Υγειονομικά τείχη σε σημαντικές αγορές τρίτων χωρών έχουν υψώσει οι επιζωοτίες, με αιχμή τον αφθώδη πυρετό, φρενάροντας τις ελληνικές εξαγωγές προϊόντων ζωικής προέλευσης.
Αναζητείται πλέον ισορροπία ανάμεσα στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥΠΑΑΤ), το οποίο προτάσσει τη συστηματική τεχνική διαπραγμάτευση για την επανέναρξη των εμπορικών ροών, και τη βιομηχανία τροφίμων, η οποία εκφράζει έντονο προβληματισμό για την αποτελεσματικότητα των ενεργειών, υπογραμμίζοντας τις άμεσες απώλειες τζίρου από τη δυσκαμψία των οριζόντιων αποκλεισμών.
Το διακύβευμα είναι κρίσιμο, αν αναλογιστεί κανείς τη στατιστική αποτύπωση των ελληνικών εξαγωγών πριν από την εκδήλωση της κρίσης του 2026. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2025 (με επικαιροποίηση τον Φεβρουάριο του 2026), η κατηγορία «γαλακτοκομικά προϊόντα και αυγά πτηνών» εισέφερε 1,728 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 473,9 εκατ. ευρώ αφορούσαν προορισμούς εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αντίστοιχα, οι εξαγωγές «κρέατος και παρασκευασμάτων κρέατος» άγγιξαν τα 280,6 εκατ. ευρώ, με τα 53,9 εκατ. ευρώ να κατευθύνονται σε τρίτες χώρες. Πρόκειται για έναν οικονομικό πνεύμονα, ειδικά για το κρέας και τα κρεατοσκευάσματα, που αυτή τη στιγμή δέχεται ισχυρές πιέσεις, καθώς οι υγειονομικοί όροι των εμπορικών εταίρων μεταβάλλονται δυναμικά.
Σύμφωνα με την καταγραφή του ΥΠΑΑΤ εμφανίζονται περιορισμοί σε κρέας ή γαλακτοκομικά σε 16 αγορές εκτός ΕΕ. Πρόκειται για τη Μεγάλη Βρετανία, την Ουκρανία, το Μεξικό, τη Ρωσία, τη Σερβία, τη Βόρεια Μακεδονία, την Αυστραλία, την Αλβανία, τη Μολδαβία, τη Νέα Ζηλανδία, τις ΗΠΑ, τον Καναδά, τη Γεωργία, την Ινδία, την Τουρκία και την Ιαπωνία. Τα μέτρα διαφέρουν ανά χώρα, προϊόν και γεωγραφική προέλευση, ενώ σε ορισμένες αγορές έχουν ήδη χαλαρώσει. Στην Ιαπωνία οι εξαγωγές γαλακτοκομικών επανεκκίνησαν με νέο πιστοποιητικό. Σύμφωνα με πληροφορίες, μετά την αρχική απαγόρευση, στις 27 Μαρτίου καταγράφηκε επανέναρξη των εξαγωγών γαλακτοκομικών με προσωρινό πιστοποιητικό. Η λύση αυτή επέτρεψε να περιοριστούν οι καθυστερήσεις στις εμπορικές ροές όσο συνεχίζονταν οι τεχνικές διαβουλεύσεις. Στην ενημέρωση της 4ης Μαΐου αποτυπωνόταν πλέον συμφωνία για νέο πιστοποιητικό.
Αντίστοιχα, στην Αυστραλία, η αρχική απαγόρευση αποτυπωνόταν στην υπηρεσιακή ενημέρωση της 20ής Μαρτίου. Στις 26 Μαρτίου καταγραφόταν πλέον η δυνατότητα εξαγωγής τυριών, σύνθετων προϊόντων που περιέχουν τυρί και σύνθετων προϊόντων με περιεκτικότητα σε μεταποιημένο γαλακτοκομικό προϊόν μικρότερη του 10%. Για τις δύο πρώτες κατηγορίες διαμορφώθηκε νέο πιστοποιητικό, ενώ για την τελευταία προβλέφθηκε δήλωση του παρασκευαστή.
Το διεθνές μωσαϊκό των περιορισμών
Η ακτινογραφία των διεθνών αγορών αποτυπώνει μια εξαιρετικά κατακερματισμένη και σύνθετη πραγματικότητα, όπου κάθε κράτος επιβάλλει τους δικούς του κανόνες. Η Ουκρανία διατηρεί καθολικές απαγορεύσεις σε γαλακτοκομικά και προϊόντα κρέατος. Το Μεξικό εφαρμόζει περιορισμούς στα γαλακτοκομικά και έχει αναστείλει τα πιστοποιητικά για δέρματα αιγοπροβάτων λόγω ευλογιάς. Η Ρωσία διατηρεί μπλόκο στο κρέας, ενώ η Τουρκία εφαρμόζει καθολική απαγόρευση στα αλατισμένα δέρματα.
Στη Σερβία και τη Βόρεια Μακεδονία οι εισαγωγές γίνονται μόνο κατόπιν ειδικής θερμικής επεξεργασίας (π.χ. UHT για τα γαλακτοκομικά). Στις ΗΠΑ και τον Καναδά απαιτούνται εξειδικευμένα κτηνιατρικά πιστοποιητικά ανά κατηγορία, χωρίς ωστόσο να απαιτείται η ειδική άδεια VS για τα τυριά στις ΗΠΑ.
Χώρες όπως η Νέα Ζηλανδία, η Μολδαβία και η Αλβανία δέχθηκαν να απομονώσουν τους περιορισμούς τους αποκλειστικά στα προϊόντα που προέρχονται από τη Λέσβο, αφήνοντας ελεύθερη την υπόλοιπη ελληνική επικράτεια.
Η επόμενη ημέρα απαιτεί τη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ της κρατικής γραφειοκρατίας και της επιχειρηματικής ταχύτητας. Η ανάγκη για ένα μόνιμο, θεσμικό κανάλι επικοινωνίας και η δημιουργία ενός πιο επιθετικού μοντέλου αγροτικής διπλωματίας αποτελεί κοινό τόπο, προκειμένου οι ελληνικές εξαγωγές να πάψουν να αποτελούν όμηρο των επιδημιολογικών εξάρσεων.
ΥΠΑΑΤ: Τεχνική διπλωματία και βιοασφάλεια
Από την πλευρά του, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης επισημαίνει ότι κινείται με ταχύτητα και μεθοδικότητα, χρησιμοποιώντας ως βασικά εργαλεία τις τεχνικές διαβουλεύσεις, τη σύνταξη νέων υγειονομικών πιστοποιητικών και τη συμφωνία για εξειδικευμένους όρους θερμικής επεξεργασίας. Η στρατηγική του Υπουργείου εστιάζει στην παροχή αξιόπιστων επιστημονικών εγγυήσεων, ώστε οι περιορισμοί να μην επιβάλλονται τυφλά σε ολόκληρη τη χώρα, αλλά να περιορίζονται γεωγραφικά στις πληγείσες ζώνες.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΥΠΑΑΤ, Σπύρος Πρωτοψάλτης, μιλώντας στη «Ν» αναφέρει «Οι περιορισμοί που επιβάλλουν τρίτες χώρες δημιουργούν πραγματικές δυσκολίες για τους παραγωγούς και τις εξαγωγικές επιχειρήσεις μας. Οι υπηρεσίες μας βρίσκονται σε συνεχή επικοινωνία με τις αρμόδιες αρχές κάθε χώρας, ώστε οι απαγορεύσεις να επανεξετάζονται και, όπου το επιτρέπουν τα επιδημιολογικά δεδομένα, να συμφωνούνται λύσεις που επιτρέπουν την ασφαλή συνέχιση των εξαγωγών. Οι περιπτώσεις της Αυστραλίας και της Ιαπωνίας δείχνουν ότι μέσα από τεκμηριωμένες διαπραγματεύσεις μπορούμε να έχουμε συγκεκριμένα αποτελέσματα. Καθοριστική σημασία έχει η αυστηρή τήρηση των μέτρων βιοασφάλειας. Είναι η πρώτη γραμμή άμυνας για να περιορίζουμε τον κίνδυνο εισόδου και διασποράς των επιζωοτιών και να προστατεύουμε το ζωικό κεφάλαιο. Όσο πιο αποτελεσματικά εφαρμόζονται τα μέτρα πρόληψης και ελέγχου τόσο περισσότερο περιορίζουμε και τον κίνδυνο νέων υγειονομικών εστιών που μπορούν να οδηγήσουν σε πρόσθετους εμπορικούς περιορισμούς. Οι εμπορικοί μας εταίροι χρειάζονται αξιόπιστες και τεκμηριωμένες εγγυήσεις για την υγεία των ζώων, την προέλευση της πρώτης ύλης και τους όρους παραγωγής. Κάθε αγορά που ανοίγει ξανά έχει σημασία για το εισόδημα των Ελλήνων παραγωγών και την εξωστρέφεια της ελληνικής αγροδιατροφής. Η κατάσταση παραμένει δυναμική. Οι υγειονομικοί όροι μπορούν να μεταβάλλονται ανάλογα με την εξέλιξη των επιζωοτιών, τα επιδημιολογικά δεδομένα και τις αποφάσεις των αρμόδιων αρχών των χωρών εισαγωγής. Για τον λόγο αυτό, η εικόνα εξετάζεται διαρκώς ανά χώρα, προϊόν και περιοχή προέλευσης».
Σήμα κινδύνου εκπέμπει η βιομηχανία
Από πλευράς της η μεταποιητική βιομηχανία και οι εξαγωγείς εκπέμπουν σήμα κινδύνου, υποστηρίζοντας ότι η διαχείριση στερείται ουσιαστικής και στοχευμένης παρέμβασης που θα προλάβαινε το οριζόντιο κλείσιμο των αγορών. Το μεγαλύτερο πλήγμα εντοπίζεται στον κλάδο του κρέατος. Η Μεγάλη Βρετανία, η Αλβανία και η Σερβία επέβαλαν γενικευμένους περιορισμούς στα προϊόντα από οπληφόρα ζώα, παρά το γεγονός ότι οι εστίες (π.χ. αφθώδους πυρετού) εντοπίστηκαν απομονωμένες σε νησιωτικό έδαφος, όπως η Λέσβος.
Ο κ. Νικόλαος Λούστας, Ιδρυτής και Διευθύνων Σύμβουλος της εταιρείας Μέγας Γύρος, τονίζει στην «Ν» ότι «Για την εταιρεία μας, περίπου το 15% των εξαγωγών έχει μπλοκαριστεί, με τις εκτιμώμενες απώλειες να φθάνουν τα 2 έως 2,5 εκατ. ευρώ. Οι προβλεπόμενες εξαιρέσεις για προψημένα προϊόντα (όπως ο χοιρινός γύρος ή το κεμπάπ) δεν επιλύουν το πρόβλημα, καθώς οι διεθνείς πελάτες και τα δίκτυα εστίασης στο εξωτερικό δεν είναι εύκολο να αλλάξουν τις προδιαγραφές των προϊόντων τους από τη μια μέρα στην άλλη. Εισάγουμε πρώτη ύλη από την ΕΕ, την επεξεργαζόμαστε στην Ελλάδα και δεν μπορούμε να την εξαγάγουμε στο Ηνωμένο Βασίλειο, την ώρα που μια ολλανδική επιχείρηση στέλνει το ίδιο κρέας κανονικά. Χρειάζονται πιο στοχευμένες διαπραγματεύσεις με βάση την αποδεδειγμένη προέλευση της πρώτης ύλης. Σε άλλες περιπτώσεις επιζωοτιών, όπως στη Γερμανία, οι περιορισμοί μπορούν να εφαρμοστούν σε συγκεκριμένη περιοχή αντί να αποκλειστεί ολόκληρη η χώρα. Εδώ το περιστατικό εντοπίστηκε σε νησί, αλλά οι συνέπειες φθάνουν σε επιχειρήσεις της υπόλοιπης Ελλάδας. Χρειάζονται πιο στοχευμένες διαπραγματεύσεις με κάθε αγορά, με βάση την περιοχή όπου εμφανίστηκε το νόσημα και την αποδεδειγμένη προέλευση της πρώτης ύλης».
Σε αυτό το πλαίσιο, ειδικά για τη βρετανική αγορά, η οποία αποτελεί τον σημαντικότερο προορισμό εκτός ΕΕ για τα ελληνικά προϊόντα κρέατος, καταγράφεται κινητικότητα. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι αρμόδιες υπηρεσίες του ΥπΑΑΤ επεξεργάζονται μια επιστολή προς τις βρετανικές αρχές και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στόχος είναι να επανεξεταστεί η οριζόντια εφαρμογή των περιορισμών στις εξαγωγές από την Ελλάδα και να αναγνωριστεί η δυνατότητα γεωγραφικού περιορισμού τους στη Λέσβο, όπου εντοπίστηκε το κρούσμα αφθώδους πυρετού. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσαν να συνεχιστούν, υπό τις απαιτούμενες υγειονομικές εγγυήσεις, οι αποστολές προϊόντων από την υπόλοιπη χώρα. Η επιστολή βρίσκεται στο στάδιο της προετοιμασίας και το αποτέλεσμα της παρέμβασης παραμένει ανοιχτό.
Στον κλάδο των γαλακτοκομικών, στελέχη της αγοράς που μίλησαν στη «Ν» περιγράφουν μια διαφορετική εικόνα από εκείνη των κρεατοσκευασμάτων. «Οι περιορισμοί δεν έχουν προκαλέσει μέχρι στιγμής γενικευμένη πίεση στις εξαγωγές γαλακτοκομικών. Ειδικά για τη φέτα, η παρουσία μας στις τρίτες χώρες που έχουν επιβάλει περιορισμούς είναι σχετικά μικρή. Παράλληλα, οι ζωονόσοι και η απώλεια ζωικού κεφαλαίου έχουν μειώσει την παραγωγή γάλακτος, περιορίζοντας τις διαθέσιμες ποσότητες φέτας ανεξάρτητα από τα εμπόδια στις εξαγωγές. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι όλες οι επιχειρήσεις επηρεάζονται το ίδιο. Ένα τυροκομείο που στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε συγκεκριμένη αγορά μπορεί να αντιμετωπίζει σοβαρή δυσκολία όταν αυτή κλείνει ή θέτει πρόσθετους όρους. Στο γιαούρτι η έκθεση στους περιορισμούς των τρίτων χωρών είναι μικρότερη, καθώς η πλειονότητα των εξαγωγών κατευθύνεται σε αγορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
