Η μεγαλύτερη λογιστική εταιρεία στον κόσμο βοήθησε στην πλαστογράφηση εγγράφων για να κρυφτεί η περιουσία του Ρομάν Αμπράμοβιτς και να αποφύγει την καταβολή φόρων, σύμφωνα με έρευνα του BBC Panorama.
Οι λογαριασμοί που υπογράφηκαν από τη Deloitte στην Κύπρο είχαν ως αποτέλεσμα περιουσιακά στοιχεία αξίας 672 εκατ. δολαρίων (508 εκατ. λιρών), όπως σούπερ γιοτ, βίλες και ιδιωτικά τζετ, να εξαφανιστούν από τους εταιρικούς λογαριασμούς του Αμπράμοβιτς.
Η Deloitte φαίνεται επίσης ότι συμβούλευσε σε ένα σχέδιο για την αποφυγή τεράστιου φορολογικού λογαριασμού επί της περιουσίας του ολιγάρχη, μέσω της πλαστογράφησης εγγράφων.
Ο δικηγόρος Άντριου Μίτσελ KC, ειδικός στο δίκαιο χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, δήλωσε ότι τα στοιχεία του Panorama δείχνουν πως το σχέδιο αποτελούσε «απλή» φοροδιαφυγή και ότι «δεν θα μπορούσε να είναι πιο κατάφωρη».
Οι δικηγόροι του Ρομάν Αμπράμοβιτς ανέφεραν ότι αρνείται πως φοροδιέφυγε ή ότι απέκρυψε την περιουσία του. Σημείωσαν ότι το Panorama δεν προσκόμισε στοιχεία ότι εκείνος γνώριζε, ενέκρινε ή καθοδήγησε την πλαστογράφηση οποιουδήποτε εγγράφου και πρόσθεσαν ότι ήταν θεμιτό να βασιστεί σε συμβουλές επαγγελματιών.
Η Deloitte Cyprus δήλωσε ότι «ενεργεί σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία».
Τα ευρήματα δημοσιοποιούνται έπειτα από κοινή έρευνα του BBC Panorama και του Bureau of Investigative Journalism.
Για σχεδόν δύο δεκαετίες, ο Ρομάν Αμπράμοβιτς ήταν ο πιο διάσημος Ρώσος ολιγάρχης στη Βρετανία και τύγχανε θερμής υποδοχής στο Λονδίνο, όπου αγόρασε την ποδοσφαιρική ομάδα της Τσέλσι το 2003 και χρηματοδότησε την πιο επιτυχημένη περίοδο του συλλόγου. Ωστόσο, μετά τη ρωσική εισβολή σε πλήρη κλίμακα στην Ουκρανία το 2022, η βρετανική κυβέρνηση του επέβαλε κυρώσεις ως συνεργάτη του Προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν και αναγκάστηκε να πουλήσει τον σύλλογο.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Αμπράμοβιτς ζει στην Τουρκία, η οποία αποτελεί καταφύγιο για εκείνον καθώς δεν εφάρμοσε κυρώσεις. Στο νησί του Τζέρσεϊ, στη Μάγχη, περιουσιακά στοιχεία του αξίας 5,4 δισ. λιρών παραμένουν δεσμευμένα και μια ποινική έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και τέσσερα χρόνια.
Οι δικηγόροι του ολιγάρχη ανέφεραν στο BBC ότι εκείνος αρνείται τις κατηγορίες στην έρευνα του Τζέρσεϊ και ότι αυτή «διεξάγεται για πολιτικούς σκοπούς».
Η έρευνά μας έφερε στο φως νέα στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο διοικήθηκε η επιχειρηματική αυτοκρατορία του Αμπράμοβιτς. Εγείρει επίσης σοβαρά ερωτήματα για την ακεραιότητα ορισμένων από τους επαγγελματίες συμβούλους του.
Τα στοιχεία περιλαμβάνονται σε διαρροή που περιέχει χιλιάδες έγγραφα σχετικά με τα οικονομικά του ολιγάρχη και τη λειτουργία ενός δικτύου υπεράκτιων (offshore) εταιρειών που διαχειριζόταν από την Κύπρο -η οποία παλαιότερα αποτελούσε δημοφιλή φορολογικό παράδεισο για Ρώσους- την περίοδο 1995-2022.
Το BBC και μέσα-εταίροι, μεταξύ των οποίων οι Guardian, Paper Trail Media, Organised Crime and Corruption Reporting Project και Cyprus Investigative Reporting Network, καθώς και το Bureau of Investigative Journalism, δημοσιεύουν ρεπορτάζ για τα διαρρεύσαντα αρχεία από το 2023, στο πλαίσιο της έρευνας Cyprus Confidential της Διεθνούς Κοινοπραξίας Ερευνητικών Δημοσιογράφων (ICIJ).
Το 2022, το Panorama είχε αποκαλύψει επίσης πώς ο Αμπράμοβιτς έκανε την περιουσία του μέσω μιας διεφθαρμένης συμφωνίας για την αγορά μιας κρατικής ρωσικής πετρελαϊκής εταιρείας τη δεκαετία του 1990, την οποία μεταπώλησε στην κυβέρνηση μια δεκαετία αργότερα, αποκομίζοντας δισεκατομμύρια σε κέρδη. Ο ίδιος έχει δηλώσει στο παρελθόν ότι οι ισχυρισμοί περί διαφθοράς στη συμφωνία είναι αναληθείς.
Τα κέρδη από τις πετρελαϊκές συμφωνίες του Αμπράμοβιτς στη Ρωσία διοχετεύτηκαν σε ένα πλέγμα υπεράκτιων εταιρειών. Αυτές διαχειρίζονταν από την Κύπρο μέσω μιας εταιρείας εταιρικών υπηρεσιών με την επωνυμία MeritServus, στη Λεμεσό, τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη του νησιού.
Έως το 2005, η Deloitte — σήμερα η μεγαλύτερη από τις «τέσσερις μεγάλες» εταιρείες που κυριαρχούν στον κλάδο της λογιστικής — ήταν ιδιοκτήτρια της MeritServus. Μετά τον διαχωρισμό τους, οι δύο εταιρείες συνέχισαν να συνεργάζονται στενά με συνεργάτες του Αμπράμοβιτς για τη διαχείριση της παγκόσμιας περιουσίας του.
Τα διαρρεύσαντα έγγραφα της MeritServus αποκαλύπτουν ορισμένες από τις πρακτικές τους.
Το πρώτο μας παράδειγμα εκ των υστέρων χρονολογημένων εγγράφων εντοπίζεται το 2006, όταν ένας νέος νόμος στην Κύπρο επέβαλε τη δημοσιοποίηση των εταιρικών λογαριασμών. Ο νέος νόμος διαφάνειας απειλούσε να αποκαλύψει τα μυστικά της τεράστιας περιουσίας του Αμπράμοβιτς.
Η Deloitte Cyprus είχε συντάξει προσχέδιο λογαριασμών για το 2003 -χωρίς όμως να τους έχει οριστικοποιήσει- για την κυπριακή εταιρεία του, Amiscan Investments. Οι λογαριασμοί αποτύπωναν ακίνητα πολυτελείας αξίας 672 εκατ. δολαρίων.
Μια έπαυλη στο Δυτικό Σάσεξ, ένα πολυτελές διαμέρισμα στο Λονδίνο και ένα κτήμα στη νότια Γαλλία περιλαμβάνονταν όλα, μαζί με ελικόπτερα, ιδιωτικά τζετ και έναν μικρό στόλο σκαφών που ανήκαν τότε στον ολιγάρχη, ανάμεσά τους το Pelorus αξίας 147,5 εκατ. δολαρίων.
Για να παραμείνουν κρυφά, οι συνεργάτες του Αμπράμοβιτς και η MeritServus αποφάσισαν να «ξαναγράψουν την ιστορία». Εκπόνησαν σχέδιο για να παρακάμψουν τον νόμο διαφάνειας, μεταφέροντας τα περιουσιακά στοιχεία στη μητρική εταιρεία της Amiscan στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους (BVI), όπου μπορούσαν να παραμείνουν κρυμμένα. Και χρονολόγησαν την αλλαγή εκ των υστέρων κατά τρία χρόνια, ώστε να φαίνεται ότι η μεταφορά των περιουσιακών στοιχείων είχε πραγματοποιηθεί το 2003.
Η Deloitte Cyprus εξέτασε τα εκ των υστέρων χρονολογημένα έγγραφα και δήλωσε ότι ήταν «επαρκή» ώστε να επιτραπεί η αφαίρεση των περιουσιακών στοιχείων από τους λογαριασμούς της Amiscan.
Όταν οι λογαριασμοί του 2003 εγκρίθηκαν από τη Deloitte το 2006, τα σπίτια, τα αεροπλάνα και τα γιοτ εξαφανίστηκαν με μια πενιά. Παρέμειναν μόλις 75.000 δολάρια σε περιουσιακά στοιχεία.
Η Deloitte ενέκρινε τους λογαριασμούς παρότι, σύμφωνα με τα διαρρεύσαντα έγγραφα, γνώριζε ότι ήταν εντελώς παραπλανητικοί.
Ο Λόρδος Σίκα, καθηγητής λογιστικής στο Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ, ανέφερε ότι η αναπαράσταση λανθασμένων ημερομηνιών συναλλαγών και η μη δημοσίευση αληθών και ακριβών λογαριασμών αποτελεί «παραβίαση νόμιμης υποχρέωσης» και είναι «αρκετά σκανδαλώδης».
Το Panorama εντόπισε επίσης στοιχεία ότι εκ των υστέρων χρονολογημένα έγγραφα χρησιμοποιήθηκαν σε σχέδιο φοροδιαφυγής.
Το σχέδιο αφορούσε μια άλλη κυπριακή εταιρεία του Αμπράμοβιτς, την Kravin Investments, η οποία διέθετε σχεδόν 2 δισ. δολάρια σε τραπεζικούς λογαριασμούς το 2003.
Η εταιρεία εισέπραττε μεγάλα ποσά σε τόκους, επομένως η εταιρεία του Ρομάν Αμπράμοβιτς θα έπρεπε να καταβάλλει φόρο για αυτούς τους τόκους στις κυπριακές αρχές.
Οι σύμβουλοί του, όμως, είχαν μια άλλη ιδέα για να «ξαναγράψουν την ιστορία».
Σε email της MeritServus τον Αύγουστο του 2005 προς τους Ρώσους συνεργάτες του Αμπράμοβιτς αναφερόταν ότι είχε καταρτιστεί σχέδιο έπειτα από σύσκεψη με τη Deloitte. «Εάν συμφωνείτε, θα είναι απαραίτητο να τροποποιηθούν αναλόγως οι οικονομικές καταστάσεις και τα λογιστικά αρχεία για το 2003 και το 2004», έγραφε το email.
Η MeritServus ενημέρωσε τους Ρώσους συνεργάτες του ολιγάρχη ότι οι «Προσωρινές Φορολογικές Εκτιμήσεις της Kravin για το 2005» θα κατατίθεντο δείχνοντας ότι η εταιρεία δεν είχε εισόδημα από τα χρήματα.
Έναν μήνα αργότερα, ένας συνεργάτης στη Ρωσία απάντησε με email: «Συμφωνώ».
Στη συνέχεια, η MeritServus δημιούργησε μια σειρά από εκ των υστέρων χρονολογημένα έγγραφα που παρουσίαζαν ψευδώς ότι η Kravin απλώς κατείχε και επένδυε τα κεφάλαια για λογαριασμό της μητρικής της εταιρείας στις BVI.
Έτσι φαινόταν ότι η Kravin δεν ήταν στην πραγματικότητα ιδιοκτήτρια των χρημάτων και, ως εκ τούτου, δεν θα υπέκειτο σε φορολόγηση στην Κύπρο.
Η Deloitte έγραψε σε email τον Σεπτέμβριο του 2005 ότι «θα πρέπει να γίνουν ορισμένες αλλαγές στους λογαριασμούς (υπόλοιπα τραπεζικών λογαριασμών, έσοδα από τόκους, λογαριασμός αποτελεσμάτων χρήσης)» εξαιτίας των εκ των υστέρων αλλαγών στα περιουσιακά στοιχεία της Kravin.
Επομένως, η Deloitte φαίνεται ότι συμβούλευε για την πλαστογράφηση χρηματοοικονομικών αρχείων. Τα στοιχεία υποδεικνύουν ότι επέτρεψε στην εταιρεία του Αμπράμοβιτς να φοροδιαφύγει για εκατομμύρια.
Ο Άντριου Μίτσελ KC μάς δήλωσε ότι το σχέδιο ήταν «απλή» φοροδιαφυγή. «Αν συνέβαινε στην Αγγλία και επρόκειτο για εκατομμύρια, η Εφορία του Ηνωμένου Βασιλείου (HMRC) θα σκεφτόταν να ασκήσει δίωξη», είπε.
Ο Κύπριος βουλευτής Χρίστος Χριστοφίδης δήλωσε ότι, εάν έχει γίνει φοροδιαφυγή, «πρέπει να δούμε πώς θα πάρουμε πίσω τα χρήματά μας και πώς, αν κάποιοι είναι ένοχοι, θα πληρώσουν το τίμημα σύμφωνα με τον νόμο μας».
Εκτός από τα έγγραφα που η Deloitte βοήθησε να χρονολογηθούν εκ των υστέρων, οι σύμβουλοι του Αμπράμοβιτς στη MeritServus πλαστογράφησαν και ένα τρίτο σύνολο αρχείων. Αυτό αφορούσε την τεράστια επιχειρηματική περιουσία του ολιγάρχη — άνω των 10 δισ. δολαρίων — που κατείχε μια εταιρεία με την επωνυμία Electus Investments στην Κύπρο.
Η MeritServus χρονολόγησε εκ των υστέρων έγγραφα ώστε να φαίνεται ότι η Electus δεν κατείχε την περιουσία.
Χρησιμοποίησε μια άλλη εταιρεία του Αμπράμοβιτς με ακριβώς το ίδιο όνομα, Electus Investments, αλλά αυτή τη φορά με έδρα τις πιο αδιαφανείς BVI, όπου οι λογαριασμοί δεν ήταν υποχρεωτικό να δημοσιοποιούνται.
Τα email δείχνουν ότι το 2006 η MeritServus αναγνώριζε ότι η περιουσία ανήκε στην Electus Cyprus. Πρότεινε όμως και πάλι να «ξαναγραφτεί το παρελθόν», αυτή τη φορά «για να μεταφερθεί η πραγματική ιδιοκτησία (beneficial ownership) στην Electus Investments στις BVI» και να φανεί ότι η αλλαγή είχε γίνει τρία χρόνια νωρίτερα.
Η MeritServus υπέγραψε και χρονολόγησε εκ των υστέρων έγγραφα που παρουσίαζαν ψευδώς ότι η εταιρεία των BVI κατείχε την περιουσία των 10 δισ. δολαρίων από τις 20 Νοεμβρίου 2003. Έτσι, όταν δημοσιοποιήθηκαν οι λογαριασμοί της κυπριακής εταιρείας με το ίδιο όνομα, αυτή φαινόταν να διαθέτει περιουσιακά στοιχεία μόλις 145.000 δολαρίων.
Τα δισεκατομμύρια του Ρομάν Αμπράμοβιτς είχαν κάνει φτερά.
Ο Άντριου Μίτσελ KC δήλωσε στο Panorama: «Αυτό που συμπεραίνεις είναι ότι υπάρχουν επαγγελματίες που είναι διατεθειμένοι να λυγίσουν και να παραβιάσουν τους κανόνες του επαγγέλματός τους και, συνεπώς, τον νόμο. Και φαίνεται ότι δεν θα σταματήσουν κυριολεκτικά σε τίποτα όσον αφορά τη δημιουργία εγγράφων».
Ο Βλαντιμίρ Μίλοφ, υφυπουργός Ενέργειας της Ρωσίας την εποχή που ο Αμπράμοβιτς έχτιζε την αυτοκρατορία του και σήμερα επικριτής της ρωσικής κυβέρνησης, δήλωσε: «Για κάθε Ρώσο ολιγάρχη ή διεφθαρμένο ολιγάρχη της Μέσης Ανατολής ή της Αφρικής, υπάρχει ένας στρατός Δυτικών παρόχων χρηματοοικονομικών και νομικών υπηρεσιών και υπηρεσιών δημοσίων σχέσεων, που παίρνουν εύκολα χρήματα για να ξεπλύνουν τη φήμη τους και να τους κάνουν να φαίνονται κανονικοί».
Απορρίπτοντας οποιαδήποτε αδικοπραγία εκ μέρους του ολιγάρχη, οι δικηγόροι του Ρομάν Αμπράμοβιτς ανέφεραν ότι εκείνος «δεν συμμετείχε στην καθημερινή λειτουργία των εταιρειών αυτών» και ότι, όπου προτάθηκαν ρυθμίσεις από επαγγελματίες συμβούλους, «το να βασιστούν σε αυτές τις συμβουλές ήταν απολύτως ορθό και θεμιτό».
Η Deloitte Cyprus δήλωσε ότι δεν μπορούσε να σχολιάσει τους συγκεκριμένους ισχυρισμούς, επειδή τα έγγραφα ήταν παλαιότερα των 20 ετών και δεν ήταν πλέον προσβάσιμα.
Η MeritServus έκλεισε έπειτα από τη διαρροή Cyprus Confidential.
