Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με τη σταδιακή διάβρωση των συνθηκών που επί δεκαετίες τροφοδότησαν την οικονομική της ανάπτυξη, προειδοποίησε την Τετάρτη η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Κριστίν Λαγκάρντ, καλώντας παράλληλα τους Ευρωπαίους ηγέτες να μην επαναλάβουν στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης τα λάθη που έγιναν κατά την έκρηξη του διαδικτύου.
Μιλώντας στο International Business Council του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στη Γενεύη, η Λαγκάρντ τόνισε ότι το μεταπολεμικό μοντέλο ανάπτυξης της Ευρώπης «διαβρώνεται» και είναι απίθανο να επιστρέψει στη μορφή που γνωρίζαμε στο παρελθόν.
Όπως εξήγησε, η οικονομική ανάπτυξη της ηπείρου στηρίχθηκε ιστορικά σε τρεις βασικούς πυλώνες: στη συνεχή διεύρυνση του παγκόσμιου εμπορίου, σε μια ισχυρή μεταποιητική βάση που επωφελούνταν από την πρόσβαση σε φθηνή ενέργεια και σε μια «σταθερή, βασισμένη σε κανόνες διεθνή τάξη πραγμάτων, με την ομπρέλα ασφαλείας των Ηνωμένων Πολιτειών».
Σήμερα, σύμφωνα με την ίδια, και οι τρεις αυτοί πυλώνες αποδυναμώνονται.
Μόνο κατά την περασμένη χρονιά, σημείωσε, επιβλήθηκαν περισσότερα από 2.500 νέα περιοριστικά μέτρα στο παγκόσμιο εμπόριο.
Λίγο μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, ο Ντόναλντ Τραμπ παρουσίασε σειρά στοχευμένων δασμών, μεταξύ των οποίων και βασικό δασμό 20% στα προϊόντα που εισάγονται στις ΗΠΑ από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αργότερα, ο συντελεστής μειώθηκε στο 15%, μετά την επίτευξη εμπορικής συμφωνίας ανάμεσα στις δύο πλευρές.
Ωστόσο, εξακολουθεί να υπάρχει αβεβαιότητα τόσο για τη σταθερότητα της συμφωνίας όσο και για το καθεστώς που θα διέπει συγκεκριμένες ευρωπαϊκές εξαγωγές, όπως ο χάλυβας.
Η απομάκρυνση των ΗΠΑ από τη μεταπολεμική τάξη
Σε ευρύτερο επίπεδο, η Λαγκάρντ υποστήριξε ότι η υποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από τον παραδοσιακό ηγετικό τους ρόλο στην ασφάλεια της Δύσης δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις στην ευρωπαϊκή οικονομία.
«Εκείνο το περιβάλλον επέτρεψε στις ευρωπαϊκές αλυσίδες εφοδιασμού να εμβαθύνουν και στις επιχειρήσεις να οργανώνουν τις επενδύσεις τους με βάση την αποδοτικότητα και όχι την ανθεκτικότητα», ανέφερε.
«Σήμερα, αυτή η παγκόσμια τάξη βρίσκεται υπό πίεση. Οι γεωπολιτικές εντάσεις αναδεικνύουν όλο και περισσότερο κρίσιμες εξαρτήσεις και σημεία συμφόρησης, ενώ η Ευρώπη αντιμετωπίζει αυξανόμενες απειλές ασφαλείας στην ίδια της τη γειτονιά».
Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα επικρίνει τους Ευρωπαίους συμμάχους των ΗΠΑ επειδή, κατά την άποψή του, δεν δαπανούν αρκετά για την άμυνά τους, ενώ η κυβέρνησή του έχει κατά καιρούς αφήσει ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο αποχώρησης από το ΝΑΤΟ.
Παράλληλα, οι παραβιάσεις ευρωπαϊκού εναέριου χώρου από ρωσικά αεροσκάφη έχουν αυξηθεί, ενώ ο πόλεμος ΗΠΑ – Ιράν έχει επιβαρύνει την οικονομία της ηπείρου και δημιουργήσει νέους κινδύνους ασφαλείας.
Καθώς το διεθνές περιβάλλον γίνεται λιγότερο ασφαλές, προειδοποίησε η Λαγκάρντ, τίθενται σε κίνδυνο και οι ροές κεφαλαίων προς την Ευρώπη.
«Όταν οι οικονομικές εξαρτήσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως όπλο ή όταν εξασθενεί η αντίληψη της αποτροπής, οι ανησυχίες για την ανθεκτικότητα επηρεάζουν άμεσα τις οικονομικές αποφάσεις. Οι επιχειρήσεις επενδύουν λιγότερο όταν θεωρούν ότι τα κεφάλαιά τους είναι λιγότερο ασφαλή, με συνέπειες για την παραγωγή και την κατανάλωση», είπε.
«Όλες αυτές οι αλλαγές μαζί δείχνουν ότι το μεταπολεμικό μοντέλο ανάπτυξης της Ευρώπης διαβρώνεται. Και είναι απίθανο να επιστρέψει στη μορφή που γνωρίζαμε κάποτε».
«Δεν μπορούμε να χάσουμε και την επανάσταση της AI»
Παρά τις προκλήσεις, η πρόεδρος της ΕΚΤ υπογράμμισε ότι η Ευρώπη εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα πάνω στα οποία μπορεί να οικοδομήσει το μέλλον της.
Μεταξύ αυτών ανέφερε το μεγαλύτερο δίκτυο εμπορικών συμφωνιών στον κόσμο, τις υψηλού επιπέδου μεταποιητικές δυνατότητες και την τεράστια ενιαία αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παράλληλα, όμως, απηύθυνε σαφή προειδοποίηση: η Ευρώπη δεν μπορεί να επαναλάβει στην τεχνητή νοημοσύνη το λάθος που έκανε κατά την πρώτη ψηφιακή επανάσταση.
«Η Ευρώπη έχασε σε μεγάλο βαθμό την πρώτη ψηφιακή επανάσταση, καθώς τα εμπορικά οφέλη από την εξάπλωση των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών κατευθύνθηκαν δυσανάλογα αλλού. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να επαναλάβουμε αυτή την εμπειρία με την τεχνητή νοημοσύνη, τη δεύτερη ψηφιακή επανάσταση», τόνισε.
Το τεχνολογικό χάσμα με τις Ηνωμένες Πολιτείες παραμένει τεράστιο. Οι 34 πολυτιμότερες εισηγμένες τεχνολογικές εταιρείες της Ευρώπης έχουν συνολική χρηματιστηριακή αξία περίπου 1,37 τρισ. ευρώ, ενώ οι λεγόμενες «Magnificent Seven» των ΗΠΑ αποτιμώνται συνολικά σε περισσότερα από 23 τρισ. δολάρια.
Η Λαγκάρντ αναγνώρισε ότι υπάρχουν ήδη «ενθαρρυντικές ενδείξεις» για επενδύσεις ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στην τεχνητή νοημοσύνη. Το ερώτημα, όμως, όπως είπε, είναι κατά πόσο η Ευρώπη μπορεί να δημιουργήσει τις κατάλληλες συνθήκες ώστε αυτές οι επενδύσεις να επεκταθούν και να αποκτήσουν την απαιτούμενη κλίμακα.
Η πρόταση για μια «EU Inc.»
Μία από τις προτάσεις που βρίσκονται στο τραπέζι είναι η δημιουργία της λεγόμενης «EU Inc.», μιας προαιρετικής, πανευρωπαϊκής εταιρικής νομικής μορφής που θα επέτρεπε σε μια επιχείρηση να συστήνεται μία φορά και στη συνέχεια να δραστηριοποιείται σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση υπό ένα ενιαίο σύνολο κανόνων.
Παράλληλα, σχεδιάζονται μεταρρυθμίσεις στις κεφαλαιαγορές, ώστε να διευκολυνθούν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να αναπτύσσονται σε μεγαλύτερη κλίμακα εντός της ενιαίας αγοράς.
«Έχουμε ήδη πολλά από τα απαραίτητα συστατικά για ισχυρότερη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη», υπογράμμισε η Λαγκάρντ.
«Η μετατροπή του ευρωπαϊκού μεγέθους σε ευρωπαϊκή κλίμακα θα βοηθούσε τις καινοτόμες επιχειρήσεις να αναπτυχθούν εντός της Ευρώπης, θα επέτρεπε στις νέες τεχνολογίες να διαδοθούν ταχύτερα και θα ενίσχυε την παραγωγικότητα. Με αυτόν τον τρόπο, η εγχώρια ζήτηση θα μπορούσε να γίνει ένας πιο σταθερός κινητήρας ανάπτυξης».
«Χρειάζονται θεμελιώδεις αλλαγές»
Ο Marco Forgione, γενικός διευθυντής του Chartered Institute of Export and International Trade, σημείωσε από την πλευρά του ότι και η ίδια η Ευρώπη ακολουθεί προστατευτικές πολιτικές στο εμπόριο.
«Η εσωτερική αγορά της Ευρώπης είναι ελεύθερη, αλλά το εμπόριο προς την Ευρώπη απέχει πολύ από το να είναι ελεύθερο. Πρόκειται για ένα πολύ προστατευτικό περιβάλλον», ανέφερε.
Όπως υποστήριξε, το κρίσιμο ζήτημα για την Ευρώπη είναι ποιον ρόλο θα επιλέξει να διαδραματίσει στη νέα παγκόσμια τάξη, την ώρα που η Κίνα και άλλες οικονομίες έχουν ανέβει σημαντικά στην αλυσίδα αξίας της μεταποίησης.
«Απαιτούνται θεμελιώδεις αλλαγές, τόσο πολιτικές όσο και οικονομικές, εάν η Ευρώπη θέλει να ξεφύγει από τη στασιμότητα στην οποία βρίσκεται εδώ και δεκαετίες και να επιστρέψει πραγματικά σε ισχυρούς ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης», κατέληξε.
