Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά σήμερα, Σάββατο 3 Οκτωβρίου, τη μνήμη του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτη, Ιερομάρτυρα και πολιούχου των Αθηνών, ενός από τα πρόσωπα που συνδέουν άμεσα την αποστολική εποχή με την αρχαία Αθήνα.
Τιμώνται επίσης οι Άγιοι Ρουστίκος και Ελευθέριος οι Μάρτυρες και η Αγία Δάμαρις η Αθηναία.
Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης – Ο Αθηναίος που άκουσε τον Απόστολο Παύλο
Για τον Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη διαθέτουμε μια εξαιρετικά σημαντική αναφορά μέσα στην ίδια την Καινή Διαθήκη.
Στις Πράξεις των Αποστόλων περιγράφεται η άφιξη του Αποστόλου Παύλου στην Αθήνα, περίπου στα μέσα του 1ου αιώνα μ.Χ. Βλέποντας την πόλη γεμάτη είδωλα, ο Παύλος συζητά με Αθηναίους και τελικά οδηγείται στον Άρειο Πάγο.
Εκεί εκφωνεί μία από τις γνωστότερες ομιλίες του. Αφετηρία του είναι ένας βωμός που είχε δει στην πόλη με την επιγραφή «Αγνώστω Θεώ». Ο Παύλος χρησιμοποιεί αυτή την αναφορά για να μιλήσει στους Αθηναίους για τον Θεό και, τελικά, για την Ανάσταση.
Η προσωνυμία «Αρεοπαγίτης» υποδηλώνει τη σύνδεση του Διονυσίου με τον Άρειο Πάγο, έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς της αρχαίας Αθήνας.
Η μεταγενέστερη εκκλησιαστική παράδοση αναφέρει ότι ο Διονύσιος έγινε μαθητής του Αποστόλου Παύλου και πρώτος Επίσκοπος Αθηνών. Σύμφωνα με την ίδια παράδοση, ανέπτυξε ιεραποστολική δράση και τελικά μαρτύρησε για τη χριστιανική πίστη μαζί με τον πρεσβύτερο Ρουστίκο και τον διάκονο Ελευθέριο.
Ο Διονύσιος τιμάται ως πολιούχος της Αθήνας, ενώ στο Κολωνάκι βρίσκεται ο ομώνυμος ναός του, που αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ορθόδοξους ναούς του κέντρου της πρωτεύουσας.
Τα περίφημα συγγράμματα και το μεγάλο ιστορικό μυστήριο
Για πολλούς αιώνες αποδίδονταν στον Διονύσιο σημαντικά θεολογικά έργα, μεταξύ των οποίων τα «Περί Θείων Ονομάτων», «Περί Μυστικής Θεολογίας» και «Περί Ουρανίας Ιεραρχίας».
Σήμερα, ωστόσο, η έρευνα τοποθετεί τα συγκεκριμένα κείμενα αρκετούς αιώνες αργότερα, γύρω στα τέλη του 5ου ή στις αρχές του 6ου αιώνα.
Γι’ αυτό ο άγνωστος συγγραφέας τους αναφέρεται συνήθως ως Ψευδο-Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης.
Η διάκριση είναι σημαντική: άλλο το ιστορικό πρόσωπο του Διονυσίου που αναφέρεται στις Πράξεις των Αποστόλων και άλλο ο μεταγενέστερος θεολόγος που έγραψε χρησιμοποιώντας το όνομά του.
Η Αγία Δάμαρις – Η Αθηναία που πίστεψε μαζί του
Μαζί με τον Διονύσιο, οι Πράξεις των Αποστόλων διασώζουν και το όνομα της Αγίας Δάμαριδος.
Δεν γνωρίζουμε πολλά για τη ζωή της. Η παρουσία της όμως στην Καινή Διαθήκη είναι αξιοσημείωτη: σε μια εποχή κατά την οποία ελάχιστα ονόματα γυναικών καταγράφονται στις αφηγήσεις δημόσιων γεγονότων, η Δάμαρις κατονομάζεται ως μία από εκείνους που άκουσαν τον Παύλο στην Αθήνα και πίστεψαν.
Η Εκκλησία την τιμά στις 3 Οκτωβρίου μαζί με τον Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη.
Οι Άγιοι Ρουστίκος και Ελευθέριος
Οι Άγιοι Ρουστίκος και Ελευθέριος συνδέονται στην εκκλησιαστική παράδοση με τον Άγιο Διονύσιο.
Ο Ρουστίκος αναφέρεται ως πρεσβύτερος και ο Ελευθέριος ως διάκονος. Σύμφωνα με την αγιολογική παράδοση, ακολούθησαν τον Διονύσιο στην ιεραποστολική του δράση και μαρτύρησαν μαζί του.
Το μήνυμα της ημέρας
Η ιστορία του Διονυσίου έχει μια ιδιαιτερότητα: αρχίζει σε έναν τόπο που εξακολουθεί να αποτελεί σύμβολο της Αθήνας σχεδόν δύο χιλιετίες αργότερα.
Ο Παύλος ανεβαίνει στον Άρειο Πάγο, μιλά σε ένα δύσπιστο ακροατήριο και οι περισσότεροι απομακρύνονται. Οι Πράξεις κρατούν όμως δύο ονόματα από εκείνη την ημέρα: Διονύσιος και Δάμαρις.
Δύο Αθηναίοι που άκουσαν, πίστεψαν και πέρασαν από μια μικρή φράση της Καινής Διαθήκης στην ιστορία της πόλης τους.
Σε ποιους λέμε «χρόνια πολλά»
Την ονομαστική τους γιορτή έχουν όσοι φέρουν τα ονόματα:
- Διονύσιος, Διονύσης, Νιόνιος, Διονυσία, Σίσσυ
Δάμαρις
