Στις 13:07, ένα έκτακτο μήνυμα εμφανίζεται στον λογαριασμό του Associated Press στο Twitter: δύο εκρήξεις στον Λευκό Οίκο, ο Μπαράκ Ομπάμα τραυματισμένος. Είναι μια είδηση τόσο μεγάλη, που δεν αφήνει περιθώριο για δεύτερη σκέψη — τουλάχιστον όχι στα πρώτα δευτερόλεπτα.
Στη Wall Street, οι δείκτες αρχίζουν να υποχωρούν. Οι οθόνες κοκκινίζουν, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης κινούνται απότομα και μέσα σε λίγα λεπτά ο Dow Jones χάνει περίπου 143 μονάδες. Ο S&P 500 υποχωρεί σχεδόν κατά 1%, πριν ανακτήσει γρήγορα το χαμένο έδαφος.
Το μήνυμα είναι ψεύτικο. Ο λογαριασμός του AP έχει παραβιαστεί. Όμως, μέχρι να γίνει γνωστό, μια ανάρτηση λίγων λέξεων έχει ήδη προκαλέσει πραγματική αναταραχή στην αγορά.
Μια είδηση που έμοιαζε αδύνατο να αγνοηθεί
Το περιστατικό δεν ξεκινά στο χρηματιστήριο, αλλά με μια κυβερνοεπίθεση. Eίμαστε στο 2013 και η Συριακή Ηλεκτρονική Στρατιά, ομάδα χάκερ που είχε αναλάβει την ευθύνη και για άλλες επιθέσεις σε λογαριασμούς μέσων ενημέρωσης, αποκτά πρόσβαση στο προφίλ του AP και αναρτά την ψευδή είδηση.
Η αξιοπιστία του λογαριασμού είναι ακριβώς εκείνο που κάνει το μήνυμα τόσο επικίνδυνο. Δεν εμφανίζεται σε ένα ανώνυμο προφίλ ή σε έναν άγνωστο ιστότοπο, αλλά σε έναν διεθνή ειδησεογραφικό οργανισμό που μεταδίδει πληροφορίες σε εκατοντάδες μέσα ενημέρωσης και επαγγελματίες της αγοράς.
Το AP αντιδρά γρήγορα. Ανακοινώνει ότι ο λογαριασμός του έχει παραβιαστεί και αποκαθιστά την αλήθεια. Ο Λευκός Οίκος επιβεβαιώνει ότι ο πρόεδρος είναι καλά. Η διόρθωση φτάνει μέσα σε λίγα λεπτά — και οι αγορές αναστρέφουν σχεδόν αμέσως την πτώση.
Πώς εξαφανίζονται 136,5 δισ. δολάρια — χωρίς να αλλάξει τίποτα στην οικονομία
Ο αριθμός που μένει στην ιστορία είναι τα 136,5 δισ. δολάρια. Δεν πρόκειται για χρήματα που χάθηκαν από τραπεζικούς λογαριασμούς ούτε για ζημιές που ρευστοποιήθηκαν σε συναλλαγές. Είναι η προσωρινή μείωση της συνολικής χρηματιστηριακής αξίας των εταιρειών του S&P 500, καθώς οι τιμές των μετοχών υποχώρησαν απότομα.
Η διάκριση έχει σημασία. Για λίγα λεπτά, η αγορά αποτιμά τις εταιρείες χαμηλότερα, επειδή οι τιμές τους πέφτουν. Όταν η είδηση διαψεύδεται, οι τιμές ανακάμπτουν και μαζί τους επιστρέφει και η χαμένη κεφαλαιοποίηση. Το σοκ είναι αληθινό· η απώλεια, όμως, δεν ισοδυναμεί με 136,5 δισ. δολάρια που άλλαξαν χέρια ή εξαφανίστηκαν οριστικά.
Η αγορά, άλλωστε, έκλεισε την ημέρα υψηλότερα. Το ψεύτικο μήνυμα προκάλεσε έναν απότομο κραδασμό, όχι μια παρατεταμένη κατάρρευση.
Οι αλγόριθμοι ήταν ο ένοχος;
Η πιο γοητευτική —και πιο εύκολη— εξήγηση είναι ότι τα χρηματοοικονομικά προγράμματα διάβασαν τις λέξεις «εκρήξεις» και «Λευκός Οίκος» και άρχισαν να πουλούν μετοχές αυτόματα, πριν προλάβουν να αντιδράσουν οι άνθρωποι.
Είναι μια πιθανότητα που συζητήθηκε έντονα από την πρώτη στιγμή, καθώς ορισμένα προγράμματα συναλλαγών επεξεργάζονται ειδήσεις και δεδομένα σε κλάσματα του δευτερολέπτου. Δεν αποδείχθηκε, όμως, ότι η πτώση προκλήθηκε αποκλειστικά —ή καν κυρίως— από αλγορίθμους υψηλής συχνότητας. Οι πρώτες αναλύσεις έδειξαν πως μεσολάβησαν περίπου 23 δευτερόλεπτα από τη δημοσίευση του tweet μέχρι να αρχίσει η πτώση, ενώ οι ρυθμιστικές αρχές δεν κατέγραψαν την ίδια μαζική αποχώρηση επενδυτών που είχε παρατηρηθεί στο «flash crash» του 2010.
Η εικόνα είναι πιο σύνθετη από τον μύθο μιας μηχανής που διαβάζει μια λέξη και πατά το κουμπί της πώλησης. Ένα ψευδές μήνυμα από αξιόπιστη πηγή μπορεί να φτάσει ταυτόχρονα σε ανθρώπους, συστήματα ειδησεογραφικής ανάλυσης και αυτοματοποιημένα εργαλεία συναλλαγών. Το περιστατικό δεν αποκάλυψε με βεβαιότητα ποιος πάτησε πρώτος το κουμπί· έδειξε πόσο γρήγορα μπορεί να μεταδοθεί ο πανικός όταν η πληροφορία κινείται ταχύτερα από την επιβεβαίωσή της.
Η αγορά δεν πίστεψε για πολύ, αλλά…
Η ιστορία του tweet δεν είναι απλώς η ιστορία μιας φάρσας που ξεγέλασε τη Wall Street. Είναι μια σύντομη δοκιμή αντοχής σε ένα περιβάλλον όπου η είδηση γίνεται επενδυτικό σήμα προτού ακόμη διαπιστωθεί αν είναι αληθινή.
Οι επενδυτές δεν χρειάστηκε να πιστέψουν για ώρα το μήνυμα. Αρκούσαν λίγα δευτερόλεπτα αβεβαιότητας για να κινηθούν οι τιμές, να αλλάξουν οι εντολές και να εμφανιστεί στην αγορά η πιθανότητα μιας κρίσης που δεν υπήρχε.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν ήταν τελικά ότι ένα tweet «έσβησε» 136,5 δισ. δολάρια. Ήταν ότι, για μια στιγμή, η Wall Street δεν μπορούσε να ξεχωρίσει την έκτακτη είδηση από την έκτακτη παραβίαση ενός λογαριασμού. Η διόρθωση ήρθε γρήγορα. Το προηγούμενο, όμως, έμεινε: στην εποχή της ακαριαίας πληροφορίας η αγορά μπορεί να αντιδράσει πριν προλάβει η αλήθεια να φτάσει στην οθόνη.
Σήμερα, στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, το ίδιο ρίσκο αποκτά νέα κλίμακα. Ένα ψεύτικο μήνυμα μπορεί να συνοδεύεται από πειστική εικόνα, βίντεο ή ηχητικό απόσπασμα και να διαδοθεί μαζικά, πριν προλάβει να ελεγχθεί η προέλευσή του. Η FINRA προειδοποιεί ότι τέτοιο περιεχόμενο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για χειραγώγηση μετοχών, ιδίως όταν οι δράστες έχουν ήδη τοποθετηθεί στην αγορά. Η ταχύτητα των συναλλαγών δεν είναι από μόνη της το πρόβλημα· είναι ο συνδυασμός της με πληροφορία που μοιάζει αληθινή, αλλά δεν έχει επαληθευτεί. Το 2013 παραβιάστηκε ένας λογαριασμός· σήμερα μπορεί να πλαστογραφηθεί και η ίδια η «απόδειξη».
