Το ρολόι μετρά αντίστροφα προς το άνοιγμα των αγορών. Και οι ηγέτες της Ευρωζώνης έχουν συγκεντρωθεί στο Παρίσι για να αποφασίσουν τι θα κάνουν πριν χτυπήσει το κουδούνι. Το ημερολόγιο γράφει Κυριακή 12 Οκτωβρίου 2008.
Η κατάρρευση της Lehman Brothers έχει μετατρέψει μια κρίση στεγαστικών δανείων στις Ηνωμένες Πολιτείες σε παγκόσμια απειλή.
Οι τράπεζες δεν εμπιστεύονται η μία την άλλη, οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να βρουν χρηματοδότηση και οι κυβερνήσεις φοβούνται ότι το πρόβλημα δεν θα μείνει στις οθόνες των χρηματιστηρίων. Αν διακοπεί η πίστωση, κινδυνεύουν να στεγνώσουν οι καθημερινές συναλλαγές της οικονομίας.
Στο τραπέζι δεν βρίσκεται πια μόνο η διάσωση μιας τράπεζας. Βρίσκεται η αξιοπιστία ολόκληρου του συστήματος. Ένα κοινό σχέδιο, με εθνικά χρήματα
Η σύνοδος του Παρισιού δεν ιδρύει ένα ενιαίο ευρωπαϊκό ταμείο ούτε δημιουργεί έναν κοινό μηχανισμό διάσωσης με τα σημερινά δεδομένα. Συμφωνεί, όμως, σε ένα συντονισμένο πλαίσιο δράσης, ώστε οι κυβερνήσεις να μπορούν να εγγυηθούν νέο δανεισμό των τραπεζών και να ενισχύσουν κεφαλαιακά ιδρύματα που απειλούνται με κατάρρευση.
Κάθε χώρα θα εφαρμόσει τα μέτρα με δικά της εργαλεία και δικούς της πόρους, αλλά μέσα σε κοινές ευρωπαϊκές κατευθύνσεις. Οι εγγυήσεις έχουν κρίσιμη σημασία: το κράτος δεν καταβάλλει αμέσως ολόκληρο το ποσό, αλλά δεσμεύεται ότι θα καλύψει τις υποχρεώσεις των τραπεζών εάν εκείνες δεν μπορέσουν να ανταποκριθούν. Η υπόσχεση αυτή έχει στόχο να ξανανοίξει τη χρηματοδότηση και να πείσει τις αγορές ότι οι τράπεζες δεν θα αφεθούν να καταρρεύσουν ανεξέλεγκτα.
Το σχέδιο προβλέπει επίσης τη δυνατότητα δημόσιας συμμετοχής στο κεφάλαιο τραπεζών. Η κυβέρνηση μπορεί να βάλει χρήματα σε ένα ίδρυμα που χρειάζεται ενίσχυση, αποκτώντας μερίδιο και, μαζί του, λόγο στην επιβίωσή του. Το κράτος μετακινείται έτσι από τον ρόλο του επόπτη σε εκείνον του εγγυητή και, σε ορισμένες περιπτώσεις, του μετόχου.
Στο Παρίσι βρίσκεται και ο Βρετανός πρωθυπουργός Γκόρντον Μπράουν, παρότι το Ηνωμένο Βασίλειο δεν ανήκει στην Ευρωζώνη. Το σχέδιο στήριξης που έχει ήδη ανακοινώσει η βρετανική κυβέρνηση λειτουργεί ως σημείο αναφοράς: η απάντηση στην κρίση δεν μπορεί να περιορίζεται σε αποσπασματικές παρεμβάσεις, όταν οι τράπεζες και οι αγορές λειτουργούν πέρα από τα εθνικά σύνορα.
Όταν το Δημόσιο γίνεται η τελευταία γραμμή άμυνας
Η απόφαση δεν εξαφανίζει τις ζημιές που έχουν ήδη συσσωρευτεί. Δεν αποκαθιστά την εμπιστοσύνη μέσα σε λίγες ώρες ούτε εγγυάται ότι κάθε τράπεζα θα σωθεί. Αλλάζει, όμως, το μήνυμα που στέλνουν οι κυβερνήσεις: τα ιδρύματα που στηρίζουν την καθημερινή λειτουργία της οικονομίας δεν θα αφεθούν να καταρρεύσουν χωρίς παρέμβαση.
Αυτό έχει κόστος και ρίσκο. Οι εγγυήσεις μπορεί να μη μετατραπούν όλες σε πραγματικές δαπάνες, παραμένουν όμως δεσμεύσεις του Δημοσίου. Οι κεφαλαιακές ενισχύσεις απαιτούν πραγματικά χρήματα και μεταφέρουν στους φορολογουμένους μέρος του κινδύνου που έως τότε βάρυνε τις τράπεζες και τους επενδυτές τους. Η διάσωση του συστήματος γίνεται, έτσι, και μια πολιτική απόφαση για το ποιος πληρώνει όταν οι ιδιωτικές υποσχέσεις δεν επαρκούν.
Τη Δευτέρα 13 Οκτωβρίου τα ευρωπαϊκά κράτη έχουν γίνει «τραπεζίτες». Και οι αγορές αντιδρούν με ανακούφιση. Οι ευρωπαϊκοί δείκτες επιδίδονται σε ράλι, ο Dow Jones κερδίζει 936 μονάδες, στη μεγαλύτερη ημερήσια άνοδο που είχε καταγράψει έως τότε.
Η κίνηση δεν σημαίνει ότι η κρίση τελείωσε· δείχνει πόσο πολύ οι επενδυτές περίμεναν μια σαφή δέσμευση ότι οι κυβερνήσεις θα στηρίξουν το τραπεζικό σύστημα.
Η αρχή μιας νέας σχέσης
Η Κυριακή του Παρισιού δεν λύνει την κρίση. Καθιερώνει, όμως, μια νέα πραγματικότητα: όταν οι τράπεζες απειλούνται, τα κράτη καλούνται να εγγυηθούν τη λειτουργία τους, να διαθέσουν κεφάλαια και να αναλάβουν μέρος του κινδύνου. Η οικονομική εξουσία και η ευθύνη δεν μένουν πια αποκλειστικά στις διοικήσεις των τραπεζών και στις αγορές.
Την επόμενη ημέρα, οι χρηματιστηριακοί δείκτες ανεβαίνουν. Στους κρατικούς προϋπολογισμούς, όμως, αρχίζει να εγγράφεται η άλλη όψη της διάσωσης: οι δεσμεύσεις που αναλαμβάνουν οι κυβερνήσεις για να κρατήσουν το σύστημα όρθιο.
