Του Paul Iddon
Σε μια ακόμη πιθανή ανατροπή στην επταετή ιστορία των τουρκικών S-400, το Ισραήλ φέρεται να έχει παροτρύνει τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να μην αγοράσουν από την Τουρκία τα ρωσικά πυραυλικά συστήματα. Δεν προκαλεί, πάντως, έκπληξη το γεγονός ότι το Ισραήλ θα προτιμούσε η Άγκυρα να παραμείνει δεσμευμένη με αυτά τα στρατηγικά οπλικά συστήματα σε αποθήκευση, ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν θα μπορέσει σύντομα να αποκτήσει από τις Ηνωμένες Πολιτείες το μαχητικό πέμπτης γενιάς Lockheed Martin F-35 Lightning II.
Η Ρωσία έχει καταστήσει σαφές ότι δεν θα αντιταχθεί στην πώληση των τουρκικών S-400 σε τρίτη χώρα, υπό ορισμένες προϋποθέσεις. “Υπάρχει αυτή η δυνατότητα όταν η χώρα στην οποία θα μεταφερθούν τα συστήματα S-400 είναι υπεύθυνη και διατηρεί φιλικές σχέσεις με τη Ρωσία”, δήλωσε ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ σε συνέντευξη Τύπου, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, στις 26 Σεπτεμβρίου.
Ο Λαβρόφ επισήμανε ότι η αρχική σύμβαση προβλέπει πως απαιτείται η συγκατάθεση της Ρωσίας προτού η Τουρκία μεταβιβάσει τα συστήματα σε άλλη χώρα. Επιπλέον, ο τρίτος χρήστης θα πρέπει να εγγυηθεί στη Μόσχα ότι δεν θα τα μεταφέρει στη συνέχεια στην Ουκρανία.
Η Τουρκία διερευνά τρόπους για να ξεπεράσει το αδιέξοδο με τις Ηνωμένες Πολιτείες σχετικά με τους S-400. Η Ουάσιγκτον αντιτάχθηκε στην απόκτηση του ρωσικού συστήματος από την Άγκυρα ήδη από την πρώτη στιγμή που η Τουρκία το παρήγγειλε, το 2017. Όταν η Τουρκία παρέλαβε την πρώτη συστοιχία τον Ιούλιο του 2019, οι ΗΠΑ την απέκλεισαν από το πρόγραμμα του μαχητικού F-35 Joint Strike Fighter και της απαγόρευσαν την αγορά οποιουδήποτε από τα αεροσκάφη stealth. Οι ΗΠΑ είχαν ήδη κατασκευάσει έξι αεροσκάφη για την Τουρκική Πολεμική Αεροπορία, τα οποία όμως έκτοτε παραμένουν στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Την επόμενη χρονιά, οι ΗΠΑ επέβαλαν επίσης κυρώσεις βάσει του νόμου Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act (CAATSA). Ο μόνος τρόπος για να αρθούν αυτές οι κυρώσεις θα ήταν η Τουρκία να απομακρύνει τα συστήματα από το έδαφός της, κάτι που επί χρόνια αρνιόταν να κάνει. Παράλληλα, δεν έθεσε ποτέ τους S-400 σε επιχειρησιακή υπηρεσία. Ως αποτέλεσμα, τα συστήματα παρέμειναν αχρησιμοποίητα, μοιάζοντας με πανάκριβους —πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων— χαρτοστάτες.
Πιο πρόσφατα, η Τουρκία επιχείρησε να βάλει τέλος σε αυτή την καταστροφική κατάσταση. Μια πρόταση που δημοσιεύθηκε αρχικά στον τουρκικό Τύπο τον Ιούλιο και στη συνέχεια από τη Wall Street Journal προέβλεπε την πώληση των συστημάτων στα ΗΑΕ. Όπως έχει ήδη επισημανθεί, μια τέτοια απόκτηση θα μπορούσε να προσθέσει ένα ακόμη στρατηγικό επίπεδο στην ήδη εκτεταμένη, διαφοροποιημένη και πολυεπίπεδη αεράμυνα του Αμπού Ντάμπι.
Ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία, Τομ Μπάρακ, δήλωσε στις 21 Σεπτεμβρίου ότι η διαμάχη για τους S-400 “θα επιλυθεί”, χαρακτηρίζοντας τις εν εξελίξει προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση “ζήτημα σχέσεων” και όχι “κρίσιμο ζήτημα”. Δύο ημέρες μετά, αναγνώρισε ότι η επίλυση θα χρειαστεί χρόνο, σημειώνοντας ότι η Ουάσιγκτον και η Άγκυρα εργάζονται για να ικανοποιήσουν τις απαιτήσεις που έχει θέσει το Κογκρέσο, μεταξύ άλλων μέσω του CAATSA και του National Defense Authorization Act.
Εάν η Τουρκία επιθυμεί να αποκτήσει κάποια στιγμή αεροσκάφη F-35, δεν διαθέτει εναλλακτική πέρα από την πλήρη απομάκρυνση των συστημάτων και των εξαρτημάτων τους από το έδαφός της. Οι άλλες πιθανές επιλογές θα ήταν η αδρανοποίησή τους ή η ολοκληρωτική καταστροφή τους.
Ένας ακόμη παράγοντας που, σύμφωνα με πληροφορίες, εμποδίζει την επίλυση του ζητήματος είναι το Ισραήλ. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δεν έχει κρύψει την έντονη αντίθεσή του στην απόκτηση F-35 από την Τουρκία, χαρακτηρίζοντάς την απειλή για την ασφάλεια του Ισραήλ και για την περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων.
Τώρα, τουρκικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι η ισραηλινή κυβέρνηση ασκεί πιέσεις στο Αμπού Ντάμπι να μην αποδεχθεί οποιαδήποτε τουρκική πρόταση για τα πυραυλικά συστήματα.
Σε άρθρο του στην τουρκόφωνη εφημερίδα Haber7 στις 23 Σεπτεμβρίου, ο Μεχμέτ Ατσέτ υποστήριξε ότι ο λόγος για τον οποίο η συμφωνία με τα ΗΑΕ δεν έχει οριστικοποιηθεί “δεν είναι κάποιο εμπόδιο που προέρχεται από τη Ρωσία”, προσθέτοντας ότι η Άγκυρα και η Μόσχα έχουν καταλήξει σε κοινή κατανόηση για το ζήτημα.
Επικαλούμενος πληροφορίες από ανώνυμη πηγή, ανέφερε ότι ο πραγματικός λόγος της καθυστέρησης είναι το Ισραήλ, το οποίο παροτρύνει τα ΗΑΕ να μην προχωρήσουν στη συμφωνία. Ο Ατσέτ διακρίνει σαφείς λόγους για τη στάση αυτή του Ισραήλ.
“Δεν θέλουν να αρθούν οι κυρώσεις του CAATSA ούτε να ανοίξει εκ νέου για την Τουρκία ο δρόμος προς το πρόγραμμα F-35”, έγραψε. “Το Ισραήλ, το οποίο ασκεί σημαντική επιρροή στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, έχει καταφέρει μέχρι στιγμής να εμποδίσει την ηγεσία της χώρας να λάβει οριστική απόφαση για τα S-400”.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι στρατιωτικοί δεσμοί μεταξύ Ισραήλ και ΗΑΕ ενισχύθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν. Καθώς τα ΗΑΕ δέχονταν το κύριο βάρος των ιρανικών πυραυλικών και μη επανδρωμένων επιθέσεων, το Ισραήλ προχώρησε, για πρώτη φορά στην ιστορία, στην προωθημένη ανάπτυξη ενός από τα συστήματα αεράμυνας Iron Dome στη χώρα, μαζί με το προσωπικό που το χειρίζεται, προκειμένου να ενισχύσει την άμυνά της.
Το Ισραήλ έχει επίσης προσπαθήσει να εμποδίσει την Τουρκία να εδραιώσει ευρύτερη στρατιωτική παρουσία στη Συρία. Τον Αύγουστο βομβάρδισε αεροπορική βάση στη βορειοδυτική Συρία, κοντά στα τουρκικά σύνορα, υποστηρίζοντας ότι με τον τρόπο αυτό απέτρεπε την Τουρκία από το να εγκαταστήσει εκεί δυνάμεις.
Τον Απρίλιο του 2025, το Ισραήλ βομβάρδισε τρεις συριακές αεροπορικές βάσεις στην κεντρική Συρία, αφού η Τουρκία τις είχε εξετάσει ως πιθανές τοποθεσίες για την ανάπτυξη δυνάμεών της. Λίγες ημέρες νωρίτερα, το Middle East Eye είχε αναφέρει ότι η Άγκυρα είχε εξετάσει ακόμη και το ενδεχόμενο προσωρινής ανάπτυξης των S-400 στην περιοχή.
Καμία τέτοια ανάπτυξη δεν πραγματοποιήθηκε και σήμερα φαίνεται ακόμη λιγότερο πιθανή. Σε κάθε περίπτωση, το Ισραήλ θα προτιμούσε αναμφίβολα να αντιμετωπίζει μια Τουρκία που διαθέτει δύο συστήματα S-400 και περίπου 120 πυραύλους, παρά μια Τουρκία που θα επιχειρούσε με 40 F-35A — τα οποία η Άγκυρα ελπίζει να αποκτήσει εφόσον καταφέρει να επιλύσει το αδιέξοδο με την Ουάσιγκτον.
Το Reuters ανέφερε επίσης τον Φεβρουάριο του 2025 ότι το Ισραήλ είχε ασκήσει πιέσεις στις ΗΠΑ να επιτρέψουν στη Ρωσία να διατηρήσει τις στρατιωτικές της βάσεις στη Συρία, ως αντίβαρο στη στρατιωτική παρουσία της Τουρκίας στη χώρα.
Είναι πιθανό το Ισραήλ να θεωρεί σήμερα αυτά τα αχρησιμοποίητα πυραυλικά συστήματα στην Τουρκία ως ένα αντίστοιχο ρωσικό προπύργιο, το οποίο εμποδίζει τον περιφερειακό του αντίπαλο να αποκτήσει το μοναδικό αμερικανικό μαχητικό πέμπτης γενιάς που διατίθεται σήμερα προς εξαγωγή.
