Μια πληροφορία που κυκλοφορεί τις τελευταίες ώρες στην αγορά (το αναφέρει ο Πρόεδρος της ΟΙΕΛΕ Γιώργος Χριστόπουλος) και, εφόσον επιβεβαιωθεί, θα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον χώρο της ιδιωτικής εκπαίδευσης, θέλει ένα από τα επενδυτικά funds που τα τελευταία χρόνια τοποθέτησαν σημαντικά κεφάλαια σε ελληνικά ιδιωτικά σχολεία να εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο να πουλήσει ένα από τα σχολεία που έχει εξαγοράσει, και μάλιστα ένα από τα πλέον γνωστά της Αθήνας, πιθανότατα σε άλλο επενδυτικό σχήμα.
Προς το παρόν δεν υπάρχει επίσημη ανακοίνωση ούτε επιβεβαίωση της συγκεκριμένης πληροφορίας και, συνεπώς, κάθε συμπέρασμα θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με επιφύλαξη. Η ίδια η φημολογία, ωστόσο, επαναφέρει μια συζήτηση που έχει ανοίξει έντονα τα τελευταία δύο χρόνια: τι ακριβώς αναζητούν τα επενδυτικά κεφάλαια στην ιδιωτική εκπαίδευση και πόσο μακροπρόθεσμη είναι η παρουσία τους σε έναν χώρο που μέχρι πρόσφατα λειτουργούσε κυρίως με οικογενειακές ή εκπαιδευτικές επιχειρήσεις;
Μια πώληση δεν είναι από μόνη της ασυνήθιστη
Στον κόσμο των funds, η αγορά μιας επιχείρησης, η ανάπτυξή της για ορισμένο χρονικό διάστημα και στη συνέχεια η μεταπώλησή της αποτελεί απολύτως συνηθισμένη επενδυτική πρακτική και, από μόνη της, μια τέτοια κίνηση δεν θα σήμαινε απαραίτητα ότι κάτι «πήγε στραβά» με το συγκεκριμένο σχολείο ή με την ιδιωτική εκπαίδευση συνολικά.
Αν όμως η πληροφορία επιβεβαιωθεί και συνδυαστεί με την αισθητή επιβράδυνση νέων εξαγορών που παρατηρείται μετά το έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον της περιόδου 2024-2025, τότε εύλογα γεννάται το ερώτημα εάν ορισμένα funds αρχίζουν να επανεκτιμούν τις προσδοκίες τους για την ελληνική αγορά.
Γιατί η ιδιωτική εκπαίδευση μπορεί να θεωρήθηκε τα προηγούμενα χρόνια ένας κλάδος με σταθερές εισπράξεις, υψηλή πιστότητα πελατών και περιθώρια συγκέντρωσης της αγοράς, αλλά ταυτόχρονα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σειρά από παράγοντες που μπορούν να περιορίσουν σημαντικά τη μελλοντική της ανάπτυξη.
Το δημογραφικό είναι ο πρώτος μεγάλος «κόφτης»
Ο σημαντικότερος ίσως από αυτούς είναι το δημογραφικό πρόβλημα.
Η μείωση των γεννήσεων σημαίνει λιγότερα παιδιά συνολικά και, επομένως, μικρότερη «δεξαμενή» μαθητών τόσο για τα δημόσια όσο και για τα ιδιωτικά σχολεία. Σε μια αγορά στην οποία τα ιδιωτικά εκπαιδευτήρια ανταγωνίζονται για ένα ολοένα μικρότερο μαθητικό πληθυσμό, η διατήρηση υψηλών ρυθμών ανάπτυξης γίνεται εκ των πραγμάτων δυσκολότερη.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο όταν συνδυάζεται με τη συγκέντρωση του πληθυσμού σε συγκεκριμένες περιοχές και με την ανάγκη μεγάλων επενδύσεων σε κτιριακές εγκαταστάσεις, προσωπικό και μεταφορές.
Η ακρίβεια πιέζει πλέον και τα μεσαία εισοδήματα
Δεύτερος κρίσιμος παράγοντας είναι το κόστος φοίτησης.
Η αύξηση του κόστους ζωής, τα υψηλά ενοίκια, οι λογαριασμοί ενέργειας και η συνολική πίεση στα οικογενειακά εισοδήματα έχουν περιορίσει την οικονομική δυνατότητα ακόμη και νοικοκυριών που παραδοσιακά αποτελούσαν τη βασική πελατειακή βάση της ιδιωτικής εκπαίδευσης.
Την ίδια στιγμή, οι αυξήσεις στα δίδακτρα, οι οποίες σε αρκετές περιπτώσεις συνδέονται με το αυξημένο λειτουργικό κόστος των σχολείων, καθιστούν την επιλογή ιδιωτικού σχολείου πολύ πιο δύσκολη για μια οικογένεια με δύο παιδιά, ιδιαίτερα όταν πρέπει παράλληλα να καλύψει έξοδα ξένων γλωσσών, δραστηριοτήτων και αργότερα φροντιστηρίου.
Τα δημόσια σχολεία υψηλής ζήτησης αλλάζουν τις ισορροπίες
Υπάρχει όμως και ένας ανταγωνισμός που πριν από κάποια χρόνια ήταν σαφώς μικρότερος: τα Πρότυπα, Πειραματικά, Μουσικά και Καλλιτεχνικά σχολεία.
Για οικογένειες που αναζητούν ένα διαφορετικό ή περισσότερο απαιτητικό εκπαιδευτικό περιβάλλον, αυτές οι δημόσιες δομές αποτελούν πλέον μια σοβαρή εναλλακτική χωρίς το υψηλό οικονομικό κόστος ενός ιδιωτικού σχολείου, περιορίζοντας σε έναν βαθμό το παλαιότερο συγκριτικό πλεονέκτημα των ιδιωτικών εκπαιδευτηρίων.
Και ένας νέος ανταγωνιστής μετά το σχολείο
Στη συζήτηση προστίθεται πλέον και ένας διαφορετικός παράγοντας: η επέκταση του ιδιωτικού τομέα στην ανώτατη εκπαίδευση.
Για μια οικογένεια που διαθέτει συγκεκριμένο ποσό για την εκπαίδευση ενός παιδιού, δημιουργείται πλέον ένα διαφορετικό δίλημμα: θα διαθέσει σημαντικό μέρος αυτού του κεφαλαίου στη σχολική εκπαίδευση ή θα το διατηρήσει για τις μεταλυκειακές σπουδές, ιδιαίτερα όσο αυξάνονται οι ιδιωτικές επιλογές μετά το Λύκειο;
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα δύο προϊόντα είναι ισοδύναμα, αλλά οικονομικά απευθύνονται σε μεγάλο βαθμό στα ίδια οικογενειακά πορτοφόλια.
Το μεγάλο ζήτημα του ανθρώπινου δυναμικού
Υπάρχει, τέλος, ένα θέμα που συχνά υποτιμάται στις χρηματοοικονομικές αναλύσεις αλλά είναι καθοριστικό για ένα σχολείο: οι εκπαιδευτικοί του.
Οι αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις, οι αμοιβές, η εντατικοποίηση της εργασίας και η αυξημένη κινητικότητα προσωπικού έχουν δημιουργήσει τα τελευταία χρόνια έντονο προβληματισμό στον χώρο της ιδιωτικής εκπαίδευσης, καθώς για ένα σχολείο η ποιότητα και η σταθερότητα του εκπαιδευτικού προσωπικού αποτελούν ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της ταυτότητάς του.
Ένα σχολείο μπορεί να διαθέτει σύγχρονα κτίρια, πισίνες, εργαστήρια, ψηφιακά εργαλεία και εντυπωσιακό marketing, αλλά αν χάνει συνεχώς έμπειρους εκπαιδευτικούς και δεν καταφέρνει να δημιουργήσει ένα σταθερό παιδαγωγικό δυναμικό, τότε αργά ή γρήγορα το πρόβλημα γίνεται αντιληπτό και από τους γονείς.
Από τις συνεχείς εξαγορές στη σιωπή
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το γεγονός ότι, μετά το κύμα εξαγορών που είχε ξεκινήσει με ιδιαίτερη ένταση το 2024, η αγορά φαίνεται το τελευταίο διάστημα περισσότερο συγκρατημένη, με την τελευταία μεγάλη συμφωνία που αναφέρεται στον χώρο να αφορά το Παγκρήτιο και έκτοτε να μην έχει υπάρξει αντίστοιχη κινητικότητα.
Αυτό μπορεί να αποτελεί απλώς μια προσωρινή παύση μετά από μια περίοδο ταχείας συγκέντρωσης της αγοράς. Μπορεί όμως να αποτελεί και ένδειξη ότι οι επενδυτές επανεξετάζουν αποτιμήσεις, περιθώρια κέρδους και προοπτικές ανάπτυξης.
Το πραγματικό ερώτημα για τα ιδιωτικά σχολεία
Αν τελικά επιβεβαιωθεί ότι fund εξετάζει την πώληση κορυφαίου ιδιωτικού σχολείου της Αθήνας σε άλλο fund, η συναλλαγή δεν θα πρέπει αυτομάτως να ερμηνευτεί ως αποχώρηση από την ελληνική εκπαίδευση ή ως αποτυχία της επένδυσης.
Θα είναι, όμως, ακόμη μία υπενθύμιση ότι όταν ένα σχολείο περνά στην ιδιοκτησία χρηματοοικονομικού επενδυτή, γίνεται ταυτόχρονα εκπαιδευτικός οργανισμός και επενδυτικό περιουσιακό στοιχείο που μπορεί να αγοραστεί, να αναδιαρθρωθεί και να μεταπωληθεί.
Και εκεί βρίσκεται ίσως η ουσία της συζήτησης: εάν τα ιδιωτικά σχολεία θέλουν να διατηρήσουν την εμπιστοσύνη γονέων και εκπαιδευτικών, η επένδυση δεν μπορεί να περιορίζεται στις εγκαταστάσεις, στο brand και στην επέκταση της αγοράς. Χρειάζεται να αφορά πρωτίστως τους ανθρώπους του σχολείου, τις εργασιακές συνθήκες, τη σταθερότητα του εκπαιδευτικού προσωπικού και την ίδια την ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης.
Διαφορετικά, όσο εντυπωσιακές κι αν είναι οι εξαγορές, το ερώτημα θα παραμένει: αγοράζεται ένα σχολείο για να γίνει καλύτερο σχολείο ή για να πουληθεί ακριβότερα λίγα χρόνια αργότερα;
