Ήταν δεδομένο πως ο Τομ Κρουζ δε θα εγκατέλειπε (έστω και για λίγο) το σινεμά δράσης για μια “συνηθισμένη” ταινία μυθοπλασίας, και το “Digger” αποτελεί ξεκάθαρα την πιο φιλόδοξη ταινία του Μεξικανού σκηνοθέτη Αλεχάντρο Ινιαρίτου. Αυτό από μόνο του λέει πολλά.
Στο δυστοπικό, και cult φιλμ επιστημονικής φαντασίας “The Omega Man” του 1971, ο Τσάρλτον Ίστον μπαίνει σε ένα σινεμά και στην οθόνη προβάλεται το “Woodstock”, ταινία – μαρτυρία μιας εποχής πριν την καταστροφή. Ο κινηματογράφος εδώ, μοιάζει σαν σύμβολο ενός παλιού κόσμου, που συνεχίζει να προβάλλεται μέσα στον καινούργιο (και η επιλογή της ταινίας είναι πραγματικά ιδιοφυής). Ακολούθως, “Στο στόμα της τρέλας” που γύρισε ο Τζον Κάρπεντερ το 1994, ο Σαμ Νιλ βρίσκεται σε μια αίθουσα και παρακολουθεί την καταστροφή του κόσμου, τη στιγμή που συμβαίνει. Πως όμως θα έμοιαζε στ’ αλήθεια μια ταινία γυρισμένη μετά την καταστροφή; Πως θα μπορούσε το σινεμά να κοιτάξει έναν κόσμο που έχει ήδη χαθεί;
Σε αυτό το ερώτημα φιλοδοξεί να απαντήσει ο Αλεχάντρο Ινιαρίτου με το “Digger”, και δε διάλεξα τυχαία τη λέξη, γιατί είναι άπειρες οι παγίδες που κρύβονται στη διαδρομή, και η αλήθεια είναι πως ο φιλόδοξος Ινιαρίτου σκοντάφτει σε αρκετές. Την ίδια στιγμή όμως, μοιάζει να επιστρέφει στις ρίζες του (η ταινία είναι συμπαραγωγή ΗΠΑ και Μεξικού – έχει τη σημασία του), σε αυτό που ονομάζουμε Nuevo Cine Mexicano – την “πανκ” ανάγνωση όλων των μεγάλων της χώρας, με άλλα λόγια. Και η χώρα δεν “έβγαλε” και λίγους: Από τον Μπονιουέλ και τον Αρτούρο Ριπστάιν, μέχρι τον Εμίλο Φερνάντες και τον Γιοντορόφσκι (που, αν και Χιλιανός, γύρισε τις “μεγάλες” ταινίες του εκεί), όλοι συνυπάρχουν με κάποιο τρόπο στο “Digger”, όμως το ζήτημα είναι άλλο: Απο ποιό δρόμο πας στην πανκ ανάγνωση όταν έχεις κλείσει τα 63, και επίσης, διαθέτεις έναν προϋπολογισμό 125 εκατομυρίων δολαρίων; Σκοντάφτει συχνά λοιπόν ο Ινιαρίτου εδώ, αλλά επιμένει πεισματικά, και είναι αυτό το πείσμα εντέλει που σε κερδίζει, μαζί φυσικά με έναν εντελώς θηριώδη Τομ Κρουζ που “τα δίνει όλα”.
Βέβαια είμαι τόση ώρα κάπως “κρυπτικός” για την πλοκή της ταινίας, κυρίως όμως επειδή κρυπτική είναι και η ίδια. Και έχει την πλάκα του όλο αυτό, έτσι όπως είναι στημένο, για να σας το χαλάσουμε. Ας μιλήσουμε λοιπόν για την αρχική “πράξη”: Ο Κρουζ ενσαρκώνει τον Ντίγκερ Ρόκγουελ, έναν πανίσχυρο και άπληστο Αμερικανό μεγιστάνα του πετρελαίου, υπεύθυνο για μια πρωτοφανή παγκόσμια οικολογική καταστροφή, όταν οι γεωτρήσεις της εταιρείας του στη Γροιλανδία ανοίγουν ένα τεράστιο ρήγμα στην Ευρασιατική πλάκα. Αντί όμως να αναλάβει την ευθύνη για την κρίση, ο Ρόκγουελ – με τη βοήθεια του Προέδρου των ΗΠΑ (ένας απολαυστικά γκροτέσκ Τζον Γκούντμαν), προσπαθεί απεγνωσμένα να πείσει την ανθρωπότητα ότι ο ίδιος είναι εντέλει ο μοναδικός της σωτήρας, την ίδια ώρα που ο επιστημονικός του σύμβουλος, (Ριζ Άχμεντ – επίσης έξοχος), προσπαθεί μάταια να τον επαναφέρει στην πραγματικότητα.
Ο Ινιαρίτου λοιπόν εδώ κρατάει τον εικονοκλαστικό σουρεαλισμό του Μπουνιουέλ, τη σκοτεινή ματιά του Ριπστάιν επί της αστικής παρακμής, το φυσικό πεδίο ως χώρο ιστορικού τραύματος από τον Φερνάντες, και το σαμάνικο “νεύρο” του Γιοντορόφσκι. Και έχει σημασία να μπαίνει κανείς στην αίθουσα προετοιμασμένος για μια ταινία άμεσα συνδεδεμένη με τη ριζοσπαστική και πολυδιάστατη παράδοση του μεξικανικού σινεμά, αλλιώς όλο αυτό μοιάζει υστερικό, υπερφορτωμένο και κραυγαλέο στις σημάνσεις του – λες δηλαδή και κάπως “του ξέφυγε” η ταινία του Ινιαρίτου, ενώ είναι ξεκάθαρο πως η ταινία γίνεται υστερική και κραυγαλέα μόνο όταν το θέλει, προκειμένου να έχει κάπου να “πατήσει” όταν η πραγματικότητα της πλοκής μετατοπίζεται κάπου εκεί στο δεύτερο μισό της. Γιατί το “Digger” θέλει να είναι είναι ταυτόχρονα μια ταινία για την αντανάκλαση της κοινωνίας στην τέχνη, και ένα μοιρολόι για τον κόσμο στον οποίο ζούμε – τον κόσμο που έχουμε ήδη χάσει και δεν το ξέρουμε. Δε θα μπορούσε να τα καταφέρει, αλλά πόσο εντυπωσιακή προσπάθεια!
