Κοίταξε για μια στιγμή το πληκτρολόγιο του υπολογιστή ή του κινητού σου. Τα πρώτα έξι γράμματα στην επάνω σειρά σχηματίζουν μια λέξη χωρίς νόημα: Q-W-E-R-T-Y.
Τη βλέπεις κάθε μέρα. Την αγγίζεις χιλιάδες φορές τον χρόνο. Πιθανότατα δεν έχεις αναρωτηθεί ποτέ γιατί τα γράμματα βρίσκονται ακριβώς σε αυτή τη σειρά.
Δεν είναι αλφαβητική, δεν είναι η πιο γρήγορη, δεν είναι η πιο εργονομική. Και όμως, κυριαρχεί στον πλανήτη.
Η ιστορία της αρχίζει στις 23 Ιουνίου 1868, όταν ένας δημοσιογράφος από το Μιλγουόκι κατοχυρώνει με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας μια παράξενη μηχανή που φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο γραφής.
Χωρίς να το γνωρίζει, βάζει τα θεμέλια για μία από τις πιο ανθεκτικές συνήθειες στην ιστορία της τεχνολογίας.
Η μηχανή που κολλάει
Ο Κρίστοφερ Λάθαμ Σολς δεν είναι εφευρέτης με τη σημερινή έννοια. Είναι τυπογράφος, εκδότης εφημερίδας και άνθρωπος που αναζητά συνεχώς τρόπους να κάνει τη δουλειά του πιο γρήγορη.
Μαζί με συνεργάτες του αναπτύσσει μια πρωτόγονη γραφομηχανή. Η ιδέα μοιάζει επαναστατική για την εποχή: αντί να γράφει κανείς με πένα και μελάνι, θα μπορεί να παράγει κείμενο χτυπώντας πλήκτρα.
Η πραγματικότητα όμως αποδεικνύεται πιο δύσκολη. Κάθε γράμμα συνδέεται με έναν λεπτό μεταλλικό βραχίονα. Όταν ο χρήστης πατά ένα πλήκτρο, ο βραχίονας εκτοξεύεται προς το χαρτί και τυπώνει τον αντίστοιχο χαρακτήρα.
Το σύστημα λειτουργεί. Μέχρι να αρχίσει κάποιος να πληκτρολογεί γρήγορα. Τότε οι βραχίονες μπλέκονται μεταξύ τους, συγκρούονται και κολλάνε. Η μηχανή σταματά, ο χρήστης εκνευρίζεται και η παραγωγικότητα εξαφανίζεται.
Το πρόβλημα είναι τόσο σοβαρό ώστε απειλεί να καταστρέψει ολόκληρη την εφεύρεση.
Η παράξενη λύση
Η πρώτη σκέψη θα ήταν να βελτιωθεί η μηχανή. Ο Σολς ακολουθεί διαφορετικό δρόμο. Αποφασίζει να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο είναι τοποθετημένα τα γράμματα.
Παρατηρεί ποιοι συνδυασμοί γραμμάτων χρησιμοποιούνται συχνότερα στην αγγλική γλώσσα και αρχίζει να τους απομακρύνει μεταξύ τους. Στόχος δεν είναι να κάνει τον άνθρωπο ταχύτερο. Στόχος είναι να τον κάνει λίγο πιο αργό. Ακούγεται παράλογο, αλλά λειτουργεί.
Όσο πιο δύσκολο είναι να χτυπηθούν διαδοχικά ορισμένα γράμματα, τόσο μειώνονται οι πιθανότητες να μπλεχτούν οι μεταλλικοί βραχίονες.
Ύστερα από αλλεπάλληλες δοκιμές γεννιέται σταδιακά η διάταξη που αργότερα θα γίνει γνωστή ως QWERTY.
Ένα πληκτρολόγιο σχεδιασμένο όχι για να επιταχύνει τη γραφή, αλλά για να αποτρέπει μια μηχανική βλάβη.
Όταν η Remington αποφασίζει το μέλλον
Η μεγάλη καμπή έρχεται λίγα χρόνια αργότερα.
Η εταιρεία Remington, γνωστή μέχρι τότε κυρίως για την παραγωγή όπλων, αποφασίζει να επενδύσει στη νέα τεχνολογία. Το 1873 αποκτά τα δικαιώματα της γραφομηχανής και ξεκινά τη μαζική παραγωγή. Η κίνηση αποδεικνύεται καθοριστική. Για πρώτη φορά χιλιάδες άνθρωποι χρησιμοποιούν την ίδια διάταξη πλήκτρων.
Σχολές δακτυλογράφησης εκπαιδεύουν γραμματείς και υπαλλήλους στο QWERTY. Επιχειρήσεις αγοράζουν εξοπλισμό βασισμένο στο ίδιο πρότυπο. Βιβλία και εγχειρίδια γράφονται για το ίδιο σύστημα. Μέσα σε λίγες δεκαετίες, το QWERTY μετατρέπεται από τεχνική επιλογή σε συνήθεια.
Και οι συνήθειες είναι δύσκολο να ανατραπούν.
Το καλύτερο σύστημα που δεν νίκησε ποτέ
Καθώς ο 20ός αιώνας προχωρά, αρκετοί ερευνητές αρχίζουν να αμφισβητούν την κυριαρχία του QWERTY. Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι το πληκτρολόγιο Dvorak, που παρουσιάζεται τη δεκαετία του 1930.
Οι δημιουργοί του υποστηρίζουν ότι είναι ταχύτερο, πιο εργονομικό και λιγότερο κουραστικό.
Ακολουθούν και άλλες εναλλακτικές. Καμία δεν καταφέρνει να επικρατήσει. Ο λόγος δεν είναι ότι το QWERTY είναι ανώτερο. Ο λόγος είναι ότι ο κόσμος έχει ήδη επενδύσει σε αυτό.
Εκατομμύρια άνθρωποι γνωρίζουν να πληκτρολογούν με τον συγκεκριμένο τρόπο. Εταιρείες διαθέτουν εξοπλισμό συμβατό με αυτόν. Σχολές το διδάσκουν. Κατασκευαστές το υιοθετούν.
Το κόστος της αλλαγής αποδεικνύεται μεγαλύτερο από το όφελος. Έτσι, ένα σύστημα που δημιουργήθηκε για να αντιμετωπίσει ένα πρόβλημα του 19ου αιώνα συνεχίζει να επιβιώνει στον 20ό. Και στη συνέχεια περνά στον 21ο.
Από τις γραφομηχανές στην τεχνητή νοημοσύνη
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της ιστορίας είναι ότι το αρχικό πρόβλημα έχει εξαφανιστεί εδώ και δεκαετίες.
Οι μεταλλικοί βραχίονες δεν υπάρχουν πλέον. Οι γραφομηχανές έχουν σχεδόν εκλείψει.
Οι υπολογιστές, τα tablets και τα smartphones δεν έχουν κανένα λόγο να διατηρούν μια διάταξη που σχεδιάστηκε για να αποτρέπει μηχανικά μπλοκαρίσματα. Και όμως, το QWERTY παραμένει σχεδόν παντού.
Βρίσκεται στους φορητούς υπολογιστές των φοιτητών, στα κινητά των εφήβων, στους υπολογιστές των χρηματιστών της Wall Street. Ακόμη και στα συστήματα μέσω των οποίων οι χρήστες επικοινωνούν με την τεχνητή νοημοσύνη.
Είναι ένα από τα σπανιότερα παραδείγματα τεχνολογίας που επιβιώνει όχι επειδή είναι η καλύτερη, αλλά επειδή όλοι έχουν συμφωνήσει να συνεχίσουν να τη χρησιμοποιούν.
Το μυστικό που κρύβεται μπροστά στα μάτια μας
Η ιστορία του QWERTY δεν είναι τελικά η ιστορία ενός πληκτρολογίου. Είναι η ιστορία του τρόπου με τον οποίο οι αποφάσεις του παρελθόντος συνεχίζουν να διαμορφώνουν το παρόν πολύ αφότου έχουν χαθεί οι λόγοι που τις γέννησαν.
Κάθε φορά που τα δάχτυλά μας ακουμπούν τα πλήκτρα ενός υπολογιστή ή μιας οθόνης αφής, ακολουθούν έναν χάρτη που σχεδιάστηκε πριν από περισσότερο από ενάμιση αιώνα για να λύσει ένα πρόβλημα που δεν υπάρχει πια.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο παράξενο στοιχείο της ιστορίας. Ότι σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη γράφει κείμενα, τα αυτοκίνητα οδηγούν μόνα τους και οι υπολογιστές χωρούν στην τσέπη μας, δισεκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να οργανώνουν τις λέξεις τους γύρω από μια λύση που επινοήθηκε το 1868 για να μην κολλάνε οι βραχίονες μιας παλιάς γραφομηχανής.
