Είναι Ρωμαίος εκατόνταρχος, όχι Ιουδαίος. Κι όμως, μια συνάντησή του με τον Απόστολο Πέτρο θα σηματοδοτήσει, σύμφωνα με τις Πράξεις των Αποστόλων, μια αποφασιστική στροφή για την πρώτη Εκκλησία. Στις 13 Σεπτεμβρίου τιμάται ο Άγιος Κορνήλιος, ο άνθρωπος που συνδέθηκε με το άνοιγμα του Χριστιανισμού προς όλους τους λαούς.
Η ιστορία του Κορνηλίου περιγράφεται αναλυτικά στο 10ο κεφάλαιο των Πράξεων των Αποστόλων.
Ζούσε στην Καισάρεια και ήταν εκατόνταρχος της λεγόμενης Ιταλικής Σπείρας, μονάδας του ρωμαϊκού στρατού. Οι Πράξεις τον παρουσιάζουν ως ευσεβή άνθρωπο, ο οποίος φοβόταν τον Θεό, έκανε ελεημοσύνες και προσευχόταν συστηματικά. Δεν ήταν, όμως, Ιουδαίος.
Κάποια ημέρα βλέπει σε όραμα έναν άγγελο, ο οποίος του ζητά να στείλει ανθρώπους στην Ιόππη για να βρουν τον Απόστολο Πέτρο. Την ίδια ώρα συμβαίνει κάτι εξίσου καθοριστικό στον Πέτρο. Βλέπει σε όραμα ένα μεγάλο σεντόνι να κατεβαίνει από τον ουρανό γεμάτο ζώα που ο ιουδαϊκός νόμος θεωρούσε ακάθαρτα και ακούει μια φωνή να του λέει να φάει.
Ο Πέτρος αρνείται. Η απάντηση που ακούει είναι: «Ἃ ὁ Θεὸς ἐκαθάρισε, σὺ μὴ κοίνου» – όσα καθάρισε ο Θεός, εσύ μην τα θεωρείς ακάθαρτα. Όταν ο Πέτρος φτάνει στο σπίτι του Κορνηλίου, εκείνος πέφτει στα πόδια του. Ο Απόστολος τον σηκώνει αμέσως: «Σήκω· κι εγώ άνθρωπος είμαι».
Τότε, σύμφωνα με τις Πράξεις, το Άγιο Πνεύμα κατέρχεται στον Κορνήλιο και στους ανθρώπους που βρίσκονται μαζί του.Ο Πέτρος δίνει εντολή να βαπτιστούν. Το περιστατικό αποτελεί κομβική στιγμή στην εξάπλωση του Χριστιανισμού πέρα από τον ιουδαϊκό κόσμο. Ο Κορνήλιος και το σπίτι του γίνονται το χαρακτηριστικό βιβλικό παράδειγμα της αποδοχής των εθνικών στην Εκκλησία χωρίς να απαιτείται προηγουμένως η πλήρης ένταξή τους στον Ιουδαϊσμό.
Η μεταγενέστερη εκκλησιαστική παράδοση αναφέρει ότι ο Κορνήλιος ακολούθησε τον Πέτρο, έγινε επίσκοπος και αφιερώθηκε στο κήρυγμα του Χριστιανισμού.
Τα εγκαίνια του Ναού της Αναστάσεως στα Ιεροσόλυμα
Στις 13 Σεπτεμβρίου η Εκκλησία θυμάται και ένα γεγονός που συνδέεται άμεσα με την αυριανή μεγάλη εορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού: τα Εγκαίνια του Ναού της Αναστάσεως στα Ιεροσόλυμα.
Μετά την επικράτηση του Χριστιανισμού επί Μεγάλου Κωνσταντίνου, στην περιοχή του Γολγοθά και του Τάφου του Χριστού άρχισε η ανέγερση ενός μεγάλου συγκροτήματος ναών.
Η παράδοση συνδέει τα έργα με τον Κωνσταντίνο και τη μητέρα του, Αγία Ελένη, καθώς και με την εύρεση του Τιμίου Σταυρού.
Τα εγκαίνια του συγκροτήματος πραγματοποιήθηκαν τον Σεπτέμβριο του 335. Ο ναός που γνωρίζουμε σήμερα ως Πανάγιο Τάφο ή Ναό της Αναστάσεως έχει έκτοτε υποστεί καταστροφές, ανοικοδομήσεις και μεγάλες μεταβολές, όμως ο χώρος παρέμεινε ένα από τα ιερότερα προσκυνήματα του Χριστιανισμού.
Η τοποθέτηση της ανάμνησης των Εγκαινίων στις 13 Σεπτεμβρίου δημιουργεί τη λειτουργική γέφυρα προς την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού στις 14 Σεπτεμβρίου.
Ο Αριστείδης ο Αθηναίος – Ένας από τους πρώτους χριστιανούς απολογητές
Ο Άγιος Αριστείδης ο Αθηναίος έζησε τον 2ο αιώνα και αποτελεί μία από τις πρώιμες μορφές της χριστιανικής διανόησης.
Ήταν Αθηναίος φιλόσοφος που ασπάστηκε τον Χριστιανισμό και έγραψε την περίφημη «Απολογία», υπερασπιζόμενος τη νέα πίστη απέναντι στις κατηγορίες του ελληνορωμαϊκού κόσμου.
Το έργο του συγκαταλέγεται στις αρχαιότερες σωζόμενες χριστιανικές απολογίες και παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή δείχνει πώς οι πρώτοι μορφωμένοι χριστιανοί προσπάθησαν να εξηγήσουν την πίστη τους χρησιμοποιώντας τη γλώσσα και τα διανοητικά εργαλεία της εποχής τους.
Η εκκλησιαστική παράδοση τον τιμά ως Μάρτυρα.
Ο Όσιος Ιερόθεος ο Νέος από την Καλαμάτα
Σήμερα τιμάται επίσης ο Όσιος Ιερόθεος ο Νέος, ο οποίος καταγόταν από την Καλαμάτα και έζησε τον 17ο και τις αρχές του 18ου αιώνα.
Ακολούθησε από νεαρή ηλικία τη μοναχική ζωή και συνδέθηκε ιδιαίτερα με το Άγιον Όρος. Διακρίθηκε για την ασκητική ζωή και την πνευματική του δράση, ενώ πέρασε μέρος της ζωής του και σε άλλους τόπους του ορθόδοξου κόσμου.
Κοιμήθηκε στις αρχές του 18ου αιώνα και η μνήμη του διατηρήθηκε ιδιαίτερα στη Μεσσηνία και στην αγιορείτικη παράδοση.
Κυριακή προ της Υψώσεως – Το Ευαγγέλιο της ημέρας
Το Ευαγγέλιο της Κυριακής προ της Υψώσεως οδηγεί κατευθείαν στο νόημα του Σταυρού.
Ο Χριστός θυμίζει τη χάλκινη οφί που ύψωσε ο Μωυσής στην έρημο και προαναγγέλλει ότι κατά ανάλογο τρόπο πρέπει να «υψωθεί» ο Υιός του Ανθρώπου.
Και ακολουθεί ένα από τα γνωστότερα χωρία της Καινής Διαθήκης: «Οὕτως γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον». Ο Θεός, λέει το Ευαγγέλιο, δεν στέλνει τον Υιό Του για να καταδικάσει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος μέσω Αυτού.
Έτσι, μία ημέρα πριν από την Ύψωση, ο Σταυρός παρουσιάζεται όχι πρωτίστως ως σύμβολο πόνου, αλλά ως έκφραση αγάπης και σωτηρίας.
Τα Προεόρτια της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού
Η Εκκλησία βρίσκεται πλέον στην άμεση προετοιμασία για την Ύψωση του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού, στις 14 Σεπτεμβρίου.
Η μεγάλη εορτή συνδέεται τόσο με την παράδοση της εύρεσης του Σταυρού από την Αγία Ελένη όσο και με την επιστροφή του στα Ιεροσόλυμα τον 7ο αιώνα, μετά την αρπαγή του από τους Πέρσες.
Η 14η Σεπτεμβρίου είναι ημέρα αυστηρής νηστείας, ανεξάρτητα από το ποια ημέρα της εβδομάδας συμπίπτει.
Σε ποιους λέμε «χρόνια πολλά»
Την ονομαστική τους γιορτή έχουν όσοι φέρουν τα ονόματα:
- Αριστείδης, Αριστέα
- Κορνήλιος, Κορνηλία
