Το όνομά της έχει συνδεθεί με ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα τροπάρια της Ορθοδοξίας. Η Κασσιανή, όμως, δεν ήταν απλώς η γυναίκα του περίφημου ύμνου της Μεγάλης Τρίτης. Ήταν μοναχή, ποιήτρια και μία από τις σημαντικότερες υμνογράφους του Βυζαντίου. Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη της σήμερα, 7 Σεπτεμβρίου.
Η Οσία Κασσιανή έζησε τον 9ο αιώνα στην Κωνσταντινούπολη, σε μια εποχή μεγάλων θεολογικών και πολιτικών συγκρούσεων γύρω από την Εικονομαχία. Ήταν μορφωμένη, με έντονη προσωπικότητα και, σύμφωνα με τις πηγές, υπερασπίστηκε την τιμή των εικόνων, γεγονός που την έφερε αντιμέτωπη με τους εικονομάχους.
Το όνομά της, ωστόσο, έμεινε περισσότερο γνωστό από ένα επεισόδιο που τοποθετείται γύρω στο 830: τη λεγόμενη «επιλογή νύφης» του αυτοκράτορα Θεόφιλου. Σύμφωνα με τη βυζαντινή παράδοση, ο Θεόφιλος επρόκειτο να επιλέξει σύζυγο ανάμεσα σε νεαρές γυναίκες της αυτοκρατορίας, προσφέροντας ένα χρυσό μήλο σε εκείνη που θα διάλεγε.
Βλέποντας την Κασσιανή, φέρεται να της είπε: «Εκ γυναικός ερρύη τα φαύλα», αναφερόμενος στην Εύα. Και εκείνη απάντησε: «Αλλά και διά γυναικός πηγάζει τα κρείττω», παραπέμποντας στην Παναγία. Ο Θεόφιλος επέλεξε τελικά τη Θεοδώρα.
Το επεισόδιο είναι διάσημο, αλλά χρειάζεται μια διευκρίνιση: η ρομαντική εκδοχή σύμφωνα με την οποία ο αυτοκράτορας απέρριψε την Κασσιανή επειδή ενοχλήθηκε από την ευφυΐα της έχει ενισχυθεί σημαντικά από τη μεταγενέστερη παράδοση. Δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα τις πραγματικές συνθήκες της αυτοκρατορικής επιλογής.
Η Κασσιανή ακολούθησε τη μοναχική ζωή και ίδρυσε μονή στην Κωνσταντινούπολη. Το σημαντικότερο, όμως, είναι το έργο που άφησε.
Ανήκει στις ελάχιστες γυναίκες δημιουργούς του Βυζαντίου των οποίων τα κείμενα σώθηκαν με το όνομά τους και χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα στη λατρεία. Έγραψε πλήθος ύμνων και ποιητικών κειμένων, αρκετά από τα οποία εντάχθηκαν στα λειτουργικά βιβλία της Εκκλησίας. Το γνωστότερο είναι ασφαλώς το «Κύριε, η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή», που ψάλλεται το βράδυ της Μεγάλης Τρίτης.
Και εδώ υπάρχει μια πολύ συνηθισμένη παρανόηση: η αμαρτωλή γυναίκα του τροπαρίου δεν είναι η ίδια η Κασσιανή. Η υμνογράφος γράφει ποιητικά σε πρώτο πρόσωπο δίνοντας φωνή στη γυναίκα της ευαγγελικής αφήγησης. Η ταύτιση της δημιουργού με την ηρωίδα του ύμνου δεν έχει ιστορική βάση.
Ο Άγιος Σώζων – Ο βοσκός που έγινε πολιούχος της Λήμνου
Ιδιαίτερη θέση στο σημερινό εορτολόγιο έχει ο Άγιος Σώζων, Πολιούχος και προστάτης της Λήμνου.
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, έζησε στα χρόνια του αυτοκράτορα Μαξιμιανού και αρχικά ονομαζόταν Ταράσιος. Ήταν βοσκός και, αφού ασπάστηκε τον Χριστιανισμό, έλαβε το όνομα Σώζων.
Η παράδοση αναφέρει ότι στην Πομπηιούπολη της Κιλικίας μπήκε σε ειδωλολατρικό ναό και έκοψε το χέρι από ένα χρυσό άγαλμα. Το τεμάχισε και μοίρασε την αξία του στους φτωχούς.
Όταν άλλοι άνθρωποι συνελήφθησαν για την πράξη, παρουσιάστηκε μόνος του στις αρχές και ανέλαβε την ευθύνη.Υπέστη σκληρά βασανιστήρια και πέθανε μαρτυρικά.
Η σύνδεσή του με τη Λήμνο είναι ιδιαίτερα ισχυρή, παρότι ο ίδιος δεν καταγόταν από το νησί. Στη νοτιοανατολική Λήμνο, κοντά στη Φισίνη, βρίσκεται το εκκλησάκι του Αγίου Σώζοντος, ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα του νησιού.
Ο Άγιος συνδέθηκε ιδιαίτερα με τους ναυτικούς και τους θαλασσοπόρους, ενώ το όνομά του ταυτίστηκε στη λαϊκή παράδοση με τη σωτηρία ανθρώπων που κινδύνευαν στη θάλασσα.
Η 7η Σεπτεμβρίου αποτελεί μεγάλη τοπική εορτή για τη Λήμνο και συνοδεύεται παραδοσιακά από προσκύνημα στον ναό του.
Ο Όσιος Δανιήλ ο Κατουνακιώτης
Σήμερα τιμάται και ένας Άγιος πολύ πιο κοντινός στην εποχή μας: ο Όσιος Δανιήλ ο Κατουνακιώτης.
Γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1846 και σε νεαρή ηλικία στράφηκε στον μοναχισμό.
Η ζωή του συνδέθηκε τελικά με τα Κατουνάκια του Αγίου Όρους, όπου ίδρυσε την αδελφότητα των Δανιηλαίων και έγινε γνωστός για την πνευματική του διάκριση.
Δεν ήταν απομονωμένος από τα προβλήματα της εποχής του. Διατηρούσε αλληλογραφία με μοναχούς και λαϊκούς, συμβουλεύοντας ανθρώπους που αντιμετώπιζαν πνευματικά ζητήματα, ενώ είχε ιδιαίτερη σχέση με σημαντικές αγιορείτικες μορφές.
Κοιμήθηκε το 1929 και η επίσημη αγιοκατάταξή του από το Οικουμενικό Πατριαρχείο έγινε το 2020.
Οι Απόστολοι Εύοδος και Ονησιφόρος
Στις 7 Σεπτεμβρίου τιμώνται επίσης οι Άγιοι Εύοδος και Ονησιφόρος, οι οποίοι συγκαταλέγονται στους Εβδομήκοντα Αποστόλους.
Ο Εύοδος συνδέθηκε με την Εκκλησία της Αντιόχειας και η παράδοση τον θεωρεί έναν από τους πρώτους επισκόπους της.
Ο Ονησιφόρος είναι ιδιαίτερα γνωστός από τη Β΄ προς Τιμόθεον Επιστολή, όπου ο Απόστολος Παύλος μιλά με θερμά λόγια για τη βοήθεια που του πρόσφερε. Αναφέρει ότι ο Ονησιφόρος δεν ντράπηκε για τις αλυσίδες του και, όταν βρέθηκε στη Ρώμη, τον αναζήτησε επίμονα μέχρι να τον βρει.
Η εκκλησιαστική παράδοση τούς κατατάσσει μεταξύ των ανθρώπων που συνέβαλαν στη διάδοση του Χριστιανισμού κατά τις πρώτες δεκαετίες της Εκκλησίας.
Παραμονή του Γενεσίου της Θεοτόκου
Η 7η Σεπτεμβρίου είναι και τα Προεόρτια της Γέννησης της Υπεραγίας Θεοτόκου.
Η Εκκλησία προετοιμάζεται για τη μεγάλη θεομητορική εορτή της 8ης Σεπτεμβρίου, κατά την οποία τιμά τη γέννηση της Παναγίας από τους Αγίους Ιωακείμ και Άννα.
Το Γενέσιο της Θεοτόκου είναι μάλιστα η πρώτη μεγάλη εορτή του νέου εκκλησιαστικού έτους, το οποίο έχει αρχίσει μόλις λίγες ημέρες νωρίτερα, την 1η Σεπτεμβρίου.
Σε ποιους λέμε «χρόνια πολλά»
Την ονομαστική τους γιορτή έχουν όσοι φέρουν τα ονόματα:
- Κασσιανή, Κασσιανός
- Σώζων, Σώζος, Σώζη, Σωζούσα, Σώζα.
- Ονησιφόρος, Ονησιφόρα
