Μια τεχνολογία που σχεδιάστηκε για να μεταφέρει δεδομένα με τεράστια ταχύτητα ενδέχεται να αποτελέσει πολύτιμο σύμμαχο στην προστασία της θαλάσσιας ζωής, καθώς επιστήμονες στις βορειοδυτικές ακτές των ΗΠΑ κατάφεραν να καταγράψουν τις φωνές και τις κινήσεις των ορκών αξιοποιώντας υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών, ανοίγοντας νέους δρόμους για την αποκωδικοποίηση της επικοινωνίας τους και την αποτροπή συγκρούσεων με πλοία.
Στις βραχώδεις ακτές του νησιού Σαν Χουάν, κοντά στο Σιάτλ, ένα λεπτό καλώδιο αναδύεται από τη Θάλασσα Σάλις και καταλήγει στο γκαράζ του Βαλ Βάιρς. Εκεί, ο συνταξιούχος φυσικός, που ασχολείται πλέον με τη βιοακουστική, έχει δημιουργήσει μαζί με τη σύζυγό του, Λέσλι, ένα μικρό εργαστήριο παρακολούθησης της θαλάσσιας ζωής.
Εδώ και 25 χρόνια, το ζευγάρι χρησιμοποιεί υδρόφωνα, δηλαδή υποβρύχια μικρόφωνα, για να καταγράφει τους χαρακτηριστικούς ήχους των ορκών. Η νέα προσέγγιση, ωστόσο, προσφέρει δυνατότητες που τα συμβατικά μέσα δεν διαθέτουν.
Χιλιάδες «αυτιά» κατά μήκος ενός καλωδίου
Σε αντίθεση με τα υδρόφωνα, που καταγράφουν ήχους από συγκεκριμένα σημεία, οι οπτικές ίνες μπορούν να ανιχνεύουν ακουστικά σήματα σε ολόκληρο το μήκος τους, ακόμη κι όταν αυτό εκτείνεται για πολλά χιλιόμετρα.
Η μέθοδος ονομάζεται κατανεμημένη ακουστική ανίχνευση (Distributed Acoustic Sensing – DAS) και βασίζεται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη ιδιότητα των οπτικών ινών.
Κάθε ήχος μέσα στη θάλασσα, από το κάλεσμα μιας φάλαινας μέχρι τη μηχανή ενός πλοίου, δημιουργεί δονήσεις που προκαλούν ανεπαίσθητες μεταβολές στο καλώδιο. Αυτές επηρεάζουν το φωτεινό σήμα που διαδίδεται στο εσωτερικό του.
Μια ειδική συσκευή εκπέμπει παλμούς φωτός και αναλύει τις μεταβολές στο σήμα που επιστρέφει, επιτρέποντας στους ερευνητές να αναγνωρίζουν τους ήχους που προκάλεσαν τις δονήσεις.
Η τεχνική χρησιμοποιείται για την ανίχνευση σεισμών από το 2017, ενώ το 2022 αποδείχθηκε ότι μπορεί να καταγράφει και τις χαμηλές συχνότητες των φωνών μεγάλων φαλαινών.
Οι όρκες, όμως, αποτελούν δυσκολότερη περίπτωση, καθώς επικοινωνούν σε σημαντικά υψηλότερες συχνότητες.
«Το ιδανικό εύρος λειτουργίας της τεχνολογίας βρίσκεται κάτω από τα 100 Hertz», εξηγεί ο θαλάσσιος γεωφυσικός Γουίλιαμ Γουίλκοκ, από το Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον. Οι επιστήμονες επιχειρούν πλέον να καταγράψουν σήματα συχνοτήτων χιλιάδων Hertz, δοκιμάζοντας τα όρια του συστήματος.
Εκατοντάδες καλέσματα και πολύτιμα στοιχεία για τη συμπεριφορά τους
Τα πρώτα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Journal of the Acoustical Society of America, είναι ενθαρρυντικά.
Από τον Οκτώβριο έως τον Φεβρουάριο, ένα καλώδιο μήκους περίπου 1,6 χιλιομέτρων κατέγραψε εκατοντάδες φωνητικά σήματα από δύο διαφορετικούς πληθυσμούς ορκών της περιοχής: τις νότιες μόνιμες όρκες και τις όρκες του πληθυσμού Bigg’s. Και οι δύο πληθυσμοί αντιμετωπίζουν σοβαρούς κινδύνους.
Αρκετές καταγραφές ήταν τόσο καθαρές ώστε οι ειδικοί μπόρεσαν να διακρίνουν συγκεκριμένους τύπους καλεσμάτων, μεταξύ των οποίων και έναν χαρακτηριστικό ήχο που οι όρκες χρησιμοποιούν για να εντοπίζουν η μία την άλλη.
Το σημαντικότερο πλεονέκτημα είναι ότι η τεχνολογία δεν καταγράφει μόνο τις φωνές τους. Επειδή τα σήματα ανιχνεύονται σε διαφορετικά σημεία του καλωδίου, οι ερευνητές μπορούν να συσχετίζουν τους ήχους με τις κινήσεις των ζώων: αν καταδύονται, ανεβαίνουν στην επιφάνεια, επιταχύνουν, επιβραδύνουν ή αλλάζουν κατεύθυνση.
«Είναι πολύ δύσκολο να καταλάβουμε τι λένε, αν δεν έχουμε πληροφορίες για τη συμπεριφορά τους», εξηγεί ο Βάιρς. «Αυτό μας δίνει την ευκαιρία να δούμε πώς συνδέονται τα ακουστικά σήματα που παράγουν με τη φυσική τους συμπεριφορά».
Ένα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για τα πλοία
Πέρα από την επιστημονική γνώση, η νέα μέθοδος θα μπορούσε να συμβάλει ουσιαστικά στην προστασία των ορκών από τη ναυσιπλοΐα.
Στην περιοχή του Σιάτλ λειτουργούν ήδη δίκτυα υδροφώνων που ειδοποιούν τα διερχόμενα πλοία όταν εντοπίζονται όρκες, ώστε να περιορίζεται ο κίνδυνος θανατηφόρων συγκρούσεων.
Τα συστήματα DAS θα μπορούσαν μελλοντικά να προσφέρουν ακόμη ακριβέστερη εικόνα της θέσης και των κινήσεών τους, επιτρέποντας την έγκαιρη προσαρμογή της πορείας των πλοίων.
Παράλληλα, θα μπορούσαν να ενημερώνουν τις λιμενικές αρχές πότε πρέπει να αναστέλλονται θορυβώδεις εργασίες, όπως η τοποθέτηση πασσάλων στον βυθό, που παρεμποδίζουν τον ηχοεντοπισμό των ζώων.
Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για τις νότιες μόνιμες όρκες, οι οποίες μετακινούνται από την Καλιφόρνια έως την Αλάσκα και εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τον απειλούμενο σολομό Σινούκ. Η ηχορύπανση μπορεί να δυσκολέψει τον εντοπισμό της τροφής τους, επιβαρύνοντας έναν ήδη ευάλωτο πληθυσμό.
Σχεδόν 1,6 εκατομμύρια χιλιόμετρα καλωδίων στους ωκεανούς
Η προοπτική αξιοποίησης των υφιστάμενων τηλεπικοινωνιακών δικτύων είναι εντυπωσιακή. Σχεδόν ένα εκατομμύριο μίλια, δηλαδή περίπου 1,6 εκατομμύρια χιλιόμετρα, καλωδίων οπτικών ινών έχουν ήδη τοποθετηθεί στον πυθμένα των ωκεανών.
Θεωρητικά, μέρος αυτής της υποδομής θα μπορούσε να μετατραπεί σε ένα τεράστιο δίκτυο ακουστικής παρακολούθησης της θαλάσσιας ζωής.
Υπάρχουν, ωστόσο, σημαντικά τεχνικά εμπόδια. Τα υπάρχοντα καλώδια συνήθως προστατεύονται από μεταλλικά περιβλήματα και θάβονται κάτω από ιζήματα, ώστε να μην καταστρέφονται από άγκυρες και αλιευτικά εργαλεία. Αυτή η προστασία αποδυναμώνει τα ηχητικά σήματα, ιδιαίτερα τις σχετικά ασθενείς και υψηλής συχνότητας φωνές των ορκών.
Για τον λόγο αυτό, ενδέχεται να χρειαστούν ειδικά καλώδια, σχεδιασμένα αποκλειστικά για επιστημονική παρακολούθηση.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει στην αποκωδικοποίηση της επικοινωνίας τους
Ένα ακόμη βήμα θα ήταν η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης για την αυτόματη αναγνώριση των φωνητικών σημάτων των ορκών σε πραγματικό χρόνο.
Η Σίμα Αμπάντι, ειδικός στην ακουστική στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον και επικεφαλής του πειράματος, εκτιμά ότι η συνεχής καταγραφή θα μπορούσε να συγκεντρώσει τεράστιες ποσότητες δεδομένων για την εκπαίδευση σχετικών αλγορίθμων.
«Φανταστείτε να καταγράφουμε εκατομμύρια φωνητικά σήματα κάθε εποχή. Τότε θα έχουμε αρκετά δεδομένα για να εκπαιδεύσουμε αλγορίθμους», σημειώνει.
Προς το παρόν, οι δοκιμές είναι περιορισμένης διάρκειας και δεν επαρκούν για την ανάπτυξη ενός τέτοιου συστήματος. Η ερευνητική ομάδα έχει ολοκληρώσει την παρακολούθηση στο νησί Σαν Χουάν, σχεδιάζει όμως νέες δοκιμές την επόμενη χρονιά, νοτιότερα, στην περιοχή Πιούτζετ Σάουντ.
Η τεχνολογία βρίσκεται ακόμη σε πειραματικό στάδιο, αλλά οι δυνατότητές της είναι μεγάλες: μια υποδομή που κατασκευάστηκε για να συνδέει ανθρώπους θα μπορούσε να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα την επικοινωνία των ορκών και να προστατεύσουμε το περιβάλλον στο οποίο ζουν.
Όπως επισημαίνει ο Βάιρς, «όσο περισσότερα καταλαβαίνουμε για τη φύση, τόσο καλύτερα θα μπορούμε να την προστατεύουμε».
