Παρά τις δεκαετίες επιστημονικής έρευνας σημαντικά κενά στην κατανόηση του πράσινου πριονόψαρου από τους επιστήμονες ενδέχεται να δυσχεράνουν τις προσπάθειες διάσωσης του είδους.
Το πράσινο πριονόψαρο (green sawfish) έχει εξαφανιστεί από μεγάλο μέρος της παλαιότερης γεωγραφικής του εξάπλωσης. Ωστόσο η βόρεια Αυστραλία εξακολουθεί να φιλοξενεί ορισμένους από τους τελευταίους σχετικά ακέραιους πληθυσμούς αυτού του είδους το οποίο απειλείται με κρίσιμο κίνδυνο εξαφάνισης.
Μια νέα επιστημονική ανασκόπηση υποδεικνύει ότι τα συγκεκριμένα θαλάσσια ύδατα ενδέχεται να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στην επιβίωση του ζώου αν και τα σημαντικά κενά στις γνώσεις των ερευνητών εξακολουθούν να δυσχεραίνουν τις προσπάθειες προστασίας του.
Οι αιτίες
Τα πράσινα πριονόψαρα είναι ένα είδος σελαχιού με σώμα που θυμίζει καρχαρία και ένα χαρακτηριστικό ρύγχος το οποίο φέρει σειρές δοντιών και μοιάζει με πριόνι. Η υπεραλίευση και η απώλεια των φυσικών ενδιαιτημάτων τους έχουν οδηγήσει στη δραματική μείωση των πληθυσμών τους παγκοσμίως.
Ερευνητές από το Κέντρο Βιώσιμων Υδάτινων Οικοσυστημάτων του Πανεπιστημίου Murdoch, το οποίο αποτελεί μέρος του Ινστιτούτου Harry Butler συγκέντρωσαν πλέον δεκαετίες επιστημονικών ευρημάτων με στόχο να εντοπίσουν τις τελευταίες περιοχές όπου επιβιώνει το είδος και να προσδιορίσουν τα πεδία στα οποία απαιτείται περαιτέρω έρευνα.
«Παρόλο που το είδος έχει εξαφανιστεί από μεγάλο μέρος της ιστορικής περιοχής εξάπλωσης του συμπεριλαμβανομένων περιοχών της Αφρικής και της νότιας Ασίας, η βόρεια Αυστραλία εξακολουθεί να φιλοξενεί ορισμένους από τους τελευταίους ακέραιους πληθυσμούς που έχουν απομείνει οπουδήποτε στον πλανήτη. Είμαστε τυχεροί, καθώς οι βασικοί παράγοντες που ευθύνονται για την παγκόσμια μείωση των πληθυσμών των πριονόψαρων είναι λιγότερο έντονοι στη βόρεια Αυστραλία» δήλωσε ο Δρ. Τζακ Ινγκελμπρεχτ μεταδιδακτορικός ερευνητής ο οποίος ηγήθηκε της μελέτης.
Το καταφύγιο
Η περιοχή Pilbara στη Δυτική Αυστραλία, έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς περιλαμβάνει σημαντικά ενδιαιτήματα του πράσινου πριονόψαρου και πληθυσμούς που εξακολουθούν να βρίσκονται σε σχετικά καλή κατάσταση.
«Ειδικότερα, η περιοχή Pilbara έχει εξελιχθεί σε μία από τις σημαντικότερες περιοχές παγκοσμίως για την έρευνα σχετικά με το πράσινο πριονόψαρο καθώς εξακολουθεί να φιλοξενεί σχετικά υγιείς πληθυσμούς του είδους και να προσφέρει κρίσιμης σημασίας ενδιαιτήματα. Μας προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία να κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο τα πράσινα πριονόψαρα χρησιμοποιούν το περιβάλλον τους και να προσδιορίσουμε ποια μέτρα προστασίας θα μπορούσαν να συμβάλουν αποτελεσματικότερα στην ανάκαμψη των πληθυσμών τους» δήλωσε ο Μόργκαν ο οποίος μελετά τα πριονόψαρα της Αυστραλίας για περισσότερα από 25 χρόνια.
Η επιβίωση των πράσινων πριονόψαρων στα αυστραλιανά ύδατα έχει συμβάλει καθοριστικά και στη διαμόρφωση της παγκόσμιας επιστημονικής γνώσης για το είδος.
«Για να μπορέσεις να μελετήσεις κάτι, χρειάζεσαι πρώτα δείγματα προς εξέταση. Είναι φυσικό, επομένως, οι δυνατότητες έρευνας για το πράσινο πριονόψαρο να είναι μεγαλύτερες στις περιοχές όπου το είδος εξακολουθεί να απαντάται σε σχετικά μεγάλους αριθμούς. Η ανασκόπησή μας διαπίστωσε ότι, εδώ και δεκαετίες, η Αυστραλία αποτελεί παγκόσμιο πρωτοπόρο στην έρευνα για το πράσινο πριονόψαρο. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι οι πληθυσμοί του είδους έχουν εξαφανιστεί από πολλές χώρες, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν στην Αυστραλία. Είναι ενδιαφέρον ότι, όταν εξετάσαμε τα συγκεκριμένα είδη πληροφοριών που έχουν παραχθεί, διαπιστώσαμε πως η Αυστραλία βρίσκεται επίσης στην πρώτη γραμμή σχεδόν κάθε σημαντικού επιμέρους επιστημονικού πεδίου που σχετίζεται με την έρευνα για το πράσινο πριονόψαρο. Η ερευνητική ομάδα συγκέντρωσε τις υπάρχουσες επιστημονικές μελέτες σε μια ενιαία πηγή πληροφόρησης, η οποία αποσκοπεί στην υποστήριξη του σχεδιασμού μέτρων προστασίας και των μελλοντικών ερευνών. Ο διακεκριμένος ζωολόγος Ferdinando Boero το διατύπωσε με τον καλύτερο τρόπο: “Δεν μπορείς να προστατεύσεις κάτι που δεν γνωρίζεις”. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να παρακολουθεί κανείς όλες τις νεότερες εξελίξεις της έρευνας σε οποιοδήποτε επιστημονικό αντικείμενο ιδιαίτερα όταν υπάρχει μεγάλος όγκος πληροφοριών. Τελικά εάν οι ειδικοί στην προστασία της φύσης δεν κατανοούν πλήρως το είδος που προσπαθούν να προστατεύσουν, δεν μπορούν να εφαρμόσουν τις καταλληλότερες πρωτοβουλίες για την ανάκαμψή του» εξηγεί ο Ινγκελμπρεχτ.
Σημαντικά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα
Παρά τη μακρά ερευνητική δραστηριότητα στην Αυστραλία, η ανασκόπηση εντόπισε σημαντικά κενά στις πληροφορίες που απαιτούνται για την προστασία του πράσινου πριονόψαρου.
«Συνθέτοντας την υπάρχουσα γνώση για το πράσινο πριονόψαρο, θελήσαμε να δημιουργήσουμε μια ολοκληρωμένη πηγή πληροφόρησης, η οποία θα καθοδηγεί τόσο τις προσπάθειες προστασίας όσο και τους ερευνητές» λέει ο Ινγκελμπρεχτ. Οι σημαντικότερες αβεβαιότητες αφορούν τον αριθμό των πράσινων πριονόψαρων που εξακολουθούν να επιβιώνουν, τις τοποθεσίες των σημαντικότερων ενδιαιτημάτων τους και τον αριθμό των ατόμων που έχουν φτάσει σε ηλικία αναπαραγωγικής ωριμότητας.
«Δυστυχώς όταν εξετάσαμε τους τομείς της έρευνας που σχετίζονται περισσότερο με την προστασία του είδους — το μέγεθος των εναπομεινάντων πληθυσμών, τις τοποθεσίες των κρίσιμων ενδιαιτημάτων και τον αριθμό των ώριμων αναπαραγωγικά ατόμων που ζουν στη φύση — διαπιστώσαμε ότι οι διαθέσιμες πληροφορίες είναι εξαιρετικά περιορισμένες».
Η έλλειψη αυτών των δεδομένων δυσκολεύει τον σχεδιασμό στρατηγικών προστασίας που να ανταποκρίνονται στις βιολογικές ανάγκες του είδους. «Η έρευνα είναι η κινητήρια δύναμη της προστασίας της φύσης. Για να είναι επιτυχημένες, οι προσπάθειες ανάκαμψης πρέπει συχνά να προσαρμόζονται στις ανάγκες του είδους για το οποίο σχεδιάζονται. Και για να γίνει αυτό, απαιτείται επιστημονική τεκμηρίωση» αναφέρει ο Ινγκελμπρεχτ.
Η μάχη για την αποτροπή της εξαφάνισης
Καθώς τα πράσινα πριονόψαρα εξαφανίζονται από ολοένα και μεγαλύτερο μέρος της ιστορικής περιοχής εξάπλωσής τους, ο ρόλος της Αυστραλίας στην προστασία του είδους ενδέχεται να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
«Οι βιολόγοι διατήρησης της φύσης έχουν την ευθύνη να ενισχύουν τις προσπάθειες ανάκαμψης των απειλούμενων ειδών μέσω της έρευνας. Εάν οι πληθυσμοί των πράσινων πριονόψαρων συνεχίσουν να μειώνονται, αυτή η ευθύνη — αυτό το βάρος θα μετατοπίζεται όλο και περισσότερο προς την Αυστραλία» προειδοποίησε ο Ινγκελμπρεχτ.
Ωστόσο οι ερευνητές πιστεύουν ότι η εξαφάνιση του είδους μπορεί ακόμη να αποτραπεί εφόσον εξασφαλιστεί επαρκής υποστήριξη στην επιστημονική έρευνα και στην εφαρμογή μέτρων προστασίας. «Δεν έχουν χαθεί όλα ακόμη. Υπάρχει πραγματική ευκαιρία να αντιστρέψουμε την κατάσταση. Με τη σωστή υποστήριξη, την κατάλληλη έρευνα και τα απαραίτητα μέτρα προστασίας, μπορούμε να διασφαλίσουμε την επιβίωση του πράσινου πριονόψαρου. Ελπίζω η Αυστραλία να αποτελέσει παράδειγμα που θα μπορέσει να ακολουθήσει και ο υπόλοιπος κόσμος» κατέληξε ο Ινγκελμπρεχτ.
