Μέσα σε λιγότερο από δύο χρόνια, η «Φοιτητική Λίστα» κατάφερε να εξελιχθεί από ένα κίνημα διαμαρτυρίας κατά της διαφθοράς σε μια ισχυρή πολιτική δύναμη, επικρατώντας στις βουλευτικές εκλογές της Σερβίας και βάζοντας τέλος στη 14χρονη κυριαρχία της παράταξης του Αλεξάνταρ Βούτσιτς.
Ο Βούτσιτς παραδέχθηκε την ήττα του πριν ολοκληρωθεί η καταμέτρηση, ενώ οι πρώτες εκτιμήσεις δίνουν στη «Φοιτητική Λίστα» 138 από τις 250 έδρες της σερβικής Βουλής.
Πώς, όμως, ένα κίνημα που ξεκίνησε από τα πανεπιστήμια κατάφερε να φτάσει τόσο κοντά στην ανάληψη της διακυβέρνησης της χώρας;
Η τραγωδία που πυροδότησε τις κινητοποιήσεις
Όλα ξεκίνησαν τον Νοέμβριο του 2024, όταν 16 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από την κατάρρευση στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ.
Το δυστύχημα προκάλεσε κύμα αντιδράσεων, με τους φοιτητές να ζητούν την απόδοση ευθυνών και τη δημοσιοποίηση των εγγράφων που αφορούσαν την ανακαίνιση του σταθμού. Παράλληλα, διατυπώθηκαν καταγγελίες για διαφθορά και ελλιπείς ελέγχους στα δημόσια έργα.
Οι πρώτες διαδηλώσεις έδωσαν σύντομα τη θέση τους σε καταλήψεις πανεπιστημιακών σχολών και μεγάλες συγκεντρώσεις σε ολόκληρη τη χώρα. Στο πλευρό των φοιτητών βρέθηκαν εκπαιδευτικοί, εργαζόμενοι και πολίτες που συμμερίζονταν τα αιτήματά τους για διαφάνεια και λογοδοσία.
Καθώς οι κινητοποιήσεις συνεχίζονταν, η δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβέρνηση μεγάλωνε. Οι φοιτητές αποφάσισαν τελικά να συμμετάσχουν στις εκλογές με δικό τους ψηφοδέλτιο, χωρίς να ενταχθούν σε κάποιο από τα υπάρχοντα κόμματα της αντιπολίτευσης.
(AP Photo/Armin Durgut)
Ποιοι συγκροτούν τη «Φοιτητική Λίστα»
Η «Φοιτητική Λίστα» ξεχωρίζει από τις παραδοσιακές πολιτικές παρατάξεις της Σερβίας για τον τρόπο οργάνωσής της. Δεν στηρίζεται σε έναν ισχυρό πολιτικό αρχηγό, αλλά στις συλλογικές διαδικασίες του φοιτητικού κινήματος, μέσα από τις οποίες διαμορφώθηκε και το ψηφοδέλτιό της.
Στους 250 υποψηφίους περιλαμβάνονται πανεπιστημιακοί, γιατροί, καλλιτέχνες και επαγγελματίες από διαφορετικούς χώρους, πολλοί από τους οποίους δεν είχαν προηγούμενη παρουσία στην κεντρική πολιτική σκηνή.
Πρώτος στη λίστα είναι ο Ίλια Σρντάνοβιτς, καρδιολόγος και καθηγητής της Ιατρικής Σχολής στο Νόβι Σαντ, ο οποίος στήριξε τις φοιτητικές κινητοποιήσεις. Ο ίδιος έχει χαρακτηρίσει τον εαυτό του «πρώτο μεταξύ ίσων», υπογραμμίζοντας τον συλλογικό χαρακτήρα της παράταξης.
Στο ψηφοδέλτιο συμμετέχουν επίσης η γιατρός Καταρίνα Στάνκοβιτς, ο θεατρικός συγγραφέας Ζέλικο Χούμπατς, ο χειρουργός Αλεξάνταρ Τσβέτκοβιτς και ο ηθοποιός Τίχομιρ Στάνιτς.
Η επιλογή προσώπων εκτός του παραδοσιακού κομματικού μηχανισμού αποτελεί βασικό στοιχείο της πολιτικής ταυτότητας της «Φοιτητικής Λίστας», η οποία επιχειρεί να προτείνει ένα διαφορετικό μοντέλο εκπροσώπησης από εκείνο που κυριάρχησε στη Σερβία επί Βούτσιτς.
(AP Photo/Darko Vojinovic)
Τι προβλέπει το πρόγραμμά της
Η αντιμετώπιση της διαφθοράς και η ενίσχυση των θεσμών βρίσκονται στον πυρήνα του προγράμματος της παράταξης, το οποίο παρουσιάστηκε τον Σεπτέμβριο και περιλαμβάνει 11 βασικούς άξονες.
Μεταξύ των προτάσεων είναι η δημιουργία ειδικής αστυνομικής υπηρεσίας για την υποστήριξη των εισαγγελικών ερευνών, ο έλεγχος της περιουσίας δημόσιων αξιωματούχων και η ανάκτηση παράνομα αποκτηθέντων πόρων.
Παράλληλα, προβλέπονται μέτρα για την ενίσχυση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης και τη διαφάνεια στη δημόσια διοίκηση, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην παιδεία και την υγεία, με προτάσεις για δωρεάν σχολικά βιβλία και φθηνότερα φάρμακα.
Στόχος της παράταξης είναι να συνδυάσει τις θεσμικές αλλαγές με παρεμβάσεις στην καθημερινότητα των πολιτών. Ωστόσο, η εφαρμογή αρκετών εξαγγελιών θα εξαρτηθεί από τις οικονομικές δυνατότητες της χώρας και τις αποφάσεις της νέας κυβέρνησης.
(AP Photo/Darko Vojinovic)
Η πρόκληση της επόμενης ημέρας
Η «Φοιτητική Λίστα – Οι φοιτητές νικούν», όπως είναι η επίσημη ονομασία της, εξασφάλισε σύμφωνα με την αρχική εκτίμηση των Ipsos και CeSID 138 έδρες, έναντι 104 της παράταξης Βούτσιτς. Τα στοιχεία αυτά παραμένουν προκαταρκτικά, μέχρι να ολοκληρωθεί η επίσημη καταμέτρηση.
Πέρα από την εκλογική επικράτηση, το βασικό ερώτημα αφορά πλέον τη συγκρότηση της κυβέρνησης. Η παράταξη δεν έχει ανακοινώσει οριστικά ποιος θα αναλάβει την πρωθυπουργία, ενώ παραμένει ανοιχτό και το ζήτημα της στελέχωσης των υπουργείων.
Η συλλογική λειτουργία που χαρακτήρισε το φοιτητικό κίνημα θα χρειαστεί πλέον να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις της διακυβέρνησης, όπου οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται μέσα σε συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο.
Παράλληλα, η νέα ηγεσία θα κληθεί να διαχειριστεί και την εξωτερική πολιτική της Σερβίας. Η χώρα επιδιώκει την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, διατηρώντας ταυτόχρονα στενούς δεσμούς με τη Ρωσία και σημαντικές οικονομικές σχέσεις με την Κίνα.
Μέχρι σήμερα, η «Φοιτητική Λίστα» έχει επικεντρωθεί κυρίως στην αντιμετώπιση της διαφθοράς και στις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις, χωρίς να έχει παρουσιάσει εξίσου αναλυτικές θέσεις για όλες τις πτυχές της εξωτερικής πολιτικής.
Η εκλογική νίκη έδωσε στο κίνημα τη δυνατότητα να διεκδικήσει τις αλλαγές που υποστήριζε επί σχεδόν δύο χρόνια. Πλέον, καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να τις εφαρμόσει, αναλαμβάνοντας τη διοίκηση των ίδιων θεσμών για τη λειτουργία των οποίων είχε ασκήσει κριτική.
