ανανεώνονται μαζί με το σχολείο, προσαρμόζονται στις αλλαγές της κοινωνίας και στις ανάγκες των μαθητών, και υπάρχουν άλλα που μοιάζουν να έχουν μείνει σχεδόν ακίνητα την ώρα που ο κόσμος γύρω τους αλλάζει με εντυπωσιακή ταχύτητα, με πολλούς εκπαιδευτικούς να εντάσσουν εδώ και χρόνια στη δεύτερη κατηγορία τα γνωστά Think Teen, τα βιβλία Αγγλικών του Γυμνασίου που σχεδιάστηκαν με ενδιαφέρουσες για την εποχή τους παιδαγωγικές επιλογές, αλλά καλούνται σήμερα να υπηρετήσουν μια εντελώς διαφορετική μαθητική πραγματικότητα.
Ο μαθητής που φτάνει σήμερα στην Α΄ Γυμνασίου έχει ήδη έρθει σε εκτεταμένη επαφή με τα Αγγλικά μέσα από YouTube, videogames, εφαρμογές, social media, μουσική, ταινίες και σειρές, ενώ αρκετά παιδιά έχουν παράλληλα πολυετή εξωσχολική εκπαίδευση, με αποτέλεσμα στο ίδιο τμήμα να μπορεί να βρίσκεται ένας μαθητής που δυσκολεύεται με τις πιο βασικές γλωσσικές δομές και λίγα θρανία πιο πέρα ένας άλλος που προετοιμάζεται ήδη για πιστοποίηση Β2 ή ακόμη υψηλότερου επιπέδου.
Αυτή η τεράστια ανομοιογένεια δημιουργεί ίσως το μεγαλύτερο παιδαγωγικό πρόβλημα του μαθήματος, επειδή ο πιο αδύναμος μαθητής μπορεί να συναντά κείμενα και δραστηριότητες χωρίς την απαιτούμενη σταδιακή υποστήριξη, ενώ ο προχωρημένος συχνά δεν βρίσκει την πρόκληση που χρειάζεται, με τον πρώτο να κινδυνεύει να χαθεί και τον δεύτερο να βαρεθεί, αφήνοντας τελικά τον εκπαιδευτικό να επιχειρεί καθημερινά αυτό που το ίδιο το βιβλίο δυσκολεύεται να προσφέρει: ουσιαστική διαφοροποιημένη διδασκαλία.
Τα Αγγλικά που απέτυχε να εκσυγχρονίσει το σχολείο: Παλιό υλικό, άνισοι μαθητές και καθηγητές που φτιάχνουν μόνοι τους το μάθημα
Έτσι ο καθηγητής Αγγλικών αναγκάζεται να απλοποιεί κείμενα, να δημιουργεί πρόσθετες ασκήσεις για τους πιο προχωρημένους, να αναζητά σύγχρονα listening και αυθεντικό υλικό, να φέρνει βίντεο, να κατασκευάζει φύλλα εργασίας, quizzes και projects και ουσιαστικά να δημιουργεί γύρω από το επίσημο βιβλίο ένα δεύτερο, δικό του εκπαιδευτικό πακέτο, όχι επειδή αυτή η δημιουργικότητα δεν είναι πολύτιμη, αλλά επειδή δεν μπορεί να θεωρείται φυσιολογικό η ποιότητα του μαθήματος να εξαρτάται από το πόσες επιπλέον ώρες θα εργαστεί ο εκπαιδευτικός στο σπίτι.
Η ξένη γλώσσα, άλλωστε, έχει μια ιδιαιτερότητα που δεν επιτρέπει στα εκπαιδευτικά εργαλεία να μένουν στατικά για δεκαετίες, καθώς τα Αγγλικά πρέπει να ακουστούν, να μιληθούν και να χρησιμοποιηθούν σε πραγματικές περιστάσεις επικοινωνίας, πράγμα που σημαίνει ότι ένα σύγχρονο εγχειρίδιο δεν αρκεί να διαθέτει κείμενα, γραμματική και ασκήσεις, αλλά χρειάζεται πλούσιο οπτικοακουστικό υλικό, διαφορετικές βαθμίδες δυσκολίας, αυθεντικά επικοινωνιακά περιβάλλοντα και ψηφιακά εργαλεία που αποτελούν οργανικό τμήμα του μαθήματος.
Το παράδοξο είναι ότι ποτέ άλλοτε οι μαθητές δεν είχαν τόσο μεγάλη εξωσχολική επαφή με τα Αγγλικά, αφού επικοινωνούν online με ανθρώπους άλλων χωρών, παίζουν με συνομηλίκους τους από διαφορετικές ηπείρους, παρακολουθούν περιεχόμενο χωρίς μετάφραση και χρησιμοποιούν καθημερινά αγγλικές λέξεις και εκφράσεις, ενώ το δημόσιο σχολείο, αντί να αξιοποιεί συστηματικά αυτό το τεράστιο γλωσσικό κεφάλαιο, συχνά δυσκολεύεται να συνδέσει τη ζωντανή γλώσσα της καθημερινότητάς τους με εκείνη που συναντούν μέσα στην τάξη.
Υπάρχει όμως και μια σημαντική κοινωνική διάσταση, επειδή όταν το δημόσιο σχολείο δεν κατορθώνει να προσφέρει από μόνο του ισχυρή εκμάθηση της ξένης γλώσσας, οι οικογένειες στρέφονται στην ιδιωτική εκπαίδευση, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο όπου ο μαθητής που έχει τη δυνατότητα να παρακολουθεί φροντιστήριο επιστρέφει στην τάξη με υψηλότερο επίπεδο, ενώ εκείνος που βασίζεται αποκλειστικά στο σχολείο κινδυνεύει να μείνει πίσω, αυξάνοντας ακόμη περισσότερο την ήδη μεγάλη ανομοιογένεια.
Η ίδια η Πολιτεία έχει ουσιαστικά αναγνωρίσει ότι το μοντέλο χρειάζεται αλλαγή, προχωρώντας στο Πολλαπλό Βιβλίο, με 230 βιβλία να έχουν εγκριθεί τον Απρίλιο του 2026 για ένταξη στο σχετικό Μητρώο και την Ψηφιακή Βιβλιοθήκη, όμως η φυσική διανομή των νέων βιβλίων προβλέπεται για το σχολικό έτος 2027-2028, γεγονός που σημαίνει ότι και το 2026-2027 μαθητές και καθηγητές θα εξακολουθήσουν να εργάζονται στο σημερινό πλαίσιο.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν τα Think Teen ήταν καλά ή κακά όταν δημιουργήθηκαν, ούτε είναι δίκαιο να αποδίδεται στους συγγραφείς τους η ευθύνη επειδή άλλαξε ο κόσμος, αλλά αν οποιοδήποτε βιβλίο ξένης γλώσσας μπορεί να παραμένει για τόσο μεγάλο διάστημα ο βασικός κορμός της διδασκαλίας χωρίς συνεχή και ουσιαστική ανανέωση.
Οι καθηγητές Αγγλικών δεν χρειάζονται υποδείξεις για το πώς να κάνουν τη δουλειά τους, αλλά σύγχρονα εργαλεία που θα τους επιτρέπουν να την κάνουν καλύτερα, με σαφή γλωσσική διαβάθμιση, πλούσιο listening και speaking, αυθεντικά κείμενα, διαφοροποιημένες δραστηριότητες και υλικό που να μιλά πραγματικά στη σημερινή γενιά.
Γιατί η μεγάλη ειρωνεία είναι απλή: τα παιδιά ακούνε και χρησιμοποιούν Αγγλικά συνεχώς στη ζωή τους, αλλά όταν χτυπά το κουδούνι για το μάθημα, μια ζωντανή γλώσσα κινδυνεύει να ξαναγίνει απλώς σχολική άσκηση.
