Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, οι επιστήμονες θεωρούσαν «ακραία» την απώλεια του 2% των ελβετικών παγετώνων μέσα σε έναν χρόνο. Το 2026 χάθηκε σχεδόν τριπλάσιο ποσοστό: 5,5% του πάγου που είχε απομείνει εξαφανίστηκε μέσα σε μόλις 12 μήνες, σε μία από τις χειρότερες χρονιές που έχουν καταγραφεί ποτέ στις Άλπεις.
Και μαζί του χάνεται σταδιακά μια τεράστια φυσική δεξαμενή νερού, από την οποία εξαρτώνται η γεωργία, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και ακόμη και η ναυσιπλοΐα στους μεγάλους ευρωπαϊκούς ποταμούς.
«Είναι πραγματικά καταστροφικό», λέει στο BBC ο Ματίας Χους, διευθυντής του Glacier Monitoring Switzerland, που συνέταξε τη νέα έκθεση.
Το ανησυχητικό, όπως εξηγούν οι επιστήμονες, δεν είναι ότι οι ελβετικοί παγετώνες συρρικνώνονται. Αυτό συμβαίνει εδώ και χρόνια καθώς αυξάνεται η θερμοκρασία του πλανήτη.
Είναι η ταχύτητα με την οποία πλέον εξαφανίζονται.
Από το «ακραίο» 2% στο 5,5%
Οι παγετώνες μπήκαν στο φετινό καλοκαίρι ήδη εξασθενημένοι. Ένας ασυνήθιστα ήπιος χειμώνας είχε αφήσει τις ελβετικές κορυφές με λιγότερο χιόνι από το κανονικό. Στη συνέχεια, οι πρώιμοι και έντονοι καύσωνες του Μαΐου και του Ιουνίου εξαφάνισαν γρήγορα μεγάλο μέρος του.
Και εκεί άρχισε ένας φαύλος κύκλος. Το φρέσκο χιόνι αντανακλά μεγάλο μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας. Όταν εξαφανίζεται και αποκαλύπτεται ο σκοτεινότερος πάγος από κάτω, απορροφάται περισσότερη ηλιακή ενέργεια και επιταχύνεται ακόμη περισσότερο το λιώσιμο.
Οι επόμενοι καύσωνες βρήκαν έτσι τους παγετώνες ουσιαστικά απροστάτευτους.
«Πριν από δέκα χρόνια δεν θα πίστευα ότι είναι δυνατόν να χάνονται οι παγετώνες τόσο γρήγορα», παραδέχεται ο παγετωνολόγος του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ Φαμπιέν Μοσιόν.
2,2 τρισ. λίτρα νερού σε τρεις μήνες
Το λιώσιμο είχε φέτος και μια φαινομενικά θετική συνέπεια. Από τον Ιούλιο έως τον Σεπτέμβριο, οι ελβετικοί παγετώνες απελευθέρωσαν περίπου 2,2 τρισ. λίτρα νερού.
Οι τεράστιες αυτές ποσότητες βοήθησαν μέσα στο θερμό και ξηρό καλοκαίρι, τροφοδοτώντας ποτάμια και αποθέματα που χρησιμοποιούνται για άρδευση, υδροηλεκτρική ενέργεια και μεταφορές. Μόνο που πρόκειται για μια βοήθεια που δεν μπορεί να διαρκέσει.
«Κάθε σταγόνα νερού που φεύγει στη διάρκεια αυτών των καυσώνων είναι κατά κάποιον τρόπο παλιό νερό, αποθηκευμένο στον πάγο για δεκαετίες ή αιώνες», εξηγεί ο Χους.
Το νερό που σώζει σήμερα από τη λειψυδρία δεν θα υπάρχει για να βοηθήσει στον επόμενο καύσωνα.
Ο Ρήνος έδειξε τι μπορεί να ακολουθήσει
Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στις Άλπεις. Το νερό των παγετώνων αποτελεί σημαντική πηγή τροφοδοσίας των μεγάλων ευρωπαϊκών ποταμών σε περιόδους ζέστης και ξηρασίας.
Ο Ρήνος έφθασε φέτος σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα σε ορισμένα σημεία του, δημιουργώντας προβλήματα στη ναυσιπλοΐα και αυξάνοντας το κόστος μεταφοράς εμπορευμάτων.
Βραχυπρόθεσμα, περισσότερο λιώσιμο μπορεί να σημαίνει περισσότερο νερό.
Μακροπρόθεσμα όμως, όσο οι παγετώνες μικραίνουν, μειώνεται και η ικανότητά τους να λειτουργούν ως τεράστιες φυσικές δεξαμενές που αποθηκεύουν νερό τον χειμώνα και το απελευθερώνουν όταν χρειάζεται το καλοκαίρι.
Χωρίς χιόνι ακόμη και στα 3.500 μέτρα
Ίσως το πιο δυσοίωνο εύρημα της φετινής έρευνας βρίσκεται ψηλά στις Άλπεις. Ακόμη και σε υψόμετρο 3.500 μέτρων, εκεί όπου οι θερμοκρασίες είναι χαμηλότερες και κανονικά το χιόνι θα έπρεπε να επιβιώνει όλο το καλοκαίρι, οι επιστήμονες βρήκαν στο τέλος της θερινής περιόδου γυμνό πάγο.
Σε ορισμένους παγετώνες καταγράφηκε απώλεια τεσσάρων μέτρων πάγου ακόμη και στα υψηλότερα σημεία τους. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, σε αυτά τα υψόμτερα θα έπρεπε να υπάρχουν ακόμη αρκετά μέτρα χιονιού από τον προηγούμενο χειμώνα. Και αυτό έχει κρίσιμη σημασία.
Το χιόνι είναι η «τροφή» ενός παγετώνα. Μέρος του επιβιώνει από το καλοκαίρι, συμπιέζεται σταδιακά και μετατρέπεται σε νέο πάγο, αντικαθιστώντας ένα μέρος εκείνου που λιώνει χαμηλότερα.
Εάν το χιόνι εξαφανίζεται πλήρως ακόμη και στην κορυφή, ο παγετώνας δεν αναπληρώνεται.
Απλώς συρρικνώνεται.
«Ένα παγάκι έξω από το ψυγείο»
Ο Μοσιόν χρησιμοποιεί μια πολύ απλή εικόνα για να περιγράψει αυτό που συμβαίνει. Οι παγετώνες είναι περίπλοκα φυσικά συστήματα: αποκτούν μάζα στα υψηλότερα σημεία και ο πάγος μετακινείται σταδιακά προς χαμηλότερα υψόμετρα.
Όμως, στην απλούστερη εκδοχή του, αυτό που βλέπουμε σήμερα στις Άλπεις, λέει, είναι σαν να «βγάλαμε ένα παγάκι από το ψυγείο και απλώς λιώνει μπροστά στα μάτια μας».
Ορισμένοι ελβετικοί παγετώνες, όπως ο Plattalva στα ανατολικά της χώρας, έχουν ήδη εξαφανιστεί. Και οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι το κλίμα είναι πλέον υπερβολικά θερμό για να επιβιώσουν πολλοί από τους παγετώνες των Άλπεων.
Η σημασία τους, όμως, ξεπερνά κατά πολύ το ελβετικό τοπίο. Το φετινό καλοκαίρι έδειξε το παράδοξο της νέας πραγματικότητας: όσο περισσότερο νερό προσφέρουν σήμερα οι παγετώνες, τόσο λιγότερο απομένει για το αύριο.
