• Τελικά, ίσως η πιο αποκαλυπτική εικόνα για το λεγόμενο «επιτελικό κράτος» να μη βρίσκεται ούτε στα υπουργικά συμβούλια ούτε στις πολυδιαφημισμένες μεταρρυθμίσεις του. Βρίσκεται εκεί όπου συναντώνται το δημόσιο χρήμα και η Δικαιοσύνη…
- Του Ανδρέα Καψαμπέλη
• Και τα δύο σημερινά βασικά θέματα της «δημοκρατίας» φωτίζουν ακριβώς αυτές τις δύο πλευρές. Από τη μία, οι απευθείας αναθέσεις. Ενα εργαλείο που θεσπίστηκε για εξαιρετικές περιστάσεις και επείγουσες ανάγκες, αλλά τα τελευταία χρόνια απέκτησε τέτοια έκταση, ώστε η συζήτηση δεν αφορά πλέον μεμονωμένα περιστατικά. Αφορά δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ δημόσιου χρήματος που διακινήθηκαν μέσα από ένα σύστημα συμβάσεων και αναθέσεων όπου ο ανοιχτός ανταγωνισμός συχνά απουσιάζει. Και όταν ο ανταγωνισμός περιορίζεται, μεγαλώνει αυτομάτως η απαίτηση για διαφάνεια.
Δεκάδες δισ. σε κολλητούς με απευθείας αναθέσεις
Δικαστική θηλιά για χιλιάδες απλούς δανειολήπτες
• Οι απευθείας αναθέσεις δεν αποδεικνύουν από μόνες τους διαφθορά. Είναι νόμιμο διοικητικό εργαλείο όταν χρησιμοποιούνται υπό τις προϋποθέσεις του νόμου. Οταν όμως γίνονται μαζικά και επαναλαμβανόμενα για τεράστια ποσά, δημιουργείται ένα αυτονόητο πολιτικό ερώτημα: Ποιοι παίρνουν τις δουλειές, με ποια κριτήρια, πόσο συχνά επανέρχονται οι ίδιοι ανάδοχοι και ποιος ελέγχει πραγματικά το πάρτι;
• Από την άλλη πλευρά βρίσκεται μια διαφορετική, αλλά τελικά συγγενής ιστορία: η δικαστική θηλιά γύρω από δεκάδες χιλιάδες παλαιούς δανειολήπτες. Ανθρωποι που επί χρόνια βρίσκονται ανάμεσα σε τράπεζες, funds, servicers, δικαστικές αποφάσεις και νομοθετικές αλλαγές τώρα βλέπουν να επιστρέφει η αγωνία για το αν θα χαθούν ακόμη και ανακοπές κατά πλειστηριασμών λόγω μιας δικονομικής προθεσμίας.
• Εδώ βρίσκεται η πολιτική αντίθεση που δύσκολα περνά απαρατήρητη. Για το κράτος και τους αναδόχους του οι διαδικασίες μπορούν να γίνονται ταχύτατες. Για τον δανειολήπτη, μια προθεσμία μπορεί να γίνει θηλιά. Στη μια πλευρά έχουμε ένα κράτος που, όταν πρόκειται να μοιράσει δημόσιο χρήμα, έχει ανακαλύψει την ευελιξία, το επείγον και την παράκαμψη χρονοβόρων διαδικασιών. Στην άλλη, πολίτες που κινδυνεύουν να βρεθούν αντιμέτωποι με μη αναστρέψιμες συνέπειες επειδή ο δικονομικός χρόνος δεν συγχωρεί.
• Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη πολιτική αντίφαση του σημερινού μοντέλου διακυβέρνησης: ένα κράτος εξαιρετικά ευέλικτο προς τα πάνω και εξαιρετικά άκαμπτο προς τα κάτω. Βεβαίως, οι δύο υποθέσεις είναι νομικά διαφορετικές. Η μία αφορά δημόσιες συμβάσεις και τον τρόπο διάθεσης κρατικού χρήματος. Η άλλη την προστασία των δικαιωμάτων δανειοληπτών μέσα σε συγκεκριμένες δικαστικές διαδικασίες. Πολιτικά όμως συναντώνται σε μία λέξη:
Κανόνες.
• Ποιοι κανόνες ισχύουν ωστόσο όταν το Δημόσιο δίνει χρήματα και ποιοι όταν ο πολίτης χρωστά; Πόσο αυστηρό είναι το κράτος με τον εαυτό του και πόσο αυστηρό γίνεται απέναντι στον αδύναμο; Πόσο εύκολα ανοίγει η πόρτα μιας απευθείας ανάθεσης και πόσο δύσκολα μένει ανοιχτή η πόρτα ενός δικαστηρίου;
